Het kabinet wil gemeenten verbieden statushouders nog langer voorrang te geven op een sociale huurwoning. De gemeente Westland is een van de weinige plekken waar de maatregel jaren geleden al werd ingevoerd. ‘We hebben hier al kunnen zien dat het niet gaat werken.’
is verslaggever binnenland van de Volkskrant.
In een hotel in Naaldwijk, dat volgens de laatste betalende gasten die titel niet meer verdiende, verblijven 21 Oekraïners en 127 statushouders. Die laatste groep zou na zes maanden moeten doorstromen naar een tijdelijke en uiteindelijk permanente plek. Zo zouden de vluchtelingen met een verblijfsvergunning geen sociale huurwoningen ‘inpikken’ van Westlanders, was de belofte toen de gemeente met de voorrangsregeling stopte.
Daar is weinig van terechtgekomen, moet raadslid Peter Duijsens van Westland Verstandig op de stoep voor het pand erkennen. De taakstelling die de gemeente heeft om een door het Rijk vastgesteld aantal statushouders te huisvesten, bleef namelijk wél bestaan. Daar niet aan voldoen kan flink in de papieren lopen, omdat de provincie in dat geval zelf onderdak voor hen regelt, op kosten van de gemeente. Dus kiest het Westland eieren voor z’n geld.
‘We moeten ze ergens onderbrengen’, zegt Duijsens. Daarom stromen statushouders na een half jaar, maar meestal later, vaak alsnog door naar een huurwoning in de sociale sector. ‘Zolang er niet meer woningen bij komen, lukt het gewoon niet.’
De ervaring in Westland is saillant nu het kabinet gemeenten gaat verbieden nog langer gebruik te maken van de voorrangsregeling. ‘Het is niet langer uit te leggen dat statushouders voorrang krijgen, terwijl veel jongeren tot hun 30ste bij hun ouders wonen’, zei BBB-minister Mona Keijzer (Wonen).
Door schade en schande wijs geworden, denkt raadslid Duijsens er het zijne van. ‘Voor de schmuck’, noemt hij Keijzers’ plan. ‘Ze doet alsof ze het ei van Columbus heeft gevonden, maar we hebben hier al kunnen zien dat het niet gaat werken.’
Sinds 2017 mogen gemeenten zelf beslissen of ze vluchtelingen met een verblijfsstatus voorrang geven op een huurhuis in de sociale sector.
Op enkele plekken maakten ze daar meteen werk van; zo riep een meerderheid van de raden in Westland, Castricum en Zoetermeer het gemeentebestuur op de voorrangsregeling in te trekken. Maar op veruit de meeste plaatsen in het land bleef die gewoon bestaan.
Daarom gaat het nieuwe kabinet nu een stap verder, met een verbod. Op de wetswijziging die dat mogelijk maakt kan tot 16 maart gereageerd worden, maar het plan leidde meteen tot kritische reacties. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten voorziet ‘verwarring’ en ‘chaos’ en noemt het verbod onuitvoerbaar.
Ook in Westland klinkt kritiek. Denkt de minister nou echt dat dit de woningnood zal oplossen?
Woningzoekenden moeten er zo’n zeven jaar wachten op een woning in de sociale sector. Door de voorrangsregeling in 2019 uit de plaatselijke huisvestingsverordening te halen, hoopte een meerderheid van de gemeenteraad de wachttijd te kunnen terugdringen, maar die liep de afgelopen jaren alleen maar verder op.
Om de doorstroom te bevorderen kondigde het nieuw aangetreden college in 2022 aan vijftienhonderd tijdelijke en permanente woningen te gaan bouwen. Ook betaalde het 7,8 miljoen euro voor het voormalige Fletcher-hotel op een kantorenpark in Naaldwijk.
Daar zouden tijdelijk Oekraïners, ‘spoedzoekers’ – Westlanders die snel een tijdelijke plek nodig hebben – en statushouders kunnen wonen. Die laatste groep zou daar worden opgevangen – als ze uit een azc uit een andere gemeente kwamen – om na een half jaar door te stromen naar een flex- en uiteindelijk een permanente woning.
Maar omdat het hotel snel vol raakte en van het plaatsen van flexwoningen weinig terechtkwam, kan de gemeente in 2025 nog steeds niet voorkomen dat schaarse betaalbare huurwoningen naar statushouders gaan.
Op de website van zijn partij, die sinds 2022 in de coalitie zit, probeert Peter Duijsens zijn kritische achterban uit te leggen hoe dat zit. ‘We kunnen niet anders. Inwoners zeggen al snel: laat ze maar gewoon wegblijven. Maar dan zoekt de provincie op onze kosten een andere plek voor ze.’
Want hoewel het Westland al jarenlang geen asielzoekers opvangt, neemt het vanwege de taakstelling wel zijn verantwoordelijkheid als het gaat om statushouders.
Het kabinet wil van die taakstelling af. Dat had tegelijk met het verbod op de voorrangsregeling moeten gebeuren, maar het ministerie laat weten dat er nog aan wordt gewerkt en durft niet te zeggen hoe lang dat gaat duren.
Duijsens is sceptisch: ‘Het afschaffen ervan zou een verlossing zijn, maar ik geloof niet dat het kan. Denk je dat er dan nog gemeenten zijn die vrijwillig roepen: doe ons maar tweehonderd statushouders? Dan loopt de asielketen helemaal vast.’
Nu al wonen in asielzoekerscentra 17.500 vluchtelingen met een verblijfsvergunning die recht hebben op een woning. Corporatiekoepel Aedes waarschuwt dat de uitstroom uit azc’s door het afschaffen van de voorrangsregeling verder zal afnemen, omdat er geen alternatieven zijn voor sociale huurwoningen.
Ook hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer van de TU Delft ziet niets in de nieuwe wet, die hij ‘voor de bühne’ noemt. Woningbouwstichtingen geven maar zo’n 20 tot 30 procent van de woningen aan zogeheten ‘urgenten’, schetst hij, en in die categorie hebben statushouders slechts een aandeel van zo’n 10 procent. Een beperkte groep dus. ‘Misschien heb je dan straks geen wachttijd van tien, maar van negen of acht jaar.’
Het kabinet vestigt zijn hoop intussen op sobere ‘doorstroomlocaties’, waarvan het er op korte termijn meer wil realiseren. Vluchtelingen met een status kunnen er ‘hun wooncarrière’ beginnen, terwijl ze wachten op een andere woning.
Dat klinkt bekend: het hotel in Naaldwijk is zo’n doorstroomlocatie. Maar van doorstroming is amper sprake. Meer dan de helft van de 127 statushouders woont hier al langer dan een half jaar, soms meer dan een jaar. Afgelopen half jaar stroomden er ‘slechts’ 48 door.
Dat kost het Westland geld: 75 euro per dag per statushouder, wat neerkomt op zo’n 2.250 euro per maand. Het COA betaalt namelijk slechts voor de eerste zes maanden van het verblijf, eenmalig 14.800 euro.
Als Remmert Keizer van coalitiepartij Gemeentebelang Westland (acht zetels) dit vooraf had geweten, was hij nooit met de koop van het pand akkoord gegaan. Ook D66 (twee zetels) is kritisch en noemt het ‘een flinke openeinderegeling’ waar zo snel mogelijk een einde aan moet komen.
Keizer is wel te spreken over de plannen van het kabinet. Wat er moet gebeuren met statushouders die wachten op een woning, weet hij niet. ‘Dat is aan Den Haag. Nu Assad weg is uit Syrië, kunnen die mensen vast wel terug.’
Dat schaarse sociale huurhuizen nog naar statushouders gingen, zat hem al jaren dwars. ‘De grenzen van de tolerantie zijn bereikt’, vindt Keizer. ‘En geboren en getogen Westlanders kunnen wij nog steeds geen woning bieden.’
Een verklaring daarvoor staat 6 kilometer verderop langs een provinciale weg bij De Lier, achter een hek en prikkeldraad: 38 flexwoningen, bedoeld voor starters, Westlandse spoedzoekers en statushouders.
De donkerblauwe bungalows zijn al meer dan twee jaar klaar voor gebruik, voorzien van zeil, een keukentje en bedframes – waarvan een aantal al roestplekken vertoont, tekende Omroep West vorig jaar op. Maar het lukt de gemeente niet om een geschikte plek te vinden voor de vierpersoons-‘chalets’.
Telkens loopt het stuk op draagvlak. Onder Westlanders, maar ook in de politiek. Van een lijst met zes serieuze locaties schoot het college er drie zelf af. Duijsens: ‘Er was veel weerstand van omwonenden, dan weet je al dat het nog jaren gaat duren. Het moet juist snel. Wij gaan dan liever op zoek naar nieuwe locaties.’
Zo’n plek vonden ze in het dorp Honselersdijk. Westland Verstandig wilde er een perceel van 5 hectare kopen, maar na een zeven uur durende raadsvergadering stemden alle andere partijen tegen.
En dus worden de chalets nog steeds niet bewoond.
Wethouder Carlieke van Staalduinen van Westland Verstandig belooft dit kwartaal écht met een oplossing te komen. Maar met de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in het verschiet, is het maar de vraag hoe impopulair partijen zich bij de kiezer willen maken.
Het CDA (zes zetels) roept ondertussen de hulp in van Westlanders. Wie nog een ongebruikt perceel of braakliggend terrein weet, kan zich bij de partij melden.
En Peter Duijsens? Die blijft optimistisch over het lenigen van de woningnood en vestigt zijn hoop op herbestemming van pensions en kantoren. Ook ziet hij mogelijkheden in het opsplitsen en verkameren van woningen. ‘Dan kun je zo vier of vijf mensen kwijt. Maar ja, daar loopt de hele buurt dan ook weer tegenaan.’
In Zoetermeer stemde een meerderheid van de gemeenteraad in 2022 voor het afschaffen van de voorrangsregeling. Een klein jaar later kwam het college tot de conclusie dat de motie onuitvoerbaar was, vanwege de taakstelling die de gemeente verplicht statushouders te huisvesten. Zoetermeer slaagde er in 2023 en 2024 niet in om aan de taakstelling te voldoen, zoals een groot deel van de Nederlandse gemeenten.
De gemeente laat desgevraagd weten geen voorstander te zijn van de door het kabinet voorgestelde wetswijziging. Zoetermeer staat achter het voornemen alle inwoners gelijke kansen te geven op een woning, maar vindt dat niet afkomst, maar urgentie en wachttijd leidend moeten zijn. ‘Dit wetsvoorstel helpt niet om dat mogelijk te maken.’
Ook zijn er zorgen over de uitvoerbaarheid, omdat alternatieven voor sociale huurwoningen uitblijven. ‘Zonder extra woningen of een lagere instroom blijven statushouders langer in de opvang, waardoor het hele systeem vastloopt. We verwachten dat het ministerie dit oplost en op korte termijn met echte oplossingen komt.’
De gemeente zet in op duurzame, permanente woningbouw, omdat het realiseren van flexwoningen vaak lang duurt en uiteindelijk net zoveel inspanning kost. De ruimte is beperkt, er is weinig draagvlak. ‘Daarnaast moeten flexwoningen minstens dertig jaar op één plek blijven om financieel rendabel te zijn.’
De Noord-Hollandse gemeente Castricum stopte als een van de eerste met de voorrangsregeling. Statushouders werden vanaf toen ondergebracht in tijdelijke woonruimten, vaak containers.
De kwaliteit ervan leidde de afgelopen jaren tot aanhoudende problemen en discussies. Afgelopen jaar stapten twee wethouders op. Vorige week besloot de raad een onafhankelijk wethouder toe te voegen aan het minderheidscollege, die neemt de portefeuille statushouders over van VVD-wethouder Paul Slettenhaar.
Desondanks ziet het kabinet de gemeente als voorland voor hoe sobere huisvesting van statushouders eruit moet gaan zien. Ministers Faber (Asiel) en Keijzer (Wonen) zouden in november vorig jaar tijdens werkbezoek langsgaan bij de locaties waarover zo veel discussie was.
Tot ergernis van commissaris van de Koning Arthur van Dijk. Het Noord-Hollands Dagblad wist de hand te leggen op berichten die hij stuurde aan een topambtenaar. ‘De invulling van de taakstelling voor Castricum verloopt al tijden uiterst moeizaam, zowel in het aantal huisvestingen als de kwaliteit ervan, en de samenwerking met buurgemeenten.’ Een bezoek aan een gemeente die wel zijn best doet om aan de taakstelling te voldoen, vond hij meer gepast.
De afspraak werd op het laatste moment afgezegd, volgens minister Keijzer vanwege een ‘volle agenda’. Later dit jaar moet het er alsnog van komen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant