Premier Dick Schoof ligt onder een vergrootglas nu de internationale toppen over de Oekraïnecrisis elkaar in sneltempo opvolgen. Terwijl de partijloze regeringsleider probeert de verdeelde coalitie bijeen te houden, hekelt de oppositie zijn gebrek aan daadkracht.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Dick Schoof zat zondag na de top in Londen nog niet in het vliegtuig naar huis of oppositiepartijen D66, CDA en GL/PvdA vielen al over hem heen. CDA-leider Henri Bontenbal noemde het op X ‘teleurstellend’ en ‘onbegrijpelijk’ dat Nederland geen concrete toezeggingen had gedaan voor extra hulp aan Oekraïne. ‘De coalitie is verdeeld en het kabinet daardoor stuurloos’, concludeerde GroenLinks-PvdA-voorman Frans Timmermans. ‘Ons land onwaardig’. Volgens D66 ligt het kabinet ‘aan de ketting van Wilders’.
In kringen rond de premier valt een dag later iets van begrip te horen voor de kritiek. Schoof ging zelf immers mee in vragen over het uitblijven van concrete plannen van Nederland. ‘Ik heb geen concrete bedragen genoemd, geen concrete toezeggingen gedaan’, verklaarde de premier Schoof glimlachend.
Dat contrasteerde met het optreden van de Britse premier Keir Starmer, die wel sprak over ‘boots on the ground and planes in the air’ voor een eventuele missie en over extra geld voor Oekraïne. ‘We staan op een kruispunt van de geschiedenis’, aldus Starmer. ‘Dit is geen moment voor nog meer woorden, maar voor daden en leiderschap.’
Alles over politiek vindt u hier.
Achter de schermen viel Schoof minder uit de toon, zo valt te horen rond het ministerie van de premier. Geen van de genodigden deed concrete beloftes, omdat nog niet in kaart is gebracht wat precies nodig is. En voor alle aanwezigen in Londen is het een voorwaarde dat ook de VS aan boord komen met veiligheidsgaranties - ook voor Starmer. Militaire planners van onder andere Nederland zijn nu bezig om te kijken wat er nodig is voor een eventuele vredesmacht.
Toch ziet de oppositie in het optreden van Schoof in Londen een teken dat de premier te weinig bewegingsruimte heeft. Toen hij eerder op de veiligheidsconferentie in München opmerkte dat Nederland ‘serieus en welwillend’ zal kijken naar eventuele deelname aan een troepenmacht in Oekraïne leverde dat meteen spanningen op in de coalitie. PVV-leider Geert Wilders gooide de deur dicht: ‘Dat gaan we gewoon niet doen.’ Sindsdien opereert Schoof in de ogen van de oppositie voorzichtiger.
Zeker is dat Schoof rekening moet houden met de spanningen binnen zijn coalitie. Anders dan de PVV duldt coalitiepartij VVD geen terughoudendheid bij de steun aan Oekraïne. Achter de schermen zou Wilders ook al duidelijk zijn gemaakt dat de liberalen op dit dossier geen concessies gaan doen.
Binnen de coalitie wordt de kritiek van de oppositie op Schoof vooral gezien als een poging om verdeeldheid tussen de regeringspartijen weer op te poken. VVD-leider Dilan Yesilgöz ging zondagavond in de talkshow Renze dan ook niet mee in het verwijt dat de premier te weifelend optreedt en ook NSC-voorman Pieter Omtzigt wijst erop dat de plannen voor Oekraïne nog niet zijn uitgewerkt en risicovol kunnen zijn. ‘Ik begrijp heel goed dat de minister-president terughoudend is om stellige dingen te zeggen.’
PVV-leider Wilders houdt zich op de vlakte, al liet hij terloops weten dat zijn partij Oekraïne ‘vol overtuiging’ steunt. Een enkele coalitiebron wijst er dan ook op dat het niet Schoof is die zich terughoudender opstelt, maar Wilders. Zijn bezwaar tegen meer financiële hulp voor Oekraïne heeft hij ingeslikt en lovende opmerkingen over Trump of Poetin blijven al langer uit.
De vraag blijft desondanks of de PVV-leider ook in staat is om zijn weerzin tegen het eventueel sturen van troepen naar Oekraïne in te slikken. Als er door bondgenoten als Engeland en Frankrijk een beroep wordt gedaan op Nederland, staat een meerderheid van de Kamer daar waarschijnlijk welwillend tegenover, ook door de brede steun vanuit de oppositie. Maar GL-PvdA-leider Timmermans heeft al aangegeven dat hij eist dat ook de PVV binnenboord is.
Niet iedereen binnen de coalitie gelooft dat Timmermans die eis overeind zal houden. Tegelijkertijd is ook duidelijk dat een militaire missie zonder steun van de grootste regeringspartij ongekend is in de parlementaire geschiedenis. Yesilgöz zei zondag over de weerzin bij PVV-kiezers tegen zo’n missie: ‘Ik ben benieuwd of er straks een leider is die - als er zo’n plan ligt, waaraan je kunt bijdragen - zegt: Iemand anders moet maar voor mijn veiligheid zorgen, ik lees het wel in de krant.’
De VVD lijkt zo te speculeren op een nieuwe draai van Wilders, ook omdat een kabinetscrisis rondom Oekraïne hem lang nagedragen kan worden. De PVV-leider zal dan opnieuw het verwijt krijgen dat hij de benen neemt zodra de nood aan de man is.
Premier Schoof probeert vooralsnog de interne spanningen tot bedaren te brengen door voor en na internationale overleggen de vier fractievoorzitters bij te praten. De echte vuurproef komt als Schoof in een van die telefoontjes moet melden dat Nederland gevraagd is om een bijdrage te leveren aan een missie naar Oekraïne.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant