Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk nemen het voortouw voor een vredesplan voor Oekraïne nu de gesprekken daarover tussen Washington en Kyiv zijn stukgelopen. Als er eenmaal een vredesakkoord ligt, zullen Europese troepen ter plekke mede garant staan voor de naleving ervan.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Troepen op de grond en gevechtsvliegtuigen in de lucht: Europa moet het zware werk doen’, zei de Britse premier Keir Starmer zondagmiddag na spoedoverleg met leiders uit Europa, Canada, Turkije, alsook Navo-baas Mark Rutte. ‘We staan op een kruispunt in onze geschiedenis. ‘Dit is niet meer de tijd van praten, we moeten handelen.’
De openlijke ruzie afgelopen vrijdag tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelenski enerzijds en de Amerikaanse president Donald Trump en zijn vicepresident JD Vance anderzijds, heeft Europa duidelijk gemaakt dat het nu zelf het initiatief moet pakken voor vrede in Oekraïne. Londen en Parijs nemen de leiding, in nauw overleg met Kyiv. Als de contouren van een vredesakkoord er liggen, worden die besproken met Trump, benadrukte Starmer. Daarna kunnen dan de onderhandelingen met Moskou beginnen.
Starmer stelde, net als Rutte, EU-president António Costa en voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, dat Oekraïne keiharde veiligheidsgaranties moet krijgen dat een vredesakkoord wordt nageleefd. ‘Laten we de lessen uit Minsk niet vergeten’, zei Costa, verwijzend naar het vredesakkoord voor Oekraïne in 2014 dat de Russische president Vladimir Poetin tekende en vervolgens ongestraft in de prullenbak gooide. ‘Poetin mag zich nooit, nooit meer aan Oekraïne vergrijpen’, aldus Rutte.
Dat vraagt niet alleen om een sterk Oekraïens leger maar ook om vredesgaranties van een ‘coalitie van bereidwilligen’. Europese landen krijgen de hoofdrol in deze coalitie, toezeggingen worden op korte termijn verwacht. ‘We praten over dagen en weken want er zit echt veel druk op’, zei premier Dick Schoof, die in Londen was. Schoof liet eerder weten dat Nederland positief staat tegenover een eventueel verzoek.
Starmer erkende dat zo’n Europese troepenmacht in Oekraïne een missie met grote risico’s is. ‘Maar we moeten bereid zijn de vrede te verdedigen.’ Parijs en Londen hebben al beloofd troepen te leveren.
Europa vraagt wel de steun van de VS. Zonder de achtervang van Amerikaanse luchtsteun, hulp bij de logistiek en inlichtingen over wat de Russen doen, is de veiligheid van Oekraïne niet gegarandeerd. Trump weigert vooralsnog toezeggingen op dit punt, maar Starmer put hoop uit een telefoongesprek dat hij had met de Amerikaanse president kort voor de topontmoeting in Londen.
Ook Rutte – die regelmatig met Trump belt – twijfelt niet aan de bereidheid van Trump om vrede te bereiken in Oekraïne en aan de Amerikaanse steun voor de Navo. ‘Trump is een goede vriend van mij’, zei Rutte. ‘Hij voelt zich volledig verbonden met de Navo. Laten we alsjeblieft ophouden met roddelen over wat hij wel of niet gaat doen.’
Voor Zelensky, ook in Londen aanwezig, was de ontmoeting met zijn Europese collega’s een warm bad. Hij werd omhelsd, op de schouders geklopt en kreeg toezeggingen over meer militaire en financiële steun. Na afloop vertrok hij per helikopter naar een ontmoeting met de Britse koning Charles. Vorige week nodigde Charles ook Trump uit voor een bezoek.
De leiders benadrukten dat fors meer hulp voor Oekraïne noodzakelijk is om Kyiv een zo sterk mogelijke positie in de onderhandelingen met Moskou te geven. Starmer gaf het voorbeeld met een nieuwe miljardenlening en de levering van vijfduizend raketten.
De Europese landen zegden ook toe hun defensie-uitgaven fors te verhogen. ‘Het kan niet langer dat 500 miljoen Europeanen aan 300 miljoen Amerikanen vragen om ze tegen 140 miljoen Russen te verdedigen’, zei de Poolse premier Donald Tusk bij vertrek naar Londen. Polen besteedt bijna 5 procent van het bruto binnenlands product aan defensie, de Navo-norm is 2 procent maar die wordt naar verwachting deze zomer verhoogd naar zeker 3 procent. Trump zei eerder dat 5 procent de norm moet worden.
Von der Leyen kondigde aan binnen enkele dagen met een ‘omvattend plan’ te komen hoe de EU-landen hun defensie-uitgaven kunnen verhogen. De regeringsleiders bespreken dat komende donderdag tijdens een extra EU-top. ‘We moeten een lange periode fors meer uitgeven aan defensie. De geopolitieke situatie vereist voorbereid te zijn op het ergste’, aldus Von der Leyen.
Von der Leyen wil de uitzonderingen op de Europese begrotingsregels activeren, zodat lidstaten meer in defensie kunnen investeren. Verder overweegt ze EU-subsidies voor armere regio’s in te zetten om wapenfabrieken te bouwen. Mogelijk komt ze ook met het voorstel voor Europese leningen voor een sterkere defensie-industrie, een optie waartegen Nederland fel gekant is.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant