Op zondag 2 maart kwamen dertig Volkskrantcolumnisten samen in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. Hun opdracht: een column schrijven over het goede, het schone en het mooie – alles wat als tegenwicht kan dienen in de wereld van nu, waar vooral het onrecht lijkt te heersen.Hun columns zijn hier te lezen.
Toen de Volkskrant honderd jaar bestond, vatten we onze missie als volgt samen: ‘Wat rechtvaardig is koesteren we, wat onrechtvaardig is gaan we te lijf. Wat kwetsbaar is maken we sterker, wat onkwetsbaar is pakken we aan. Wat mooi is maken we groter, wat lelijk is maken we kleiner.’
Columnisten zijn onze vooruitgeschoven posten bij dit werk. In de 150, op de voorpagina van de papieren krant, wordt elke dag de schoonheid van het dagelijks leven bezongen, en in de pagina’s die volgen storten columnisten zich op elk mogelijk onrecht. In het midden van de papieren krant, waar Aleid Truijens, Max Pam en Tommy Wieringa het woord krijgen, worden onkwetsbaren aangepakt of bespot.
Onze economische columnist Peter de Waard is op aarde om oneerlijkheid te ontmaskeren. De opiniecolumnisten bieden vooral pluriformiteit, veel perspectieven in de hoop daarmee dichter bij de waarheid te komen. Op de achterpagina van de krant en ook in het wekelijkse Magazine staat het dagelijks leven weer centraal, onze dagelijkse tobberijen ook. Naast schoonheid bieden we ook graag troost. Op zaterdag komen daar nog columnisten bij die de politiek of het maatschappelijk debat fileren of van de juiste feiten en cijfers voorzien.
Nu we onze columnisten deze zondag 2 maart in De Balie bij elkaar hebben verzameld voor een Marathon, willen we vooral een mooie samenzang laten horen. Alle columnisten hebben dezelfde opdracht gekregen: het goede, het schone en het mooie. We hopen dat dat als tegengif kan dienen in de wereld van nu, waar het onrecht heerst en waar zo’n beetje alles wat kwetsbaar is wordt bedreigd.
‘Ik heb geluk’, zegt mevrouw IJzermans (93). ‘Dat is altijd al zo geweest. Mijn hele leven lang heb ik geluk gehad.’
Mevrouw IJzermans ligt in bed. Het laatste stadium van dementie. Ik heb haar op haar zij gedraaid, maak de plakkers van haar incontinentiemateriaal los en vouw het open. Ze heeft gepoept.
‘Mijn geluk begon al in mijn jeugd. Ik ben opgegroeid in Bodegraven, weet je waar dat ligt?’
Wat is het goede, het schone, het mooie nog in dit land? Er zijn mensen, ze zijn met z’n velen, die het mooie zien in de kuif van Geert Wilders, zie hoe die glanst, als opgewreven zilver. Het schone zien ze in de ogen van Marjolein Faber, die zuivere leegte weerspiegelen, ze zeggen oh en ah. Het goede zien ze in de tanden van Dick Schoof, twee rijen blinkende willoosheid. Ze kijken vertederd naar het enerzijds-anderzijds en dan toch maar zuchtend meehobbelen van Pieter Omtzigt. Ze zeggen verrukt dat het stemgeluid van Dilan Yesilgöz in schoonheid enkel overtroffen wordt door een meeuw die verse haring ruikt.
Graag wil ik u oproepen zich aan te sluiten bij mijn Vereniging ter Bescherming van de Dinerkaars. Want terwijl de uitgaande meute wél enorme bedragen schijnt neer te tellen voor statusverhogende geurkaarsen met aroma’s als tonkaboon en cederhout, dreigt een veel wezenlijker lichtje onder onze neuzen uit te doven. In steeds meer restaurants, van chic tot sjofel, wordt het aloude kaarsje-op-tafel verdrongen door een kil, elektrisch micro-schemerlampje. Toen ik laatst bij de horecagroothandel was, zag ik er gangpaden vol mee: makkelijk oplaadbaar, praktisch in gebruik – en daarmee ongeveer even gezellig als de lamp boven de tandartsstoel.
Ik kwam Willem-Alexander tegen, ah, jij, brulde hij, ik zeg maar even niks over The Beatles, en hij stapte in z’n koets. Het zal dus wel bekend zijn dat ik rare Beatlesgesprekken verzamel.
Elvis die de FBI waarschuwt voor de verderfelijke invloed van The Beatles terwijl ze al uit elkaar zijn, is een aardige, of de kerel die over zijn zoontjes John-Paul en George-Ringo begon zonder over The Beatles te reppen, en ik ook niet.
Veel columnisten zijn bang voor de Transitie, omdat ze hun vertrouwde leventje zullen kwijtraken. Laatst voorspelde er eentje dat alle opiniestukken in de krant over een jaar door AI zullen worden geschreven. Op de redactie van het Transitie Journaal vermoeden we dat het zo’n vaart niet zal lopen. Misschien duurt het nog wel vijf jaar.
‘En wij dan?’, horen wij u denken. Want behalve diepe betrokkenheid bij de toekomst van anderen zijn columnisten, net als ieder ander, vooral bezorgd over hun eigen toekomst.
Tegen alle bange mensen zeggen wij: kijk eens naar hoe tevreden honden zijn die door het park rennen. Zo zorgeloos zullen wij na de Transitie ook door het leven gaan.
‘Robin, wil jij de volgende som hardop uitrekenen?’ Zenuwachtig friemelt het jongetje aan zijn mouw, onafgebroken starend naar zijn rekenschrift. ‘Is er iets?’, vraag ik. Dikke tranen stromen. ‘Ik had de vorige som fout’, snikt hij. ‘Ik wil geen fouten maken, juf, want dan faal ik en dat is voor losers.’
O, hoe herkenbaar is zijn schaamte. Bikkelhard, genadeloos, deze kwelgeest, die ineen doet krimpen, het brein vergiftigt met zelfverwijt en ‘zie je wel’. Wederom door de mand gevallen. De film van wat fout ging, draait maar rondjes. Zonder einde, op repeat. Het gevolg? Nog harder streven naar volmaaktheid. Duimpjes en smileys als trofee. Maar perfectie is als tien vogels in de lucht, niet te vangen. En applaus, hoe luid ook, verzacht maar kort. Gevoelens van minderwaardigheid geneest het nimmer. Altijd is er beter, mooier.
In Zwolle, in museum De Fundatie, is een expositie te zien van schilder Marianne von Werefkin. U kunt er nog net heen. Werefkin behoorde net als haar vriendin Gabriele Münter rond 1900 tot Der Blaue Reiter, pioniers van het Duitse expressionisme, waartoe ook Kandinsky behoorde die, zoals dat gaat in het patriarchaat, een stuk bekender is geworden.
Het werk van Münter en Werefkin stemt vrolijk. Het is stevig, met heftige kleuren en vaak zwarte contouren. Smaragdgroen, cadmiumrood, oker, maisgeel, kobaltblauw, gebrande siena – een lust voor het oog.
Mijn zoektocht naar het schone staat al langere tijd in het teken van gewatteerde winterjassen en het feit dat het me niet lukt om er een te vinden. Het voorlopige dieptepunt was mijn bezoek aan Episode. Ik vind nooit iets bij Episode, maar ga er toch altijd naar binnen. Episode is een vintagekledingwinkel met een droevig randje, dankzij het permanente gebrek aan fantasie binnen de collectie.
Niet al te lang geleden voelde ik me precies zoals Episode. Niet oud, maar muf. Ik droeg iedere dag hetzelfde, kleding die niet zozeer lelijk was als wel twijfelend – kleding, kortom, van iemand die het iedere dag opnieuw niet weet. Je wordt heel vreemd als je iedere dag hetzelfde draagt. Iedere dag hetzelfde dragen is een soort kip-en-eiprobleem. Ik bedoel: wie iedere dag hetzelfde draagt, gaat zich geheid ongelukkig voelen.
‘Gluiperige gristenhond’. Op zaterdagochtend al merkte ik dat mijn column flink wat onderbaarmoedergevoelens had aangeboord. Tijs van den Brink had de week ervoor overal opgeroepen tot aandacht voor een flutonderzoekje van de EO, waaruit zou blijken dat steeds meer stoute mensen vlug een abortus boeken als het geslacht van hun ongeboren vrucht hen niet bevalt. Het nieuws lag te versterven, tot ik er dus een pinnig stukje over schreef en mensen Van den Brink begonnen te vierendelen op de socials.
Schoonheid bewaren is ook een kwestie van daadkrachtig zijn; de krant van de mat grissen en snel omdraaien op tafel, bij het ontwaren van de iets te grote foto van de tronie van Trump op de voorpagina. Nog even niet. De dag was zo mooi begonnen, als gratis gift van de natuur. Bij het ontwaken naast je kijken, al is zij meestal eerder wakker, en zien hoe prachtig ze meegroeit met de tijd.
Al het goede begint
Op de eigen helft
De bal als een baby
Geklemd aan zijn linker
Toen hoofdredacteur Pieter Klok mij anderhalf jaar geleden vroeg toe te treden tot het columnistengilde, twijfelde ik hevig. Enerzijds omdat ik, om met Groucho Marx te spreken, wantrouwend sta tegenover iedere club die mij als lid wil hebben. Maar vooral omdat ik enorm opzag tegen deelname aan deze onvermijdelijke columnistenmarathon.
Columnisten communiceren namelijk met een zeer lage informatiedichtheid, wat betekent dat ze erg veel woorden nodig hebben om relatief weinig te zeggen. Tel daarbij op dat diezelfde Klok wekelijks zoveel nieuwe gezichten aanneemt dat, als ik de laatste CBS-cijfers goed interpreteer, er inmiddels 835 Volkskrantcolumnisten rondlopen per 1000 Nederlanders.
Mensen die een versneld huppeltje maken op het zebrapad, zodat jij minder lang hoeft te wachten. Oude vrienden. Verse soep. Elk jaar een nieuwe lichting studenten, net zo slim en bevlogen als jij zo lang geleden. Blauwe luchten. Exposities in Museum Voorlinden. Jonge zwanen die donzen in de zachte sloot. Priemgetallen. Boeken van Becky Chambers. Zwemmen in een meer. Giraffen. Limonade drinken onder een appelboom. Niet-periodieke vlakvullingen. Vrijwilligers. Het getal 1729.
In een wereld die dag na dag, uur na uur met reuzenstappen afrekent met het goede, het schone en het mooie, wil ik heb hebben over angst. Angst voor het kwade, het smerige, het lelijke. Het is ongeveer een jaar geleden dat ik erachter kwam dat mijn zoon, die autisme heeft en zich moeilijk verbaal kan uiten, zijn spanning en angst deels kan verwerken door te tekenen en te schilderen. Die angst is soms groot: zelfs als de oorzaak van de spanningen in de wereld langs hem heen gaan
Ik keek op van de uitnodiging voor de Columnistenmarathon. Het verzoek was om een bijdrage te schrijven over het goede, het schone, het mooie. Was dit een voorbeeld van bij voorbaat buigen, zoals we de grote technologiebedrijven hadden zien doen met hun bijdragen aan Trumps inauguratiefonds?
Volgens techmiljardair en Trump-ideoloog Peter Thiel behoren mediaorganisaties tot het ancien régime. Die oude orde voerde een oorlog tegen het internet en het internet heeft gewonnen, aldus Thiel. Niet langer kunnen bureaucratieën, universiteiten en de mainstreammedia de grenzen van het publieke debat bepalen.
Het Goede,
Het Schone,
Het Mooie,
Welkom op jullie afscheid, na al die, ja, miljoenen jaren trouwe dienst. En ik denk dat ik namens alle aanwezigen hier spreek als ik zeg dat jullie je altijd enorm hebben ingezet, en dan heb ik het natuurlijk over de geschiedenis van al wat goed en mooi en schoon is hier op aarde, maar ook over de bedrijfsuitjes, de Zaagmans-woensdaglunches met onbeperkt eiersalade en de legendarische dartcompetitie in Café De Zingende Rups.
Het is altijd erg kinderachtig om in een stukje als dit te beginnen over de uitnodiging. Maar deze keer, sorry jongens, vragen jullie erom. Wat wil het geval? Via een mail riep de redactie haar columnisten op zich te buigen over het goede, het schone en het mooie. Ik wreef me de ogen uit. Het mooie?
Associeer de komende dertig seconden op het woord ‘economie’. Klaar? Dikke kans dat u begrippen noemde als slecht, vies en lelijk. Kleine kans dat het goede, het schone en het mooie in het rijtje staan. Economie heeft nu eenmaal een inktzwarte reputatie. Rokende schoorstenen, intensieve menshouderij, naar geld graaiende goochemerds op elke straathoek. En die reputatie is, eerlijk is eerlijk, dik verdiend.
Zes weken lang al zoeken we naar adem happend naar superlatieven voor verbijsterd, geschokt, schandalig en ongekend. Zes weken lang roepen we in koor dat dit niet mag niet kan, niet hoort en nog nooit is vertoond. Zes weken lang al lezen we in krantenkolommen de gewichtige analyses over de zwaarste test van de democratische instituties in meer dan honderd jaar. Ik ook.
Verontwaardiging over het slechte, het lelijke, dat maakt lusteloos, gedeprimeerd, murw. En het verandert niets. Omdat het niet overtuigt. Niemand wil in een café zitten waar de kroegbaas de hele dag aan zijn gasten vertelt hoe slecht de bar hiernaast wel niet is.
Ik sta met mijn vader in de rij bij de koffieautomaat van het ontbijtbuffet. De rij is lang en verspert toegang tot de broodjes en croissantjes. Wanneer een vrouw een croissant wil pakken, stapt mijn vader, een hoffelijke boomer (1947), beleefd opzij. Hij komt daardoor even naast een jonge vrouw in tuinbroek te staan. Begin 20, schat ik.
Geïrriteerd sist ze: ‘Ik ben eerst, hoor!’ Mijn vader kijkt haar verbaasd aan, glimlacht dan vriendelijk en zegt: ‘Weet ik, meisje.’ Hij stapt rustig terug naar achteren, naast mij.
Mijn naam is Cesar Majorana en ik ben elke weekend voor Volkskrant Magazine de Winkelman.
Ik bezoek winkels die kleding verkopen en zoek naar naden die zijn gestikt als littekens, gerecyclede wolvezels met de textuur van suikerspin en jassen die je leven kunnen veranderen.
Om de Winkelman te zijn moet je geloven in het radicale, levensveranderende potentieel van een jas. Je leven zóú potentieel totaal anders kunnen zijn als je in 2016 die ene jas had gekocht waar je nog steeds weleens aan denkt.
Columns schrijven is tegenwoordig een nogal somber vak. Er is opkomend fascisme, de klimaatcrisis, genocide, de verwoesting van de natuur, de kutheid van het kapitalisme. En heb je daarover geschreven, dan kun je er vergif op innemen dat een of andere politicus alweer iets fascistisch heeft gedaan.
Wat als we ten onder gaan? Alles wat mooi en goed is, staat op het spel. Leiders spotten met transrechten, vluchtelingenrechten, mensenrechten, ieders rechten. Ze stemmen in met oorlogsmisdaden. Amerika verandert in een dictatuur van het grootkapitaal. Ondertussen branden de bossen en smelten de gletsjers. De oceaan en de atmosfeer zijn warmer dan de mensheid ooit heeft meegemaakt.
Soms is iets schoon én mooi tegelijk, bijvoorbeeld als het een boerndochter betreft die door een West-Vlaamse troubadour wordt bezongen in onvervalst dialect. Want in het pak ’m beet 30 duizend vierkante meter omvattende land onder de Maas betekent schoon (schon/skôn/sjoen) hetzelfde als mooi. Dus het schon wijveke over wie Ivan Heylen zong betrof een mooie vrouw, eentje die de jongen van der neefest doodgerne zag.
Het goede, het schone, en het mooie... Valt niet mee. Nou ja, wel dat goede en mooie zélf natuurlijk – als die je toevallen, zit het mee. Maar erover schrijven? Ik ben de enige niet die dat moeilijk vindt. Doe ons journalisten en schrijvers maar lelijkheid, misstanden en schurkachtigheid. Daarmee kunnen we uit de voeten.
Schoonheid en goedheid maken gelukkig en verzachten het gemoed, maar erover schrijven is dodelijk saai. Perfectie vraagt geen duiding. Welke indrukwekkende roman gaat over pure schoonheid en goedheid? Schilderijen en muziek kunnen in een paar noten of verfstreken geluk oproepen, maar woorden?
Ik loop heel vaak een blokje om. Het is niet het lelijkste blokje op aarde, ook zeker niet het mooiste. Ik loop daar omdat mijn hond een plasje moet doen, en dit is het dichtstbijzijnde blok, want ik woon er zelf in. Het is een best saai ontworpen, maar ook fijn blok, er wonen aardige mensen. De huizen zijn alleen in een lastige tijd gebouwd: 1940. Tja, wie ging er toen vol inspiratie huizen bouwen? Niemand natuurlijk.
Met de kleine dingen die dit blok te bieden heeft, vermaak ik me op mijn wandelingetje. Er is een huis met bijzonder veel poezenameublementen, waar nooit een poes op zit. Er is een heel grote boom, waar ik vooral in het donker vaak foto’s van heb gemaakt. Een eclectisch ingericht studentenhuis waar dag en nacht mensen wakker waren, alle ramen open, tot iedereen van de ene dag op de andere verdwenen was en het hele huis leeg.
Gevraagd iets te schrijven over het goede, het schone, het mooie moest ik ineens denken aan Julie Christie als Lara in de film Doctor Zhivago. De herinnering kwam vanuit het niets en van heel diep. Het is gek hoe je brein je kan verrassen en overmeesteren – daar kan geen kunstmatige intelligentie tegenop.
Over haar moest dit stukje gaan, wisten mijn hoofd en hart meteen. Puur op gevoel. De film is uit 1965. Ik was toen 11, ik moet hem een paar jaar later hebben gezien. Waarschijnlijk in Hillegom. Je had toen nog dorpsbioscopen. De droomfabriek lag verscholen achter de Hema.
Mijn taak is te schrijven over het slijk der aarde: de superwinsten van multinationals, de bonussen van bankiers, de hogere uitgaven voor wapentuig, de verlaging van uitkeringen, het niet indexeren van de pensioenen, het bankroet van naties, de stijgende kloof tussen arm en rijk plus alle fraude en bedrog.
Het draait om spijkerharde cijfers, rekenrentes, ebita’s, coëfficiënten, toeslagen, aftrekposten, importtarieven, bbp’s, standaarddeviaties, overheidsschulden en pariteiten.
Ik leer mijn kinderen hun fietssleutel op te bergen, een uitje te snijden, wat een inbussleutel is. Naarmate ze ouder worden verandert hun leergierigheid in irritatie over mijn ongewenste adviezen. Toch zullen mijn woorden blijven hangen, zoals die van mijn ouders bij mij.
Bij dat, nu al twee jaar, piepende deurtje in huis zie ik de blik van mijn overleden vader voor me. Ik hoor mijn moeder vragen: ‘Mogen de kinderen dat aan naar school? Doe jij zoveel water bij de aardappelen?’
1. Bent u altijd al van plan nog eens het Pieterpad te lopen?
2. Kunt u schaatsen op natuurijs?
3. Heeft u – anders dan die van Corsica Ferries of een rits Zwitserse tolvignetten – stickers op uw auto?
Dit gaat over de geboorte van twee kinderen in een ver land. Ze worden ’s avonds geboren, na een korte zwangerschap. Ben wordt eruit getrokken, twee ferme doktershanden. Geboren! Maar hij huilt niet. Dan volgt Anna, ze is iets groter. En ze huilt! Het wonder is voltrokken.
De verpleegkundigen ontfermen zich direct over Ben en Anna. Hun moeder probeert een glimp van ze op te vangen, maar het zicht is geblokkeerd.
Ze nemen de kinderen mee, serieuze gezichten. ‘Speciale maatregelen’, zegt de dokter. Weg zijn ze.
Wat is de dierbaarste herinnering van onze lezers aan haar columns? En hoe kijken andere schrijvers naar haar vakmanschap?
Bij het verschijnen van haar laatste column: een ode aan Sylvia Witteman.
Een belangrijk doel van de Volkskrant is om het gesprek op gang te houden, om het onderlinge begrip aan te wakkeren en de samenleving en de democratie gezond te houden. Om dat te benadrukken hebben we al onze columnisten en cartoonisten gevraagd een ode te brengen aan de democratie. Alle bijdragen tezamen laten krachtig zien wat het belang van pluriformiteit is, hoe belangrijk het is dat veel verschillende stemmen worden gehoord en hoe geestdodend het is om alleen maar opvattingen van zielsverwanten tot je te nemen.
Source: Volkskrant