Rector Kees Versteeg van het Griftland College in Soest had tijdens coronapandemie meer ruimte gewild om naar eigen inzicht maatregelen te nemen. Nu werd hij twee keer op het matje geroepen. ‘Terwijl ik mijn rooster echt niet rondkreeg.’
Fotografie Jiri Büller
Vijf jaar nadat het coronavirus de wereld in een wurggreep nam, zoekt de Volkskrant Nederlanders op die hard werden getroffen door het virus of de maatregelen. Van de ic-arts tot de schoolrector, van de ondernemer tot de coronademonstrant. Hoe kijken ze terug? Wat had er met de kennis van nu anders gekund?
Vrijdag de 13de was voor leerlingen van het Griftland College in Soest een regelrechte geluksdag. Rector Kees Versteeg had die dag, in maart 2020, door de intercom medegedeeld dat de school de maandag daarop de deuren zou sluiten. Voor de leerlingen stond de coronacrisis toen nog gelijk aan een vakantieperiode zonder einddatum. Hun gejoel was tot in het kantoor van Versteeg te horen.
In de dagen daarvoor waren er steeds meer leraren uitgevallen, waardoor lessen niet doorgingen. Het Griftland College (1.400 leerlingen, mavo/havo/vwo) was daarom de eerste school in Nederland die overstapte op online-onderwijs, nog voordat premier Rutte in de daaropvolgende persconferentie van zondag 15 maart een algehele schoolsluiting aankondigde.
Het besluit was praktisch van aard. ‘Ik zou liegen als ik zou zeggen dat het ideologisch was’, zegt Versteeg. ‘Het was heel simpel: er waren zoveel docenten positief getest dat ik m’n rooster niet rondkreeg. Ze wilden en konden wel online lesgeven.’
De toenmalige minister van Onderwijs Arie Slob was hier echter niet van gediend. Hij had via de media (de brief aan ouders was uitgelekt) lucht gekregen van de eigengereide school in Soest en belde Versteeg persoonlijk op om hem erop te wijzen dat hij het onderwijs niet zomaar mocht staken. ‘Ik antwoordde: maar ik stop het onderwijs ook niet! Alleen organiseer ik het op een andere manier.’
Die trefzekerheid tekent de omgang van Versteeg met de coronacrisis, die hij als onvoorziene crisismanager (‘een rol die me goed lag’) voortvarend te lijf ging. Met meer dan twintig jaar ervaring als schooldirecteur, waarvan zeven op het Griftland College, durfde hij het wel aan om zo nu en dan eigen verantwoordelijkheid te nemen, ook als dit tegen de haren van de ambtenaren in Den Haag instreek.
Het was pionieren, zegt Versteeg over de tijd dat hij beslissingen nam waarvan hij soms geen idee had of hij er goed aan deed. De politieke werkelijkheid strookte lang niet altijd met de dagelijkse realiteit op school. Toen Rutte in juni 2020 aankondigde dat de scholen tot de zomervakantie weer open konden, koos Versteeg ervoor om het soepel lopende online-onderwijs voort te zetten. Wederom om praktische redenen: er zaten te veel leraren in quarantaine. Gniffelend: ‘Dit keer werd ik door het ministerie op het matje geroepen.’
Eerste besmetting
27 februari 2020: man in Tilburg heeft het virus. Daarna volstromende ziekenhuizen, eerste doden.
In de media sprak de rector zich geregeld uit over de in zijn ogen soms onlogische coronamaatregelen. Waarom moesten medewerkers van de zorg bijvoorbeeld mondkapjes dragen, en het personeel op school in eerste instantie niet? Waarom waren er andere regels voor het mbo dan voor het voortgezet onderwijs? En waarom waren zangkoren verboden, maar mocht muziekonderwijs op school wel ongestoord doorgaan?
Een antwoord kreeg hij niet, dus nam hij het heft in eigen hand. Bij de ingang van de school plaatste hij apparaten die de temperatuur van leerlingen automatisch maten. Bij verhoging werden ze naar huis gestuurd. Voor de docenten stelde hij een ‘survivalpakket’ samen, bestaande uit een spatscherm, eigen beker en generieke sleutel waarmee je deuren kon openen en lichtknopjes aan- en uit kon doen. In de hele school werden extra luchtreinigers geplaatst. ‘Nu denk je: belachelijk! Maar toen dacht je er goed aan te doen.’
Geregeld kreeg hij het aan de stok met ouders, die de maatregelen op school te ver vonden gaan. Ze mailden: mijn kind hoeft zijn temperatuur niet op te laten meten. Of: mijn kind hoeft geen mondkapje op. ‘Ik mailde terug: als een arts per brief voorschrijft dat dit voor jouw kind niet nodig is, dan ga ik daarmee akkoord.’
Een jaar na het begin van de pandemie was er van de uitbundige sfeer weinig meer over. De coronasleur deed z’n intrede. Later zou uit rapporten blijken dat het sociale isolement waarin jongeren verkeerden, grote impact had (en nog altijd heeft) op hun mentale welzijn.
Alle schoolreizen en andere activiteiten werden geannuleerd. In een poging wat ‘plezier’ terug te brengen, kregen de leerlingen een vr-bril thuis afgeleverd. ‘Zodat ze virtueel naar Parijs konden afreizen.’ En toen de coronamaatregelen vlak voor de zomervakantie van 2021 werden versoepeld, werd dit op het schoolplein gevierd met een groot kermisfeest. Daarna moesten ze ‘terug naar normaal’, maar daar zijn ze nog niet. ‘Nog lang niet’, verzucht Versteeg.
De impact van de coronacrisis is op school nog dagelijks voelbaar. Hij somt op: leerprestaties zijn achteruitgegaan, het concentratievermogen is afgenomen, er wordt meer geklierd in de klas. Cyberpesten neemt toe, overgewicht ook.
Ook de communicatie met ouders loopt sinds de crisis stroever. Ze zijn eerder geneigd om hun kinderen, ‘die het al zo zwaar hadden’, de hand boven het hoofd te houden. ‘Laatst betrapte ik een paar leerlingen op vapen en die ouders accepteren dan niet dat ze daar straf voor krijgen.’ Bij leraren vertaalt de nasleep zich in een soort ‘uitgestelde moeheid’. Ze lijken minder belastbaar.
Het roept de vraag op of de schoolsluitingen, met de kennis van nu, het waard zijn geweest. Een lastige vraag, vindt Versteeg. ‘De sluitingen zijn zeker niet positief geweest voor de sociale cohesie van onze leerlingen.’ Aan de andere kant: als de scholen open waren gebleven, dan had hij misschien wel meer medewerkers met long covid gehad dan de twee die er nu zijn. Of dan waren de besmettingen in de samenleving rap opgelopen, met alle gevolgen van dien.
Versteeg vindt het belangrijk ook stil te staan bij de positieve effecten van corona. ‘Het was fantastisch om te zien hoe weerbaar en flexibel mijn docententeam was’, zegt hij. Het geeft hem rust in zijn hoofd om te weten dat zijn school opgewassen is tegen een eventuele volgende crisis. ‘Ik weet nu dat we niet afhankelijk zijn van methoden. Of van geld van het ministerie. Als je maar wil, dan kan er heel veel.’
Source: Volkskrant