REGIO - Met tien nominaties is het één van de grote kanshebbers zondagavond bij de uitreiking van de Oscars: The Brutalist. Een monumentale film waar, de titel verklapt het al, het draait om het brutalisme. Een stroming binnen de architectuur van na de Tweede Wereldoorlog, die vaak wordt geassocieerd met het voormalige Oostblok. Je herkent de gebouwen meteen. Door de film is de aandacht voor deze bouwstijl weer helemaal terug, maar een waarschuwing: you love it or you hate it.
Over smaak valt natuurlijk niet te twisten, maar dit zijn in al dan niet willekeurige volgorde de tien mooiste, dan wel lelijkste brutalistische gebouwen bij ons in de regio.
Het universiteitsgebouw van de TU Delft is gebouwd in 1966 en is een stijlicoon van het brutalisme. Het is ontworpen door Jo van den Broek en Jaap Bakema, beter bekend als het bureau Broekbakema.
Kenmerkend zijn de grote blokachtige structuren van ruw onafgewerkt beton, de hoekige en herhalende vormen en het minimale kleurgebruik. Alles aan het gebouw is groot, ruim en wijds. De buitenkant ziet er uit als een ruimteschip, maar vanwege de brede voorkant en de twee pootjes heeft het de bijnaam 'De Kikker'. Door de betonnen constructie was het destijds het zwaarste gebouw van Nederland.
Het oude Amerikaanse ambassadegebouw van de Hongaars-Amerikaanse Marcel Breuer uit 1959 is hét zwarte schaap op het verder statige Lange Voorhout. Vanwege de veiligheidsmaatregelen en het enorme tralie- en hekwerk er omheen was het gebouw een doorn in het oog van de gemeente Den Haag.
De verhuizing van de ambassade naar het nieuwe pand langs de N44 in de gemeente Wassenaar werd in Den Haag met gejuich ontvangen. Lang is onduidelijk gebleven welke nieuwe bestemming het krijgt, maar zoals het er nu naar uitziet trekken de overburen van museum Escher in het Paleis over enkele jaren in het rijksmonument.
De Visafslag in Scheveningen, gebouwd tussen 1962 tot 1964, wordt gezien als een toonbeeld van de wederopbouwperiode in Nederland en staat symbool voor de naoorlogse schaalvergroting van de zeevisserij.
Nog steeds wordt hier dagelijks negen miljoen kilo vis verhandeld. Beeldbepalend voor het ontwerp is het feit dat architect Sjoerd Schamhart rekening hield met de bestaande stedenbouwkundige structuur en zich sterk richtte op de gebruiker.
Het gebouw van architectenbureau LIAG langs de A4 bij Rijswijk staat vanwege de ver terug liggende kozijnen vooral bekend als de 'Eierdoos'. Het nieuwe hoofdkantoor van de Sijthoff Pers werd in 1981 geopend door prins Claus, maar werd in 2009 verlaten en stond sindsdien op de nominatie om gesloopt te worden.
Gelukkig is er alsnog een bestemming voor gevonden en wordt het karakteristieke gebouw dit jaar omgebouwd tot een hotel en conferentiecentrum.
Naast de eerdergenoemde aula zijn nog twee gebouwen van Bureau Broekbakema verrezen op het terrein van de TU Delft. De Faculteit Bouwkunde ging in 2008 in vlammen op, maar de minder bekende Faculteit Civiele Techniek staat nog fier overeind en doet niet veel onder voor de naastgelegen aula.
Het maar liefst 260 meter lange gebouw is door Broek en Bakema voorzien van bijzondere technieken en constructiemethoden. Doordat de balken, kolommen en voorspanelementen duidelijk zichtbaar zijn, kent de draagconstructie geen geheimen voor de studenten Bouwkunde.
Het huidige hoofdbureau van de politie Den Haag aan de Haagse Burgemeester Patijnlaan werd in 1959 aangebouwd door architect Wouter van de Erve. Hij was ook al verantwoordelijk voor het oorspronkelijke gebouw aan het Alexanderveld. Opmerkelijk genoeg heeft dat wel een monumentale status, de aanbouw niet.
Vanwege de kleur en de vorm heeft de aanbouw de bijnaam 'Het Zandkasteel'. Nu het hoofdbureau naar verwachting begin 2026 verhuist naar de nieuwbouw in Den Haag Ypenburg en er nog geen bestemming is voor het huidige pand, vrezen liefhebbers van het brutalisme dat het pand in navolging van het voormalige Koninklijk Conservatorium wordt gesloopt.
Saillant detail: architect Aldo van Eyck was niet religieus en riep de hulp in van monnik en architect Hans van der Laan. Vandaar ook misschien dat het ontwerp van de Pastoor van Arskerk in Den Haag volledig afwijkt bij onze voorstelling van een kerkgebouw. Van buiten is het een lage blokkendoos van grijs beton zonder kerktoren.
Eenmaal binnen word je verrast door strakke, ruw betonnen lichtkokers en licht dat van boven valt. De kerk bestaat uit twee delen: een lage gesloten rechthoekige kerkruimte in de vorm van een crypte en een hoge dwarsruimte dat lijkt op een gotisch schip. Het gebouw werd in 1969 opgeleverd.
Niet dat het nieuwe Koninklijk Conservatorium in Amare niet mooi is, maar oud-studenten en -docenten zullen misschien toch met weemoed terugdenken aan het gebouw aan de Juliana van Stolberglaan van architect Leon Waterman.
Het gesloten karakter van het pand was het gevolg van de mogelijke geluidsoverlast van de drukke Utrechtsebaan. De uitspringende muziekstudio's in de gevel waren een speelse verwijzing naar muziek op een notenbalk.
Ook vlak naast de Utrechtsebaan in Den Haag staat het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken. Vanwege zijn getrapte opbouw wordt het pand aan de Bezuidenhoutseweg ook wel de 'Apenrots' genoemd. Een andere veel gebruikte naam is een verwijzing naar het adres en huisnummer: B67.
Het pand van architect Dirk Cornelis Apon verloor in 2016 zijn functie als ministerie, maar vanwege de verbouwing op het Binnenhof heeft de Tweede Kamer hier tijdelijk zijn intrek genomen.
Den Haag Centraal Station wordt gedomineerd door het erboven gelegen kantoorgebouw Stichthage van architect Koen van der Gaast. Het mag gerust omschreven worden als één van de meest markante gebouwen van Den Haag.
In het oorspronkelijk ontwerp was ondergronds ook een metrolijn richting Scheveningen gepland, maar dat plan sneuvelde aan de tekentafel. Het gebouw is één van de eerste in Nederland waar trein-, tram- en busverkeer, winkels en kantoren samenkomen. Maar toegegeven, het verdient alles behalve de schoonheidsprijs.
Dit artikel kwam tot stand met dank aan architectfotograaf Bart van Hoek en de website van Oostblog. In 2023 publiceerden zij het standaardwerk 'BRUUT – Atlas van het brutalisme in Nederland'. Helaas voor iedereen die het boek wil hebben: het is uitverkocht.
Source: Omroep West Den Haag