‘Hoi Arie. Ideetje voor je volgende column: hoe ik in één weekend van atlanticus Europeaan werd.’ Dat mailde correspondent Rob Vreeken mij anderhalve week terug. Rob en ik zijn al heel lang collega’s bij de Volkskrant. Hij was altijd meer van het recht en de VN, ik meer van de macht en de VS. In mooie discussies scherpten we onze meningen aan elkaar. Na de onthutsende ruzie tussen Trump en Zelensky is Robs idee actueler dan ooit. Hoog tijd om aan soul-searching te doen.
Mijn leven lang ben ik een pleitbezorger geweest van een nauw bondgenootschap tussen Europa en Amerika. Nu sta ik, net als andere atlantici, behoorlijk te kijk, verraden als we zijn door onze overzeese beschermer. ‘De vrije wereld heeft een nieuwe leider nodig. Het is aan ons Europeanen om die uitdaging aan te gaan’, zei Kaja Kallas, buitenlandchef van de EU. Dat is nogal een uitspraak van iemand uit een Baltische frontlijnstaat, maar ik kan niet anders dan met haar meevoelen.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ongetwijfeld zal er enig leedvermaak zijn onder hen die altijd al weinig van Amerikanen moesten hebben. Maar een bijltjesdag voor atlantici zou onverstandig zijn. Daarvoor is de trumpiaanse ontwrichting van de status quo te gevaarlijk. Europa wordt op zichzelf teruggeworpen, schrikt van zijn zwakheden en heeft veel werk te doen. Het is niet de tijd voor afrekeningen in het Atlantische milieu.
Hoe kon het zover komen? De trans-Atlantische relatie is nooit gemakkelijk geweest. Zij was er een van afstoten en aantrekken, met vele schok- en schuurmomenten. Er waren spanningen over Suez, Vietnam en nieuwe kernraketten voor West-Europa. De ene keer smeekten de Europeanen om Amerikaans ingrijpen (Balkan), de andere keer zetten zij zich ertegen af (Irak). Het waren wrijvingen die horen bij een gemeenschap van democratische landen. Altijd volgden er het compromis en de consensus.
Het huidige schokmoment is anders. Ditmaal geen discussie tussen gelijkgestemde landen over een onsje meer of minder, ditmaal gaat het om iets fundamenteels. Het Amerika van Trump lijkt de democratische gelederen te verlaten en over te steken naar Poetins kamp. Dat is ongekend. De Navo-landen konden twisten over hoe te reageren op een dreiging, maar nooit stak de aanvoerder van de club zich in het verachtelijke pak van de overloper om gemene zaak te maken met de vijand, de dictator, de agressor.
Het slaat de grond weg onder de voeten van atlantici als ik. Rest mij dan niets anders dan van de weeromstuit een Europeaan te worden? Ja en nee. De vraag gaat ervan uit dat er een tegenstelling bestaat tussen het een en het ander. Zo heb ik het nooit gevoeld.
Ondanks mijn geloof in de alliantie met Amerika steunde ik het principe van de Europese eenwording, al had ik kritiek op de praktijk. Ik wil dat Europa zich ontwikkelt tot een militaire macht die zo nodig zelfstandig kan optreden. Ik heb meerdere artikelen geschreven met als stelling dat Europa zich nu al niet kleiner moet maken dan het is.
Het telt 29 Navolanden. Die bestrijken een gebied van de Noordkaap tot de Zwarte Zee, hun defensie-uitgaven zijn opgeteld de op één na hoogste ter wereld, de Fransen en Britten hebben kernwapens. Ook zonder Amerika vormen de 29 een formidabel blok dat voor niemand bang zou moeten zijn. Het punt is alleen dat veel landen voor zichzelf soldaatje willen spelen. Dat leidt tot versnippering, dubbel werk, geldverspilling en materieeltekorten.
Bovendien wreekt zich het gebrek aan krachtige leiders. Met Trump doen we een stap terug in de menselijke evolutie. We zijn inmiddels afgedaald tot het niveau dat de Oval Office een apenrots is geworden en we met een primatologen-oog de lichaamstaal van de oppergorilla en zijn Europese bezoekers proberen te duiden. De Franse president Emmanuel Macron is niet verkeerd, maar hij gedroeg zich op momenten als een pias. Ik zag geen Europees leiderschap.
Maar wat niet is kan nog komen. Als Trump werkelijk meent Oekraïne en Zelensky te moeten slachtofferen in een een-tweetje met Poetin en volhardt in zijn verraad aan Europa, ben ik atlanticus af. Wel zal ik blijven hopen op de terugkeer van een Amerika, dat beseft dat een nauwe band met Europa ook heel erg in zijn belang is.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant