De Duitse CDU/CSU en SPD hebben genoeg zetels om samen te regeren, maar de oude bestuurspartijen hebben nog nooit zo weinig mandaat gehad. In Hamburg hopen kiezers dat er politieke rust in de tent komt, want bij nieuwe verkiezingen ‘zal de groei van AfD enorm zijn’.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
In de Trucker Treff, een wegrestaurant voor vrachtwagenchauffeurs in de haven van Hamburg, waar zondag niet traditiegetrouw de SPD maar de CDU de grootste werd, staan stemmers van beide partijen gebroederlijk naast elkaar aan de uit bakstenen opgetrokken toog. Hun partijen zijn na de Duitse Bondsdagverkiezingen van afgelopen weekend aan formatiegesprekken begonnen. Toch zijn beide zestigers niet gerust op de politieke toekomst van hun land.
CDU-stemmer Roland Finke (60), die staand een schnitzel eet waarover een spiegelei is gedrapeerd, had eigenlijk gehoopt dat de christendemocraten alleen konden regeren. In plaats daarvan haalde de partij haar een-na-slechtste resultaat ooit.
De SPD, waarop Peter Reicke (62) al zijn hele leven stemt, deed het nog slechter. Nooit eerder behaalden de sociaaldemocraten zo weinig zetels als nu. Terwijl zijn glas Carlsberg-pils doodslaat, tekent Reicke twee toekomstscenario’s voor Duitsland uit.
Het eerste: de SPD en CDU slagen er de komende vier jaar in om de gewone man er economisch op vooruit te laten gaan en het Duitse saamhorigheidsgevoel terug te brengen. ‘Het gaat erom dat de mensen weer voelen: ‘Hé, we kunnen heus wel wat voor elkaar krijgen in dit land.’
Of het door hem gevreesde alternatief: de traditionele bestuurspartijen falen, waarna nieuwe verkiezingen volgen. ‘Dan zal de groei van de AfD enorm zijn’, voorspellen beide vrachtwagenchauffeurs.
Na een krappe vier jaar onder een ruziënde regering verlangen veel Duitsers naar politieke rust. Wie zondag een eerste blik op de uitslag van de Duitse Bondsdagverkiezingen wierp, kon denken dat die er komt. De CDU/CSU en de SPD, de twee partijen die naoorlogs Duitsland altijd bestuurden, haalden genoeg zetels om samen een coalitie te vormen, zonder een derde partij. Verkiezingswinnaar Friedrich Merz wil een snelle formatie. Hij verwacht vóór Pasen een nieuwe regering.
Maar wie de verkiezingsuitslag beter bestudeerde, zag een ander verhaal. Veel Duitsers bewogen zondag weg van de traditionele middenpartijen. Op de flanken boekten de AfD en Die Linke historische verkiezingswinsten. Die dankten ze vooral aan de jonge kiezers.
De CDU/CSU en de SPD haalden op hun beurt slechtere resultaten dan gehoopt. Nooit eerder kreeg het politieke midden zo’n zwak kiezersmandaat.
Op de vraag of de regering-Merz de stabiliteit kan bieden die Duitsland zoekt, klinken verschillende antwoorden. Ook in de Hamburgse haven, waar de stapels zeecontainers deze middag schuilgaan achter een dikke laag mist.
Wie hier werkt, weet welke problemen een volgende regering staan te wachten. De medewerkers van havenbedrijven hebben last van de dalende export. De vrachtwagenchauffeurs rijden over de slecht onderhouden Duitse infrastructuur. De gestegen prijzen voor boodschappen en energie zijn ook niemand ontgaan.
In Odo’s Kaffeeklappe, een snackbar in de haven waar met bockwurst belegde schnittbroodjes worden verkocht, zijn de bezoekers van links tot rechts sceptisch over een zwart-rode coalitie. Velen twijfelen of de partijen, die het op veel grote thema’s oneens zijn, na het sluiten van compromissen nog voldoende slagkracht overhouden.
‘Als niet 20 procent van Duitsland voor de AfD had gestemd, dan konden we tenminste wat voor elkaar krijgen’, verzucht 69-jarige CDU-stemmer Bodo. De samenwerking met de SPD ziet hij als een gedwongen huwelijk.
Anderen vrezen voor de effecten van deze coalitie. ‘Ze kunnen pas echt iets bereiken als ze bij de volgende verkiezingen hun meerderheid behouden’, zegt de 30-jarige verkoper Toby Duschat, die de SPD uit protest verruilde voor Die Linke. ‘Maar ik verwacht eerder dat dankzij hun samenwerking de AfD nog verder groeit.’
Philipp Köker, politicoloog aan de Universiteit van Hannover, is ervan overtuigd dat een regering van CDU en SPD voorlopig een einde maakt aan het geruzie dat de Duitse politiek de laatste jaren beheerste. ‘De partijen hebben al meerdere keren samengewerkt en ze zijn ervan doordrongen dat Duitsland en Europa verlangen naar rust’, zegt hij. ‘Je ziet al dat beide partijen geen hele absurde eisen stellen in deze eerste onderhandelingsweek.’
Wat na vier jaar komt, wordt spannender. Om de ingezette opmars van de partijen op de flanken een halt toe te roepen, is economische groei noodzakelijk, zegt hij. Het is echter de vraag of de SPD en CDU dat binnen één regeringsperiode voor elkaar krijgen. ‘Je zag al aan de regering-Scholz dat veel kan afhangen van factoren van buitenaf, waarop een regering weinig invloed heeft.’
Zelfs als het lukt om de Duitse economie te laten groeien, dan profiteren de partijen daar waarschijnlijk niet allebei van. ‘Meestal beloont de kiezer alleen de grootste coalitiepartij’, zegt Köker. ‘Daarnaast is economische groei een thema dat de kiezer aan de CDU toeschrijft, niet aan de SPD.’
Vooral de sociaaldemocraten nemen dus een risico door in deze coalitie te stappen. Köker denkt dat ze tijdens de onderhandelingen moeten inzetten op hun klassieke thema’s als sociale zekerheid en betaalbare huisvesting om nog een beetje kleur op de wangen te behouden. ‘Je ziet dat veel kiezers zich op die thema’s nu beter vertegenwoordigd voelen door de AfD.’
Volgens de politicoloog is het daarnaast cruciaal dat een aantal SPD-partijprominenten in het kabinet stapt. ‘Anders krijgen ze niets voor elkaar.’
In het wegrestaurant hopen de twee vrachtwagenchauffeurs dat de samenwerking tussen hun partijen het land nog wat anders brengt. ‘Het zou mooi zijn als we weer leren om in gesprek te gaan met elkaar’, zegt Peter Reicke vanaf zijn barkruk. Als hij zijn bord leeg heeft, concludeert zijn buurman hetzelfde: ‘Dat zijn we hier in Duitsland helemaal verleerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant