De tweede fase van het staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël zou dit weekend moeten ingaan, maar tot op het laatste moment wordt gesproken over uitstel. Is er nog kans van slagen? De Arabische landen kunnen uitkomst bieden.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Aan het buitensporige plan van de Amerikaanse president Donald Trump om de Gazastrook te ontvolken en er een ‘Rivièra’ van te maken, zit één groot voordeel: het heeft andere spelers doen beseffen dat er nu toch snel een alternatief op tafel moet komen.
Het is de vraag of de rijke Arabische Golfstaten, Egypte en Jordanië ook zónder het hersenspinsel van Trump al een week geleden een spoedberaad hadden gehad in de Saoedische hoofdstad Riyad, waar ze bespraken wat ze kunnen doen om het vernielde Gaza te helpen opbouwen.
Het resultaat van het overleg krijgt dinsdag een breder pan-Arabisch fundament op de top van de Arabische Liga in Caïro. Deze week zong al rond dat er zo’n 20 miljard euro bijeengesprokkeld zal worden, grotendeels op conto van Saoedi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. De Wereldbank schat dat er 30 miljard nodig is voor wederopbouw, plus 20 miljard voor herstel van de samenleving.
Medewerking van de Arabische landen is cruciaal voor een uitzicht op een duurzaam einde aan de oorlog in Gaza en op een leefbare toekomst voor de uitgeputte bevolking – gesteld dat Trumps plan, dat neerkomt op etnische zuivering, blijft wat het volgens de meeste waarnemers is: te gek voor woorden.
Het resultaat van de Caïro-top kan dan ook mede bepalen of de tweede fase van het bestandsakkoord tussen Hamas en Israël, dat dit weekeinde had moeten ingaan, alsnog kans van slagen heeft.
Omdat de onderhandelingen over de tweede fase deze week nog niet eens begonnen waren door het ontluisterende gehannes met levende en dode Israëlische gijzelaars, kan het niet anders dan dat de eerste fase wordt verlengd.
Voor Israël heeft dit als voordeel dat de totale terugtrekking van het leger uit Gaza – een belangrijk bestanddeel van fase twee – nog even kan worden uitgesteld. Het bittere gevolg voor de families van nog levende gijzelaars is dat ook de vrijlating van hun geliefden, eveneens onderdeel van het akkoord, wordt uitgesteld.
Uitstel brengt echter niet vanzelf een oplossing voor de tweede fase. Het dilemma voor Israëlische premier Benjamin Netanyahu blijft dat vrijlating van de circa dertig nog levende gijzelaars betekent dat hij een ‘definitief einde’ van de strijd tegen Hamas moet afkondigen. Dat is iets wat het extreemrechtse smaldeel van zijn kabinet absoluut niet wil, en hijzelf evenmin.
Een bittere pil is ook dat Netanyahu, tijdens de overgang naar een nieuw, nog te concipiëren model van bestuur in Gaza, moet accepteren dat Hamas het daar vooralsnog voor het zeggen heeft. Het schouwspel met gemaskerde strijders bij de overdracht van gijzelaars bewijst dat Hamas niet zal schromen om dat er bij de Israëliërs in te wrijven.
Voor Hamas is het dilemma dat het zijn belangrijkste troef – zowel militair als onderhandelingstechnisch – uit handen moet geven: de gijzelaars. Netanyahu kan dan wel toezeggen dat het vuren definitief wordt gestaakt, maar niets staat hem in de weg de strijd te hervatten als de levens van gijzelaars niet langer op het spel staan. Een excuus is dan snel gevonden.
Zo blijft vanaf beide kanten gevaar dreigen voor fase twee van het staakt-het-vuren. Om maar te zwijgen van de derde fase, waarin een begin moet worden gemaakt met de wederopbouw van de Gazastrook. Dan moet er duidelijkheid zijn over wie die enorme klus ter hand gaat nemen en wie kan garanderen dat het gebeurt onder veilige omstandigheden.
Dat is waar de Arabische landen op het toneel verschijnen. Met hun politieke invloed, en hun miljarden, kan voor Gaza een technocratisch Palestijns bestuur worden opgetuigd (dat idealiter ook voor Hamas aanvaardbaar is). Ligt zo’n oplossing eenmaal binnen bereik, dan kan Netanyahu zich het bijna niet meer veroorloven alles te verknoeien met een volgende ronde van verwoesting.
Bovendien zou Trump hem daar weleens van kunnen weerhouden. Die heeft zijn zinnen gezet op een nieuw ‘Abraham-akkoord’ tussen Israël en Saoedi-Arabië, met bijbehorend een lucratief defensiepact tussen Washington en Riyad.
Wat gebeurt er in dat scenario met de belofte van zelfbeschikking voor de Palestijnen? Keer op keer hebben de Golfstaten duidelijk gemaakt dat ze er niet over peinzen mee te werken zonder dat er uitzicht is op een Palestijnse staat. Houden de Saoediërs en anderen de rug recht? Dat is de grote vraag. Ze zijn opportunistisch genoeg om zich door Trump met een lucratief kluitje in het riet te laten sturen.
Veelzeggend was wellicht de podcast deze week van de Israëlische krant Haaretz met Daniel Shapiro, de voormalige Amerikaanse ambassadeur in Israël. Veertig minuten lang was de ervaren diplomaat aan het woord over het bestandsakkoord en de toekomst van Gaza. Slechts éénmaal kwam de tweestatenoplossing ter sprake, terloops. ‘Dat wil Israël onder geen beding, dus dat is niet aan de orde’, was het enige dat Shapiro erover te zeggen had.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant