Drie jongeren worden verdacht van opruiing tot een terroristisch misdrijf. De Volkskrant kreeg inzage in duizenden berichten vol geweldsverheerlijking en vreemdelingenhaat uit extreemrechtse appgroepen waarvan zij lid waren. Hoe konden deze jongens zo afglijden?
is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over identiteit, polarisatie en extremisme. Recent schreef hij een reeks stukken over radicalisering onder extreemrechtse jongeren.
Als een arrestatieteam van de Dienst Speciale Interventies hem ’s ochtends vroeg komt oppakken, ligt Danny in een tent bij zijn ouders in de tuin in Hengelo. Hij wordt aan zijn benen de tent uitgetrokken, geblinddoekt en met handboeien om afgevoerd.
Het is dinsdag 20 augustus 2024. Een paar uur eerder, om 1.59 uur, deelde hij in de Telegramgroep De Basis een foto van zichzelf, staand voor die tent. Hij is van top tot teen in camouflagekleding gehuld. Bij zijn voeten brandt een kampvuurtje. Het is zijn laatste post in de groep die hij mede heeft opgericht.
Danny is 16 jaar en zijn leven zal na vannacht nooit meer hetzelfde zijn.
Een paar weken eerder is Danny volgens justitie lid geworden van The Base, een wereldwijd opererende, extreemrechtse groepering die in juli door de EU op de terrorismelijst is gezet. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwt al jaren voor deze zogeheten accelerationisten. Naar schatting zijn er enkele honderden jongeren in Nederland actief in deze kringen.
Het accelerationisme draait om het ineenstorten van de maatschappij. Aanhangers zijn ervan overtuigd dat de westerse beschaving in een neerwaartse spiraal zit en willen dat proces bespoedigen met aanslagen en een gewelddadige revolutie die het systeem omver moet werpen. Daarmee hopen ze een rassenoorlog uit te lokken, om daarna een witte etnostaat te kunnen stichten.
The Base hangt dit gedachtegoed ook aan. De terreurgroep is in 2018 opgericht door Amerikaan Rinaldo Nazzaro, een oud-FBI-analist die in Rusland woont. Het centrale idee is dat het witte ras wordt bedreigd door andere rassen. Nieuwe leden worden geworven met de leus: ‘Save your race, join The Base.’ Wie lid wil worden, moet meerdere rondes vetting, oftewel doorlichting, doorstaan.
Ook Danny ziet zichzelf als accelerationist, blijkt uit berichten die hij het afgelopen jaar in Telegramgroepen verstuurde en die deel uitmaken van het strafdossier. Maandag vangt de zaak aan. Omdat Danny minderjarig is en zijn zaak niet openbaar is, heeft hij in dit verhaal een gefingeerde naam. Zijn leeftijd maakt hem volgens justitie niet minder gevaarlijk: hij wordt gezien als een terrorist die zich voorbereidt op een gewapende strijd.
In de groep die Danny op 15 augustus mede heeft opgericht staat over de missie van The Base: ‘Het is een wereldwijd netwerk van pro-blanke accelerationisten die zich voorbereiden op System Collapse.’ Met ideologie houden ze zich niet bezig, volgens het bericht. ‘Onze missie is strikt pragmatisch en gericht op het creëren van zo veel mogelijk lokale cellen om te profiteren van Collapse wanneer deze plaatsvindt.’
Nog geen week later worden Danny en twee andere verdachten opgepakt, de 19-jarige Dean en de 26-jarige Djessy. De drie kennen elkaar uit enkele extreemrechtse appgroepen, waarin ze alle drie zeer actief zijn. Dean en Danny ontmoeten elkaar ook geregeld fysiek, ze spreken af in Zwolle, Deventer en Eindhoven, soms ook om actie te voeren of te stickeren op straat.
Alle drie worden ze verdacht van opruiing tot een terroristisch misdrijf. Danny wordt ook verdacht van deelname aan een terroristische organisatie, omdat hij volgens justitie een Nederlandse cel van The Base heeft opgericht. Hoe kunnen zulke jonge verdachten zo afglijden dat ze moslims en joden zeggen te willen vermoorden? En hoe moet justitie hen inschatten? Is het grootspraak of gaan zij echt over tot geweld?
Voor dit artikel kreeg de Volkskrant inzage in duizenden berichten, foto’s en video’s die in een aantal Telegramgroepen werden gedeeld, met name afgelopen zomer. Uit de chats doemt een beeld op van geweldsverheerlijking, ziekelijke vreemdelingenhaat en een proces van radicalisering dat door niemand wordt afgeremd. Het artikel is mede tot stand gekomen dankzij onderzoek van Capitol Terrorists Exposers, een collectief dat op basis van openbare bronnen rechts-extremisme in kaart brengt.
Op het eerste oog lijkt het of Danny veel mee heeft in het leven. Zijn ouders zijn succesvolle zelfstandig ondernemers, hij doet een vmbo-opleiding en woont in een groot huis met veel grond eromheen, aan de rand van een natuurgebied. Hij is gefascineerd door defensie en wapens, en heeft een luchtbuks, waarmee hij graag op pad gaat. Hij draagt vaak camouflagekleding, ook op straat, blijkt uit foto’s die hij deelt.
Maar zijn fascinatie voor oorlog gaat verder dan gezond is. Op zijn kamer heeft hij een altaar voor Adolf Hitler. Op Telegram deelt hij daar beelden van: een ingelijste foto van de Führer, een swastikavlag, een ‘Ausländer raus’-poster en andere naziparafernalia, waaronder een groot mes met de tekst ‘Blut und Ehre’ op het blad, een leus die door de Hitlerjugend werd gebruikt.
Met zijn vriend Dean, die uit Bergeijk komt en drie jaar ouder is, kleedt hij zich als een skinhead: zwarte bomberjacks, camouflagebroeken en zwarte kistjes met afwisselend drie kleuren veters: rood, wit en blauw. Daar zit een symboliek achter: de witte veters staan voor White Power, de rode voor de bereidheid een ander te laten bloeden en de blauwe voor de bereidheid om politieagenten aan te vallen.
Op foto’s doen Dean en Danny geregeld de Hitlergroet. Ze bedekken hun gezicht vaak met een Siege-masker: een zwarte doek met de kaak van een skelet erop. Beiden lijken geïnspireerd door de omvolkingstheorie: ze zijn ervan overtuigd dat het witte ras wordt bedreigd en met opzet wordt vervangen. ‘Defend your race’ en ‘Vecht voor het blanke ras’ zijn teksten die ze online en op stickers op straat verspreiden.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid waarschuwt voor de opkomst van het accelerationisme, ook wel aangeduid als ‘Siege-cultuur’. Het is een zeer militante stroming binnen extreem-rechts. ‘Verwoesten om te creëren.’
Volgens de advocaat van Dean, Christian van Dijk, trok Danny anderen mee in het ‘verdedigen van het eigen volk en de eigen cultuur’. Dean zou bovendien op sociale media het idee gekregen hebben dat iedereen ‘zo rechts denkt’ over asielzoekers en migranten. Ook de oorlogen in Oekraïne en Israël zouden hem op de gedachte hebben gebracht dat hij zich moest voorbereiden op een strijd.
Volgens de advocaat van Danny, Jaap-Willem Roozemond, is hij ‘eerder een kind dat op zoek was naar een eigen identiteit’ dan ‘een terrorist in de dop’. Ook zou mogelijk ‘pathologie een rol spelen’ bij Danny. ‘Denk aan een autismestoornis. Dat maakt hem extra kwetsbaar als verdachte.’
Een andere, iets oudere vriend van Danny en Dean is Djessy (26). Zijn advocaat wil niet reageren, ondanks herhaaldelijke verzoeken. Djessy werkt bij een houtbewerkingsbedrijf. In een aantal appgroepen praten de drie voortdurend over hun haat tegen onder meer moslims, joden en lhbti’ers. Vaak gaat het daarbij om geweld, waarbij het de vraag is in hoeverre het bluf is.
Zo beweert Djessy onder meer dat hij ‘op militaire manier’ gaat ‘pedos hunten met gevolgen tot de dood’ en dat zijn broers in de Wagnergroep voor de Russen vechten. In een appgroep over ‘pedojagen’ gaat het over het kopen van een luchtbuks. Danny: ‘Waar wil je op jagen dan?’ Djessy: ‘Op dieren en op mensen.’ Danny: ‘Als je op mensen wilt jagen zou ik geen luchtbuks wapen aanraden, dan zou ik voor een echte gaan haha.’
Het blijft niet alleen bij radicale praat, blijkt begin juli. Danny heeft een regenboogvlag gestolen en in brand gestoken. De beelden hiervan deelt hij in verschillende groepen. Op 3 juli ontstaat daarover een chatgesprek. Als ene Klaas zegt dat hij zich ergert aan regenboogvlaggen, reageert Danny: ‘Binnenkort weer een nieuwe stelen ergens, heb d’r alweer eentje op het oog.’
Klaas: ‘Strijder.’
Danny: ‘Ken je dat bankje bij ROC Hengelo? Dat regenboogbankje. Binnenkort is die weer wit.’
Djessy: ‘Ik heb bij mij in de buurt ook twee vlaggen op het oog die ik wil jatten en in de fik wil steken.’
Klaas: ‘Enschede hangt er vol van.’
Danny: ‘Dan kom ik binnenkort wel ff naar Enschede om de boel op te ruimen daar haha.’
Klaas: ‘Goed plan!’
Danny lijkt te genieten van alle aanmoediging die hij krijgt in de groepen. En niemand spreekt hem er tegen. Een dag later, op 4 juli, post hij om half twaalf ’s avonds een video waarin hij zwaar illegaal vuurwerk afsteekt in een fietstunnel in Hengelo.
Djessy: ‘Deze moet je bij een moskee naar binnen kankeren.’
Danny: ‘Nee, dat is niet luid en krachtig genoeg.’
Een paar minuten later stuurt hij nog een video van zwaar vuurwerk. Hij schrijft erbij: ‘380 grams flash powder very very loud boom.’ En: ‘Moet deze in een LGBTQ pridewalk schieten.’
Continu praten Danny, Djessy en Dean in de groepen over het gebruiken van geweld. Vaak zo praktisch mogelijk. Ze vragen aan elkaar waar ze wapens kunnen kopen en delen foto’s van zichzelf met messen en plastic wapens. In de groep worden handleidingen gedeeld voor het maken van mijnen, molotovcocktails, granaatwerpers en bommen.
Halverwege juli maakt Danny ook een molotovcocktail. Hij gooit de fles kapot op een fietspad, waar hij een filmpje van deelt. Djessy: ‘Alleen jammer dat er geen Turken bij zijn.’
In augustus wordt de taal die ze bezigen steeds gruwelijker. ‘Vieze fucking moslims, ze komen hier en doden onze witte vrouwen’, zegt Danny. ‘We moeten elke moslim en jood vermoorden.’
Djessy zegt dat hij alleen maar slechte ervaringen heeft met migranten en hij schept op over hoe hij Marokkanen in elkaar heeft geslagen. Ook heeft hij het over ‘rellen tegen die kk Turken’ en over zijn hobby ‘Turken steken’. Aan de groep vraagt hij: ‘Zal ik met een AK47 naar een moskee gaan en mezelf laten bekeren tot islam en wachten op het juiste woord?’
Danny: ‘Goed plan Djessy.’
Wat er precies in het leven van deze drie jongemannen is gebeurd dat ze zo haatdragend en racistisch zijn geworden, is niet bekend. Maar uit onderzoek zijn een aantal patronen van radicalisering bekend.
‘Het gaat vaak om adolescenten, bijna altijd jongens, die erg zoekend zijn’, zegt Willem Wagenaar, die voor de Anne Frank Stichting veel onderzoek heeft gedaan naar radicalisering. ‘Ze zoeken naar een identiteit, naar betekenisgeving, naar een groepsgevoel, vriendschap, en ze vinden wat ze missen in zo’n radicale groep.’
Het begint vaak met een ervaren dreiging van een andere groep. Nikki Sterkenburg, oud-journalist en plaatsvervangend hoofd analyse voor de NCTV, noemt dat in haar proefschrift Routes van toetreding tot radicaal- en extreemrechts de katalysator voor radicalisering. Als ze vervolgens gelijkgestemden vinden, vormen de jongeren hun identiteit rond de trots op de eigen groep – en de haat jegens anderen.
Daarnaast hebben ze weinig zelfbeheersing en een hang naar spanning en provocatief gedrag, wat ze vatbaar maakt voor extremisme, volgens Sterkenburg. In november blijkt op een pro-formazitting inderdaad dat Djessy instabiel is en een gebrek aan zelfbeheersing heeft. ‘Hij is bang voor zichzelf, dat hij weer geweld gaat gebruiken’, zegt de reclasseringsambtenaar. Djessy wil alleen uit voorlopige hechtenis als er hulp klaarstaat.
Doordat de radicalisering nu ook online plaatsvindt, gaat het veel sneller dan voorheen. Wagenaar: ‘Vroeger had je neonaziclubs met een duidelijke structuur. Wie dan geweld ging gebruiken, werd door iemand teruggefloten. Maar in deze groepen corrigeren ze elkaar niet. Hun extreme taal wordt beloond met virtuele schouderklopjes. En daardoor gaan ze steeds verder.’
Hoe reëel is het dat ze geweld tegen mensen gaan gebruiken? ‘Je weet het pas echt als het misgaat’, zegt Wagenaar. ‘Justitie grijpt vroeg in bij dit soort zaken om dat te voorkomen. Dat is begrijpelijk, maar daardoor geef je dit soort jongens wel een stempel als terrorist, waar je nauwelijks van afkomt.’
De advocaat van Danny, Jaap-Willem Roozemond, is zeer kritisch op de wijze van opsporing in deze en andere terrorismezaken waarin hij optreedt. ‘In hoeveel chatgroepen is er wel niet geïnfiltreerd? Op een gegeven moment weet je niet meer wie de ogen en oren zijn van de opsporingsdiensten. Misschien uw buurman? Misschien een nieuw contact in een appgroep? Dit kan leiden tot een politiestaat.’
Er is volgens hem sprake van een verharding bij justitie als het gaat om terrorismezaken. ‘Het OM durft vaak niet meer te nuanceren als men eenmaal een zaak is begonnen. Zij blijven tot op het laatst vasthouden aan hun standpunt, ook als het dossier er veel minder belastend is gaan uitzien.’
In 2021 werden een 20-jarige en een 21-jarige man beiden veroordeeld tot 6 maanden celstraf voor deelname aan een terroristische organisatie, omdat zij volgens justitie lid waren van The Base. Wagenaar: ‘Zij riepen online de meest gruwelijke dingen, onder meer dat ze een aanslag op Rutte wilden plegen, maar op zitting bleken het toetsenbordtypes die totaal niet tot zoiets in staat zijn.’
Afgelopen week werd in België een man van 24, ook lid van The Base, veroordeeld tot 8 jaar cel, omdat hij op Telegram zijn volgers had aangespoord om tot geweld over te gaan. De arrestaties in het buitenland bevestigen het geweldspotentieel van accelerationisten, schreef de NCTV. De dienst noemt aanhoudingen in Duitsland, België, Litouwen en Kroatië.
Dit soort verdachten blijkt de laatste jaren vaak in de ban van de omvolkingstheorie, die gemeengoed is geworden onder flinke delen van de bevolking en zelfs tot de regering is doorgedrongen. Wagenaar: ‘Een scenario is dat ze het verdedigen van hun ras letterlijk gaan nemen: ze hebben de indruk dat het volk achter hen staat, maar niemand doet er wat aan, misschien moet ik dan maar die extra stap zetten.’
Een van de terreurorganisaties die inspelen op dat sentiment is The Base. Een jaar geleden stuurde de groep een uitnodiging via Telegram naar alle ‘pro-blanke militante groepen’. ‘De waarheid is dat er weinigen zoals wij zijn’, stond er. ‘Alleen samen kunnen we winnen.’ Groepen hoeven niet hun autonomie op te geven. Er zijn geen leeftijdsrestricties – The Base werft bewust ook onder beïnvloedbare minderjarigen.
Het bericht lijkt ook Danny te bereiken. Enkele weken later, in april, duiken beelden van hem op in de Telegramgroep van The Base, waarin ruim vijfhonderd leden zitten. Hij heeft een tag van The Base gezet in een fietstunnel. Dit is vermoedelijk het begin van zijn toetreding tot de terreurgroep.
Mogelijk duurt de vetting enkele maanden; pas in augustus richt hij de Nederlandse cel De Basis op. Intussen gebruikt hij al wel het logo van The Base op zijn foto’s: drie runentekens. Ook treedt een recruiter van The Base toe tot de groepen van Danny, waarin ook 12- en 13-jarigen zitten.
Niet iedereen in de groepen is daarvan gediend. ‘Het is een terreurgroep’, reageert ene Karel in mei. ‘Ik wil daar niet mee geassocieerd worden. Je belandt zo in de bak.’ Dean: ‘The Base heeft hetzelfde doel als wij maar is echt alleen maar uit op haat, problemen en terreur inderdaad.’
Het lijkt erop dat Dean ervan terugschrikt hoever Danny bereid is te gaan; Dean staat wel op foto’s met het logo van The Base, maar Dean en Djessy worden uiteindelijk geen lid van de Nederlandse cel De Basis. Desalniettemin worden ze alle drie niet veel later gearresteerd.
De advocaat van Dean bevestigt deze lezing. ‘Hij wilde niet met mensen omgaan die aanslagen willen plegen. Hij heeft zich dan ook daarvan gedistantieerd, maar wilde ook niet meteen iedereen laten vallen. Hij is teleurgesteld in zichzelf en is niet meer de persoon die hij toen was. Hij heeft op tijd ingezien dat hij andere keuzen moest maken, om zo zijn leven niet te vergooien.’
Ook Danny is tot inkeer gekomen, volgens advocaat Roozemond. ‘Het is duidelijk dat zijn gedachtegoed extremistisch was. ‘De verdenking van deelname aan The Base als terroristische organisatie moeten we gezien zijn jeugdigheid en problemen nuanceren. Inmiddels kijkt hij er anders naar.’
Omdat Danny minderjarig is, wil Roozemond niet verder ingaan op de feiten. ‘Voor zijn uitlatingen moet hij verantwoording afleggen. Danny is vooral een lieve jongen die een afslag heeft gemist op zoek naar identiteit. Op dit moment pakt hij met beide handen een nieuwe kans aan om een gezonde volwassen vent te worden.’
Na de arrestaties in augustus is het stil in appgroep De Basis. In oktober schrijft de beheerder naar de 29 leden: ‘We laten ons niet de mond snoeren!’ In november reageert de cel op het geweld rond Ajax-Maccabi Tel Aviv. ‘De stad van de joden is aangevallen en wat hebben we genoten!’ Ze zien het geweld als het begin van verdere escalatie. ‘Uiteindelijk breekt de chaos echt uit! Wees klaar! Leer, train, vecht.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant