Nooit eerder liep een ontmoeting tussen twee wereldleiders zo uit de hand als vrijdag die tussen Donald Trump en Volodymyr Zelensky in het Oval Office. De vraag waar de wereld nu mee worstelt: had dit anders kunnen lopen of was dit een vooropgezet plan van Trump?
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het drama begint met een correctie. Nee, zegt Volodymyr Zelensky vrijdag in het Witte Huis, Joe Biden wás geen president toen Vladimir Poetin zijn invasie lanceerde in Oekraïne. ‘Hij belegerde ons in 2014.’ Op zijn vingers gaat Zelensky de Amerikaanse presidenten af sinds Rusland, elf jaar geleden, voor het eerst de oostelijke Krim bezette: Barack Obama, Donald Trump, Joe Biden en weer Trump. ‘Niemand stopte hem.’
De oorlog is óók Trumps probleem, wil Zelensky maar zeggen. Want dat was het al. Op de valreep onderneemt de Oekraïense president nog een laatste vleipoging: ‘En nu, godzijdank, gaat president Trump hem stoppen.’
Lees hier de ruzie tussen Trump en Zelensky woord voor woord terug
In het Oval Office raakten Donald Trump en Volodymyr Zelensky verzeild in een historische ruzie. Lees het hier terug vanaf het moment waarop het onvriendelijk werd.
Maar het kwaad is geschied. Trumps gezicht betrekt al, diens vicepresident schiet als eerste uit zijn slof. ‘Ik vind het respectloos dat u naar het Oval Office komt’, zegt JD Vance, wijzend naar de draaiende camera’s, ‘om dit uit te vechten in het bijzijn van de Amerikaanse media.’
Zo implodeert, voor het oog van de wereld, de diplomatie tussen twee landen op een keerpunt in hun beider geschiedenis. De belegerde Europese natie, op wellicht zijn kwetsbaarste moment, en de wereldmacht, die zich met een rotvaart afwendt van de eigen bondgenoten. Trump en Vance beginnen te schreeuwen – en Zelensky komt er niet meer tussen.
Elke vergelijking loopt mank. Een dergelijke publieke aanvaring, op dit niveau, kwam in het Witte Huis niet eerder voor. Zelfs niet onder Trump. Maar waarom? Eerdere bezoeken deze week, door de Britse premier Keir Starmer en de Franse president Emmanuel Macron, gaan óók gebukt onder spanning. En beide leiders trekken naar Washington met hetzelfde doel als Zelensky vrijdag: Trump een toezegging ontlokken voor militaire steun in de Oekraïense strijd tegen Rusland. Maar hun ontmoetingen zijn onvergelijkbaar.
Macron en Trump lachen broederlijk, de Fransman raakt af en toe zijn arm aan. Lichte tegenspraak wordt sportief ontvangen. Starmer vleit Trump met een uitnodiging van koning Charles III, volgens de premier ‘zeer speciaal’. Achteraf komt Trump zelfs, goedgeluimd, terug op zijn eerdere opmerking dat Zelensky ‘een dictator’ is. ‘Heb ik dat gezegd?’ zegt Trump. ‘Ik kan me niet voorstellen dat ik dat heb gezegd.’
De weg lijkt voor Zelensky geplaveid. Vooraf heeft de Oekraïner een warme ontmoeting met senatoren van beide partijen. Republikeinen gaan trots met hem op de foto en prijzen het grondstoffenakkoord, daags eerder onderhandeld, dat de president komt ondertekenen. Die deal zou de VS toegang verlenen tot waardevolle Oekraïense grondstoffen in ruil voor – op zijn minst enige vorm van – Amerikaanse steun.
‘Dit toont Donald Trump de onderhandelaar én de vredesstichter’, aldus senator Lindsay Graham vrijdag. Maar het loopt totaal anders.
‘Je gokt met de levens van miljoenen mensen’, snauwt Trump, minuten na Zelensky’s correctie. ‘Je gokt met een Derde Wereldoorlog. Wat je doet, is respectloos voor het land, dit land, dat jou meer heeft gesteund dan veel mensen hadden gewild.’ Vicepresident JD Vance valt zijn baas bij: ‘Heb je deze bijeenkomst ook maar één keer ‘dankjewel’ gezegd?’
Zelensky blijft rustig, probeert tegengas te bieden, bij te sturen – het heeft geen zin meer. Het doel is al mijlenver uit zicht. Op het spel staat zijn verhouding met de man die, eigenhandig, kan besluiten over de toekomst van zijn land.
Volgens Amerikaanse media gaat er vooraf, buiten het oog van de nieuwscamera’s, al een hoop mis. Vlak na zijn aankomst op het Witte Huis, en een vriendelijke ontvangst met Trumps arm op zijn schouder, krijgt Zelensky binnen een nieuwe versie van het grondstoffenakkoord gepresenteerd. Garanties over Amerikaanse bescherming tegen Rusland, een door Zelensky vooraf verkondigde eis, ontbreken. Zelensky weigert te tekenen.
Die beslissing krijgt van Trump een, ronduit, existentiële dreiging mee. ‘Je gaat een deal sluiten of we trekken ons terug’, verklaart de Amerikaanse president tegen een gepijnigde Zelensky. ‘En als we ons terugtrekken, vecht je het zelf maar uit. Ik denk niet dat dat fijn gaat zijn.’
Minuten later staat Zelensky buiten. Hij verdwijnt achter de geblindeerde ramen van zijn zwarte terreinwagen met op de motorkap twee wapperende vlaggen: de Oekraïense en de Amerikaanse. Bondgenoten van weleer.
De grote vraag waar Zelensky nu vermoedelijk mee zal worstelen, en met hem de rest van de wereld, is of dit anders had kúnnen lopen. Was het echt zijn houding – beleefd maar strijdbaarder dan, zeg, Macron – die voor Trump, de egopolitiek zelve, een onvergeeflijke faux-pas bleek? Of was dit een vooropgezet een-tweetje van Trump en Vance?
President en vicepresident spuwen al weken met dédain richting Zelensky en de strijd van zijn land, terwijl ze zich in toenemende mate voelen aangetrokken tot het Rusland van Vladimir Poetin. Ook vrijdag weigert Trump kwaad te spreken over de Russische autocraat die zijn buurland besloot binnen te vallen.
‘Je ziet de haat die [Zelensky] koestert tegen Poetin,’ zegt Trump vrijdag tegen de verzamelde pers. ‘Dat is erg moeilijk. Voor mij is het moeilijk om een deal te sluiten met dat soort haat. (...) Ik kan je vertellen dat de andere kant ook niet bepaald verliefd op hem is.’ Hij klinkt weer als de Trump van vóór zijn ontmoeting met Macron en Starmer.
Het is deze houding, kil jegens Zelensky en warm over Poetin, die Trump afgelopen dagen kwam te staan op zeldzame kritiek vanuit zijn eigen gelederen. ‘Schokkend’, zei het Republikeinse Congreslid Brian Fitzpatrick eerder deze week. ‘Vergelijkbaar met afpersing van het slachtoffer.’
Die kritiek is niet verwonderlijk. Steun voor Oekraïne was nooit een eenzijdig Democratisch project of een stokpaardje van Joe Biden. Na de Russische inval van 2022 verenigden beide partijen zich in hun afschuw, door heel de VS wapperde Oekraïens geel-blauw. Zelfs Joe Biden, door Republikeinen veracht, kon vlak na de inval tijdens de jaarlijkse State of the Union-speech rekenen op oorverdovend applaus van rechts.
Trump verzette zich toen al. Maar vorig jaar nog durfden Republikeinse Congresleden in te gaan tegen de expliciete wens van de toenmalige presidentskandidaat en stemden vóór extra wapensteun.
Maar nu Trump het gesprek met Zelensky zo spectaculair uiteen heeft laten spatten, heeft hij de kans gecreëerd om tegen zijn pro-Oekraïense achterban te zeggen: ik heb het geprobeerd, hij wilde niet, en nu is het te laat. Júíst, zoals Vance al opmerkte, in het bijzijn van de media.
‘Ik denk dat het goed is voor het Amerikaanse volk om te zien wat hier gebeurt’, zegt Trump, momenten voor hij het gesprek met Zelensky afkapt. ‘Ik denk dat dit heel belangrijk is.’ De president spreekt van ‘geweldige televisie’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant