Donald Trump aast op zo min mogelijk betrokkenheid bij veiligheidsgaranties voor Oekraïne na een akkoord. Dat is een groot probleem voor Oekraïne en andere Europeanen die een duurzame vrede willen die de agressor niet beloont.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Europese leiders brachten deze week al hun overtuigingskracht naar Washington, maar konden de diepe twijfel over de inhoud en richting van Trumps vredesinitiatief niet wegnemen. Het geldt als winst dat Trump blijkbaar behalve met de Russische president Vladimir Poetin, ook met een handvol andere Europese leiders overweg kan – en zelfs positief was over de Oekaïense president Volodymyr Zelensky.
Maar op de centrale vraag van de Franse president Emmanuel Macron en de Britse premier Keir Starmer naar Amerikaanse garanties voor Oekraïne en ‘hun’ afschrikkingsmacht, kregen ze vage, negatieve of ontwijkende antwoorden. Terwijl dit volgens Kyiv en andere Europese hoofdsteden de sleutel is tot een ‘duurzaam akkoord’ met Rusland dat hernieuwde Russische agressie voorkomt.
Al voordat Zelensky en Trump vrijdag spraken over het sterk aangepaste grondstoffenakkoord tussen beide landen, was duidelijk dat Zelensky’s beoogde doel – keiharde Amerikaanse veiligheidsgaranties – niet in het verschiet ligt. Niet binnen de Navo, maar daarbuiten ook nog niet.
‘Europa gaat ervoor zorgen dat er niks gebeurt’, zei Trump maandag. Na een akkoord, wist hij, ‘zal er geen oorlog meer zijn.’ Woensdag zei Trump: ‘Ik ga geen garanties geven beyond very much. Dat gaat Europa doen, de naaste buurman.’ Maar ook: ‘We gaan ervoor zorgen dat alles goed gaat.’
Na zijn ontmoeting met Starmer zei Trump dat Amerika’s economische belangen in Oekraïne ‘de achtervang’ zijn. ‘Niemand gaat spelletjes spelen als wij daar met veel werkers zitten.’ Gevraagd of hij Britse militairen in Oekraïne te hulp zou schieten, zei hij niet te verwachten dat dat nodig zou zijn. ‘Maar als ze hulp nodig hebben: ik zal altijd met de Britten zijn, oké?’
Zelensky slaagde er deze week in, door zijn poot stijf te houden, draconische bepalingen uit het grondstoffenakkoord te verwijderen. Maar de reden dat Zelensky afgelopen herfst zelf aanbood de grondstoffen gezamenlijk te gaan ontginnen – Amerikaanse ‘veiligheidsgaranties’ en blijvende militaire steun – bleef tot het bezoek aan Washington buiten bereik.
In het grondstoffenakkoord staat nu dat de VS ‘de pogingen van Oekraïne steunen om veiligheidsgaranties te bemachtigen die noodzakelijk zijn voor een duurzame vrede’. Ook zullen beide partijen ‘noodzakelijke stappen’ identificeren om 'gemeenschappelijke investeringen te beschermen’. De regering-Trump meent dat dit voldoende is: naar Trumps kiezers toe rechtvaardigt het akkoord blijvende betrokkenheid bij dit verre land en tegelijk moet dit Poetin afschrikken van nieuwe agressie.
Zelensky was er deze week allerminst gerust op. Het ‘grondstoffenakkoord kan een groot succes worden of stil voorbijgaan’, zei hij – afhankelijk van Amerikaanse veiligheidsgaranties en militaire steun. Oekraïne en andere Europese landen geloven niet dat zij zonder Amerika Poetin kunnen afschrikken.
Europese leiders erkennen dat Trumps terugkeer een kans biedt op vrede in Oekraïne, maar ze vrezen dat zijn aanpak de kans op een duurzame, rechtvaardige vrede ondermijnt. Het inruilen van moraliteit en volkenrecht voor een transactionele en geopolitiek opportunistische aanpak roept de vraag op of Poetins grote invasie niet alleen de schending was van een oude orde, maar ook het startschot van een nieuwe. Het is ook zeer verontrustend voor Oekraïne dat de regering-Trump niet opsomt welke Russische concessies nodig zijn, terwijl Washington op eigen houtje al een reeks concessies aan Poetin heeft gedaan.
De VS lijken zowel Moskou als Beijing verkeerd in te schatten met hun poging Rusland los te weken van China, een strategisch doel dat deze week werd toegelicht door buitenlandminister Marco Rubio. Ondertussen incasseert Poetin graag Trumps concessies, maar houdt hij onverkort vast aan zijn oorlogsdoelen, inclusief ‘erkenning van nieuwe provincies’, neutraliteit, ontwapening, etc. Van Europese grondtroepen in Oekraïne moet Moskou ook niets hebben. Het blijft dan ook zeer de vraag of er überhaupt een akkoord mogelijk is dat voldoet aan de minimumeisen van Oekraïne.
Daarmee doemen al vroeg in de onderhandelingen twee zwarte scenario’s op voor Oekraïne. Het eerste is een slecht akkoord, met slechte veiligheidsgaranties, al dan niet halfbakken ondersteund door Europese (en andere) troepen. Het tweede is helemaal geen akkoord en een boze Donald Trump die Zelensky en de Europeanen de schuld geeft van zijn falen en de handen van Oekraïne aftrekt.
Oekraïne is de afgelopen drie jaar gegroeid in militaire kracht en kan Rusland desnoods met alleen Europese hulp weerstaan. Maar dat zal alleen kunnen als in Europa eindelijk de handen ineen geslagen worden en halfslachtige maatregelen plaatsmaken voor de politieke wilskracht die deze noodsituatie vereist. Maar bestaat die politieke wil echt in Europese landen – ook als Trump een politiek alternatief biedt om sneller naar de uitgang te rennen, zij het ten koste van Oekraïne?
Dit soort vragen, die innig zijn verbonden aan de toekomstige veiligheidsordening op het continent, komt snel op Europa af. Ondertussen vecht Zelensky voor het overleven van zijn land en dat brengt hem naar Washington. Hij hoopt dat het grondstoffenakkoord, zoals de bedoeling was, de basis legt voor meer Amerikaanse steun dan Trump tot dusver bereid is te geven. Een hachelijke situatie, zeker omdat het plan-B – vertrouwen op de Europeanen – minstens zo wankel oogt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant