Er gloort vrede tussen de Koerden en Turkije nu PKK-leider Öcalan zijn beweging heeft opgeroepen de wapens neer te leggen. Maar beide partijen zullen nog wel de nodige stappen moeten zetten, zegt Vahap Coskun, analist van de Koerdische kwestie.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Op pleinen in Diyarbakir, de grootste Koerdische stad in Turkije, stonden donderdag schermen opgesteld, zegt Vahap Coskun, docent recht aan de Dicle Universiteit in de stad. Mensen keken gezamenlijk toe hoe werd bekendgemaakt dat PKK-leider Abdullah Öcalan zijn organisatie vanuit de gevangenis oproept zich te ontbinden en de wapens neer te leggen.
Maar niet alleen daar. Ook in andere Koerdische steden, in Turkije zowel als in Syrië, stonden schermen. ‘De mensen zijn enthousiast’, zegt Coskun. ‘Natuurlijk zijn er vragen over hoe de regering zal reageren, maar dit is waar op werd gehoopt.’
Öcalans oproep kwam voor Coskun niet onverwacht. ‘Ik zag het aankomen’, zegt hij. ‘De gewapende strijd heeft aan relevantie ingeboet. De Koerdische bevolking heeft zich ervan afgekeerd. Geweld brengt ons niet verder. Het heeft veel schade aangericht, psychologisch, fysiek, financieel.
‘De Koerdische bevolking wil verandering via de politiek. Veertig jaar strijd van de PKK heeft geen resultaat gehad. Geweld criminaliseert de Koerdische eisen. En het lokt een autoritair antwoord van de regering uit. Een vicieuze cirkel. Je kunt de Turkse staat niet verslaan.’
Turkije-correspondent Rob Vreeken reisde onlangs door Koerdisch gebied. Hij beschreef hoe steeds meer Koerden zich afkeren van geweld, zag hoe de strijd om de Koerdische taal inzet is van een felle politieke strijd en legt uit hoe in Diyarbakir en andere steden Koerdische burgemeesters uit hun ambt worden gezet.
Coskun is niet bang kritiek te leveren op zowel de regering als de PKK. Tijdens de vorige dooi tussen de PKK en de staat, ruim tien jaar geleden, was hij lid van de groep van Wijze Mannen, vooraanstaande Koerden die het vredesproces ondersteunden. Hij schreef een boek over die periode. Op het ogenblik is hij docent mensenrechten en lid van de denktank Disa in Diyarbakir.
‘Nadat Öcalan eind jaren negentig was opgepakt en veroordeeld, nam hij afstand van de eis voor een onafhankelijke Koerdische staat. Diverse keren sindsdien heeft hij erop gezinspeeld dat de PKK bereid was de wapens neer te leggen. Maar nooit heeft hij zo’n precieze en expliciete oproep gedaan als nu.’
Die oproep donderdag was het resultaat van overleg tussen Öcalan en DEM, de Koerdisch-gezinde partij die bij verkiezingen in Turkije goed is voor zo’n 10 procent van de stemmen. De banden tussen DEM en PKK zijn nauwer dan de partij gewoonlijk voorwendt. Toch is de partij te beschouwen als de gematigde tak van het Koerdische verzet.
Het was voor Öcalan dan ook geen probleem DEM te overtuigen, volgens Coskun. ‘Maar hij heeft zich tot meer Koerdische actoren te verhouden, vier in totaal. Naast DEM zijn dat de Koerden in Syrië, de PKK-leiding in het Qandilgebergte in Irak en de PKK-aanhang in Europa. Naar al die adressen heeft hij brieven gestuurd. Ik vermoed dat hij nooit deze expliciete oproep zou hebben gedaan als hij er niet zeker van was dat iedereen ermee instemde.’
Wat moet er nu gebeuren?
‘De PKK moet zijn congres bijeenroepen om het besluit te bekrachtigen. Maar vóór de strijders letterlijk de wapens neerleggen, moeten er voorbereidingen worden getroffen. Wat gebeurt er met de PKK-commandanten, met de leden, met de mensen die misdaden hebben begaan? Hoe worden zij sociaal en politiek geïntegreerd? Dat moet worden geregeld.
‘In vorige perioden van onderhandelingen tussen de staat en de PKK, zoals tussen 2013 en 2015, is daar al over gesproken, heel gedetailleerd zelfs. Dus er is een basis om op voort te bouwen.
‘De regering zal concessies kunnen doen. Er is grote behoefte aan erkenning van de Koerdische taal. En aan het vervangen van DEM-burgemeesters door kayyums, door Ankara aangewezen bureaucraten, moet een einde komen. Dat zijn stappen die vertrouwen kunnen wekken. Voor de strijders wordt het dan makkelijker om uit de bergen te komen.’
Heeft de omwenteling in Syrië een rol gespeeld bij wat er nu gaande is? De Koerdische militie daar, de SDF, is zeer nauw verbonden aan de PKK.
‘Absoluut. Syrië is een van de voornaamste redenen dat deze toenadering überhaupt plaatsvindt. Het vredesproces van 2013-2015 mislukte door onenigheid over Syrië. De PKK beschuldigde Turkije ervan Islamitische Staat te steunen toen die het Koerdische bolwerk Kobane in Syrië aanviel.
‘Nu wil de Turkse regering een prominente rol spelen in het Midden-Oosten, ze wil bijdragen aan oplossingen voor de conflicten die er spelen. Ook in het vormgeven van het toekomstige bestuur van Syrië heeft Turkije een sterke hand.
‘Wat wordt de positie van de SDF? Die moet onderdeel worden van het Syrische leger. Maar op welke manier? Ik denk dat er een federaal Syrië zal komen, met een bepaalde mate van autonomie voor de Koerden in het noordoosten. Als er in Turkije vrede komt met de PKK, kan de Turkse regering zich eenvoudiger neerleggen bij zo’n compromis.
‘Zo niet, dan zal Turkije er meer dan ooit op gebeten zijn een einde te maken aan de aanwezigheid van de SDF in Syrië. De SDF heeft al gezegd dat, als er geen overeenstemming komt in Turkije, de gevolgen in Syrië erg bloedig zullen zijn. Vrede in Turkije vergroot de kansen op vrede in Syrië.
‘Ontbinding van de PKK kan helpen het conflict tussen Turkije en de SDF op te lossen. Öcalans beweging heeft nu een eigen autonoom gebied in Syrië. Een deel van de PKK vindt dat dit hoe dan ook behouden moet blijven. Daarom moeten ze tot een akkoord met Turkije komen. Die groep staat dicht bij Öcalan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant