Vrijdag tekenen Zelensky en Trump een overeenkomst waardoor de Verenigde Staten de helft van alle Oekraïense bodemschatten zouden krijgen. Wat krijgen de Oekraïners daarvoor terug? We bellen met verslaggever Tom Vennink, die in Oekraïne is.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Tom. Je vertelde dat je op weg bent naar een mijn met grafiet. Dat is een van de waardevolle grondstoffen waarop Trump aast. Hoe belangrijk is mijnbouw in de Oekraïense cultuur?
‘Zeker in het oosten is de mijnbouw een heel groot deel van het leven van de mensen. Vooral de Donbas, de plek waar sinds 2014 hevig wordt gevochten, is rijk aan grondstoffen, vooral steenkool. Veel dorpen worden daar vernoemd naar mijnen. Je ziet het ook als je door het gebied rijdt: piramidevormige bergen die uit het landschap steken. Die bergen bestaan uit het gesteente dat overblijft na het mijnen.
‘Poetin profiteert er dan ook van dat een deel van dat grondstofrijke oosten nu in Russische handen is. Hij heeft Trump al aangeboden dat er misschien met Rusland wel een deal te sluiten is over de grondstoffen aan de oostkant van de frontlinie.’
Dus Oekraïne moet de opbrengsten van zijn grondstoffen afstaan aan de Verenigde Staten. Maar wat al in handen van Poetin is, zijn ze hoe dan ook kwijt?
‘We weten nog niet precies hoe de deal eruitziet, want hij is nog niet openbaar gemaakt. Maar de Verenigde Staten gaan profiteren van de Oekraïense bodemschatten die nu worden gedolven. De opbrengsten daarvan gaan in een fonds, waarvan een deel naar de Amerikaanse schatkist gaat. Een ander deel wordt geïnvesteerd in Oekraïne, bijvoorbeeld om nieuwe mijnen te bouwen en zo nog meer aardmetalen uit de grond te halen. Maar wie er over de uitgaven van dat fonds zal gaan, is vooralsnog niet duidelijk.’
Hoe kijken Oekraïners naar de deal?
‘Het gevoel hier, onder Oekraïners, is dat ze geen keus hebben. Ze hebben heel lang steun gekregen van de VS om de democratische wereld overeind te houden, maar die waarden zijn nu niet meer van belang. Alles draait om geld. De tienduizenden gesneuvelden en de honderdduizenden mensen die nu aan het front vechten voor hun vrijheid doen er niet meer toe. Het is payback time voor Oekraïne, vindt Trump.
‘Zelensky hoopt dat deze deal ervoor gaat zorgen dat de militaire steun van de Amerikanen overeind blijft. Want zonder die steun wordt het moeilijker om Rusland tegen te houden. Misschien moet ik het anders zeggen: zonder die steun gaan er meer Oekraïners dood aan het front.
‘De Amerikaanse wapens redden levens, hoorde ik deze week van militairen die met Amerikaanse pantservoertuigen en tanks vechten. Vergeleken met hun eigen tanks is de bepantsering beter, ze zijn sneller en schieten beter. Zeker met de drones die Rusland nu afvuurt, ben je aan het front kansloos zonder goed gepantserd voertuig. Dat geldt ook voor achter het front. De Amerikaanse Patriot-luchtafweersystemen zijn van heel groot belang om Russische kruisraketten neer te halen. Zonder dat systeem gaan er gewoon meer mensen dood.’
Het klinkt alsof Zelensky met zijn rug tegen de muur staat. Heeft hij nog andere belangen, behalve de Amerikaanse steun op korte termijn?
‘Nee, Zelensky sluit hiermee een deal die op de lange termijn helemaal niet in het belang is van Oekraïners. Hij hoopt dat het gaat leiden tot een veiligheidsgarantie, maar die garantie is er nu nog niet. Maar Oekraïne is van Trump afhankelijk, dus hij moet hem te vriend houden.
‘Zelensky duwt wel terug, de deal is al iets beter geworden voor Oekraïne. Hij heeft gezegd dat hij niet alles wat Trump wil, zal overhandigen, ten koste van de komende tien generaties Oekraïners. En hij blijft volhouden dat de VS deel moeten zijn van een vredesgarantie, dat is voor hem van het grootste belang. Ook belangrijk: de deal is nog niet getekend. Zelensky wil dat doen met Trump erbij, hij gaat vrijdag naar Washington DC.’
In oktober was Zelensky ook al op bezoek bij Trump, nog voordat de Amerikaanse president verkozen werd. Zelensky heeft toen zelf een grondstoffendeal voorgesteld als onderdeel van zijn vredesplan. Komt hem dat nu duur te staan?
‘Deze deal is inderdaad een idee van Zelensky zelf. Hij kent Trump en kent zijn transactionele manier van onderhandelen. Zelensky heeft zich wel degelijk voorbereid op Trumps presidentschap door hem al eerder dit voorstel te doen. Trump maakt daar nu dankbaar gebruik van en gaat nog een paar stappen verder met zijn eisen. Het is hoe dan ook een offer voor Oekraïne. Maar zonder dat offer zouden de verhoudingen met de Verenigde Staten misschien nog wel veel slechter zijn geweest.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant