Met een hartelijk telefoontje demonstreren de Russische president Vladimir Poetin en zijn Chinese evenknie Xi Jinping hun vriendschap ‘door dik en dun’. Dat is een signaal dat de Amerikaanse president Donald Trump niet zomaar een wig tussen China en Rusland drijft.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Deze week was het de hoogste tijd de Chinese leider Xi Jinping bij te praten over de recente contacten met de Amerikanen, vond de Russische president Vladimir Poetin. Nu de Amerikaanse president Donald Trump hem een snelle deal over Oekraïne in het vooruitzicht stelt, belde Poetin maandag met Xi. Hij koos een beladen moment: precies drie jaar geleden viel Poetin Oekraïne binnen.
Over Oekraïne ging het volgens de officiële verklaringen nauwelijks, maar over hun vriendschap raakten Poetin en Xi maar niet uitgepraat. Daar komen derden niet tussen, was de eendrachtige boodschap.
Dat is een steek onder water in de richting van Trump, die tijdens zijn verkiezingscampagne al zei dat de verstrengeling tussen Moskou en Beijing ‘het ene ding is wat je nooit wilt laten gebeuren’. Hij beloofde Poetin en Xi uit elkaar te drijven.
Washington beschouwt China als de grootste bedreiging, niet Rusland, vandaar dat Trump zijn handen vrij wil hebben om Xi de duimschroeven aan te draaien. Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door samen met Rusland China klein te krijgen. Een ander scenario is het opdelen van de wereld in drie invloedssferen, waarbij Washington en Moskou China dwingen genoegen te nemen met het allerkleinste stukje.
Zover is het echter nog niet. Eerst moet Trump het ‘partnerschap zonder grenzen’ slopen dat Poetin en Xi vlak voor de Russische inval van Oekraïne sloten. Door verstrekkende samenwerking op alle terreinen is Moskou economisch afhankelijk geworden van China. Beijing, dat zich formeel neutraal opstelt inzake Oekraïne, helpt Moskou met de aankoop van Russische energie en handel in Chinese chips en andere dual use-goederen die zowel voor civiele als militaire doeleinden kunnen worden gebruikt. Door deze samenwerking hebben Xi’s relaties met Europese landen zware averij opgelopen, maar dat heeft Xi er kennelijk voor over.
Nu zint Washington op mogelijkheden Poetin en Xi uit elkaar te halen. Trumps veiligheidsadviseurs zouden zich laten inspireren door oud-president Richard Nixon, die in 1972 de Sovjet-Unie buitenspel zette door banden met China, destijds een internationale paria, aan te knopen. Door China tot vriend te verheffen en de Sovjet-Unie te negeren, herschikte Nixon de geopolitieke verhoudingen in het voordeel van de Verenigde Staten.
Trump zou denken aan een ‘omgekeerde Nixon’, die Moskou aanhaalt en vervolgens opzet tegen Beijing. Gezien de hartelijkheden die Poetin en Xi maandag uitwisselden, krijgt Trump daar een zware dobber aan.
Nixon kon Beijing gemakkelijk uitspelen tegen Moskou, omdat de spanningen tussen deze communistische landen destijds te snijden waren. Naast gewapende schermutselingen langs de Chinees-Russische grens vochten Beijing en Moskou een hevige ideologische strijd uit.
Daarvan is nu geen sprake. Poetin en Xi presenteren zich als een gesloten front. Xi toonde zich ‘tevreden’ over ‘positieve inspanningen van Rusland en andere betrokken partijen’ om vredesonderhandelingen over Oekraïne op gang te brengen. Logisch: Trump is opgeschoven richting de halfbakken vredesvoorstellen die Beijing eerder heeft gedaan, waarbij met geen woord werd gerept over de Russische agressie tegen Oekraïne.
Een tikkeltje nerveus maakt de plotselinge toenadering tussen Trump en Poetin Beijing wel. Zodra Trump de sancties die Rusland als vergelding voor de invasie van Oekraïne kreeg opgelegd van tafel haalt, is het immers gedaan met de Russische economische afhankelijkheid van China. Xi rekent er echter op dat Poetin net zoveel waarde aan het partnerschap met China hecht als hij.
Na decennia van wederzijds wantrouwen voelen Rusland en China zich tegenwoordig veiliger bij elkaar, geen overbodige luxe met een gedeelde grens van meer dat 4.200 kilometer.
Ook trekken deze twee autoritaire heersers graag samen op tegen democratieën. Trump kan Poetin het hof maken, zolang de VS in naam democratisch zijn, blijven ze in Poetins wereldbeeld een dreiging, geen vriend.
Bovendien is die Amerikaanse vriendschap een wisselvallig en tijdelijk fenomeen. Wie garandeert Poetin dat Trump zich later in zijn termijn niet tegen Rusland keert, of dat een volgende Amerikaanse president niet alsnog Rusland tot gevaar uitroept? Voor nu zal Poetin pakken wat hij pakken kan, maar op de lange termijn is China belangrijker voor hem dan de Amerikanen. Xi en Poetin vinden, ieder op hun eigen manier, dat ze een historische missie aan het vervullen zijn. Ze zijn allebei bezig hun landen terug te brengen naar oude glorietijden, naar een wereldorde waarin het Westen geen hoofdrol meer speelt.
Xi noemt dit ‘veranderingen die zich slechts eens in de honderd jaar voordoen’, zijn slogan voor Azië als nieuw machtscentrum. ‘Jij en ik stuwen die veranderingen samen voort’, zei Xi toen hij in 2023 in Moskou na een staatsbezoek afscheid van Poetin nam. De mogelijkheid, met rugdekking van Xi, om zijn eigen mammoetproject van een grootse Russische natie waar te maken, zal Poetin niet zomaar laten schieten voor een vluchtige bromance met een onberekenbare Amerikaanse president.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant