De Verenigde Staten en Oekraïne hebben dinsdag een akkoord bereikt over de grondstoffen die in de Oekraïense bodem zitten. NU.nl-lezers vroegen zich af: wat houdt deze deal in en wat heeft Oekraïne eraan? "President Zelensky staat met zijn rug tegen de muur."
De Amerikaanse president Donald Trump wil Oekraïense grondstoffen hebben. Die wil hij in ruil voor de hulp die Oekraïne van de regering-Biden heeft gekregen voor de strijd tegen Rusland. De spanningen over die grondstoffen tussen de landen lopen hoog op.
Zo eiste Trump dat de deal de VS 500 miljard dollar (zo'n 475 miljard euro) zou opleveren. Maar dat was volgens Zelensky geen optie. De steun die Kyiv van de VS heeft ontvangen, is volgens de Oekraïense president lang geen 500 miljard dollar waard. Het gaat volgens hem om wapens ter waarde van 67 miljard dollar en financiële steun ter waarde van 31,5 miljard dollar. "Ik kan ons land niet verkopen", zei Zelensky.
De VS voerde de druk op Zelensky afgelopen week flink op. Zo dreigde Trump om de toegang tot Starlink af te sluiten. Dat is het satellietsysteem van Elon Musk dat het Oekraïense leger van internet voorziet. Inmiddels hebben de landen dus wel een deal bereikt. Volgens Trump reist Zelensky vrijdag naar Washington om de deal te ondertekenen.
Financial Times, The New York Times en BBC News melden op basis van bronnen dat er een deal is bereikt, doordat de VS ongunstige voorwaarden zou hebben geschrapt. Wat er precies in de overeenkomst staat, is nog onduidelijk. Zo weten we bijvoorbeeld nog niet wat de deal de VS precies oplevert.
Wat we wél weten, is dat de Amerikanen afzien van de garantie dat de deal hen 500 miljard dollar oplevert. Daarnaast eiste Zelensky eerder nog veiligheidsgaranties voor Oekraïne, maar ook die zijn van tafel.
Journalisten van Financial Times en The New York Times hebben de laatste versie van de overeenkomst, van 24 februari, ingezien. Uit die documenten blijkt dat het gaat om een deal over olie, gas, metalen en zeldzame mineralen. Het gaat dan om onder meer de mineralen scandium, lithium, kobalt, tantaal en niobium.
Uit die documenten blijkt ook dat de landen hebben gesproken over het oprichten van een investeringsfonds. Oekraïne zou de helft van de opbrengsten van de verkoop van de grondstoffen in dat fonds stoppen. Geld daaruit zou onder meer worden gebruikt om te investeren in Oekraïense projecten. Om wat voor projecten dat precies gaat, is niet duidelijk. Ook is niet duidelijk hoe groot het Amerikaanse aandeel in het fonds is en welke voorwaarden daarbij horen.
Trump kan de Oekraïense mineralen goed gebruiken. Sommige zijn "buitengewoon belangrijk voor de hightechindustrie om minder afhankelijk te zijn van China", vertelt Rob de Wijk aan NU.nl. Hij is hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Leiden.
Zo is lithium belangrijk voor het maken van elektrische auto's en is niobium geschikt voor het maken van raketten. Momenteel komt een groot deel van die grondstoffen uit China. Meer daarover leggen we je uit in de explainervideo verderop in dit artikel.
Daarnaast is een deal voor Trump gunstig om zijn machtspositie uit te breiden, vertelt Annette Freyberg-Inan. Zij is hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam. "Trump wil graag goede deals sluiten met iedereen, omdat het hem een gevoel geeft van 'in controle zijn' en 'macht hebben'. Maar het is ook economische winst. Trump kan hiermee zijn eigen economische en politieke machtspositie verder uitbouwen", legt ze uit.
Bovendien zit Trump volgens Freyberg-Inan in "de gelukkige positie dat hij zo'n deal kan afdwingen". "En als hij daar de gelegenheid toe ziet, gaat hij dat ook doen. Alle mogelijkheden om macht uit te bouwen, zal hij pakken", verwacht ze.
"Dat is de grote vraag", zegt De Wijk. "Zelensky wilde best een deal sluiten, maar wilde wel veiligheidsgaranties van de Amerikanen. En die krijgt hij naar verwachting niet. Dus ik ben heel erg benieuwd waarom Trump deze deal nu toch heeft kunnen sluiten met Zelensky."
Volgens Freyberg-Inan staat de Oekraïense president "met zijn rug tegen de muur". "Natuurlijk wil hij deze deal niet. Hij houdt de grondstoffen liever voor zijn eigen land." Maar Oekraïne wil vooral niet nog meer steun van de VS verliezen. "Zelensky probeert de VS zo goed mogelijk te vriend te houden, want hij heeft de Amerikaanse steun nodig in de onderhandelingen over een einde aan de oorlog", legt de hoogleraar uit. "Hij weet dat de steun die hij vanuit Europa kan krijgen onvoldoende is, omdat Europa militair niet voldoende in staat is om Oekraïne bij te staan."
De Wijk noemt de deal "pure chantage". "Trump zegt eigenlijk: 'Als je me zeldzame grondstoffen geeft, blijf ik je steunen en anders lever ik je over aan Rusland'. Wat hier aan de hand is, is ernstig", vindt hij. Hij vindt niet dat Trump grondstoffen kan eisen voor steun die de vorige Amerikaanse regering heeft gegeven. "Je kan die eis achteraf niet stellen, dat zouden wij als Europeanen ook niet doen. Maar dit is Trump, en het interesseert hem niet."
Wat de deal precies betekent voor de oorlog in Oekraïne, blijft gissen. "Het zou iets moeten beteken over een toekomstig vredesakkoord en veiligheidsgaranties, maar die zie ik er niet in zitten. Althans, niet van wat we nu weten", zegt De Wijk.
Volgens Freyberg-Inan lijkt het twee verschillende kanten op te gaan. "Aan de ene kant lijkt het erop dat Trump een machtsbalans toestaat tussen de VS en Rusland in Oost-Europa, in de zin dat ze de regio 'opdelen'. Dat Rusland de ene helft mag uitbuiten en de VS de andere helft", vertelt ze.
"Aan de andere kant heeft Zelensky waarschijnlijk de hoop dat Amerika Oekraïne eerder zal verdedigen als Amerika straks economische belangen heeft in het land. Dat Amerika daarmee zijn eigen economische belangen moet verdedigen, die het nu nog niet heeft in Oekraïne." Maar wat uiteindelijk de doorslag geeft, is volgens de hoogleraar afwachten.
Source: Nu.nl algemeen