Daags na de Amerikaanse grondstoffendeal met Oekraïne probeert de wereld chocola te maken van wat Donald Trumps quid pro quo – steun in ruil voor bodemschatten – precies behelst. Wat krijgt Oekraïne en hoeveel geld is hiermee gemoeid?
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
Geen harde veiligheidsgaranties, wel een ‘duurzaam partnerschap’. Dat is wat de Amerikaanse regering Oekraïne heeft beloofd, in ruil voor het weggeven van tot wel de helft van Oekraïnes minerale rijkdommen, blijkt uit het inmiddels uitgelekte conceptakkoord dat Oekraïne en de VS dinsdag sloten. In dat akkoord spreekt de regering-Trump het verlangen uit om te ‘investeren in een vrij, soeverein en veilig Oekraïne’. Trump en Zelensky zullen het akkoord vrijdag in Washington ondertekenen, zei de Amerikaanse president woensdag.
Geschrapt uit de tekst zijn enkele van de hardvochtigste Amerikaanse eisen waartegen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de voorbije week protesteerde. Zo is er geen sprake meer van de eerdere voorwaarde dat Oekraïne voor elke dollar aan Amerikaanse militaire steun twee dollar zou moeten terugbetalen – een rente, zoals Zelensky fijntjes opmerkte, van 100 procent.
Ook lijkt, althans op papier, Trumps voorwaarde van tafel dat Oekraïne de VS ‘het equivalent van 500 miljard dollar aan zeldzame aardmetalen’ betaalt, zoals hij eerder eiste. Zelf repte de Amerikaanse president dinsdag in reactie op het akkoord echter onverdroten over totale opbrengsten van wel een biljoen dollar (oftewel duizend miljard). Ogenschijnlijk komt dit nog steeds neer op de door hem gedroomde 500 miljard dollar voor de VS, en dezelfde som voor Oekraïne, ook al noemden geologen dergelijke bedragen dinsdag in de Volkskrant nog ‘volledig uit de lucht gegrepen’.
Trump hoopt met de grondstoffendeal 500 miljard euro binnen te halen. Maar rekent hij zich niet onterecht rijk? ‘Het bedrag is volledig uit de lucht gegrepen.’
‘Het zou weleens een akkoord van een biljoen dollar kunnen zijn, het zou van alles kunnen zijn, maar het gaat om zeldzame aardmetalen en andere dingen’, verklaarde Trump dinsdag in het Oval Office.
Deze inkomsten zouden moeten komen van een gezamenlijk fonds waarin Oekraïne de helft van zijn met delfstoffenwinning verdiende geld belooft onder te brengen, staat in het akkoord. Daarbij gaat het niet alleen om metalen, maar ook om aardgas en olie, zij het niet om de fossiele brandstoffen die de belangrijkste olie- en gasproducenten van Oekraïne, Ukrnafta en Naftogaz, nu al winnen.
Hoewel het hoogst twijfelachtig is of de Amerikanen in Oekraïne veel van de door Trump gewenste zeldzame aardmetalen zullen kunnen delven – die cruciaal zijn voor militaire wapens en de energietransitie – bevat de Oekraïense bodem wel enkele andere metalen die rendabel zouden kunnen blijken. Dat denkt Volodymyr Landa, hoofdeconoom van het Oekraïense Centre for Economic Strategy.
‘Voor de Russische invasie was Oekraïne bijvoorbeeld goed voor 6 à 7 procent van de wereldwijde productie van titanium, een metaal dat veel wordt gebruikt in de lucht- en ruimtevaart. Ik vermoed dus dat Elon Musk, als baas van SpaceX, wel interesse zal hebben in deze Oekraïense bodemschat. Na Duitsland beschikt Oekraïne bovendien over Europa’s grootste lithiumvoorraad, al is die in mondiale vergelijking desondanks vrij klein, en is er tot nu toe nog geen lithium gedolven in Oekraïne.’
‘Zeer optimistisch’, noemt Landa het door Trump genoemde bedrag van 500 miljard dollar. ‘Hoewel: als de Amerikanen ook geïnteresseerd zijn in Oekraïense ijzererts en steenkool, dan zouden we misschien op termijn nog enigszins in die richting kunnen komen. Momenteel bevindt ruwweg de helft van onze ijzererts en steenkool zich buiten het door Rusland bezette gebied.’
Al met al laat het akkoord een bittere nasmaak achter, vindt de Leidse hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga. ‘Het getuigt van een redelijk immorele, maffia-achtige manier van onderhandelen.’ Osinga hekelt bijvoorbeeld het feit dat Trump dinsdag, gevraagd naar wat de Oekraïners terugkrijgen in ruil voor hun grondstoffen, als antwoord gaf: ‘Het recht om door te vechten.’
‘Dat is onzin: elk land heeft het recht om zich te verdedigen, dat is niet een recht dat Trump een andere staat kan geven of afnemen.’ Ook Trumps argument dat de Oekraïense grondstoffen dienen om de Amerikanen terug te betalen voor hun militaire steun is te kwader trouw, vindt Osinga. ‘Een groot deel van dit belastinggeld eindigde in de Amerikaanse schatkist, omdat het werd besteed aan orders voor de Amerikaanse militaire industrie.’
Toch overheerst bij Landa enige opluchting. ‘In de eerdere conceptakkoorden leek het net alsof Oekraïne een oorlog was begonnen tegen de VS en nu herstelbetalingen moest doen aan de Amerikanen, zo draconisch waren de voorwaarden. Maar in het huidige akkoord staan nauwelijks enige concrete eisen of verplichtingen. Bovendien: hoe meer Amerikaanse bedrijven actief zijn in Oekraïne, des te meer Amerikanen belang hebben bij vrede in ons land, en des te riskanter het voor Rusland wordt om verder te gaan met zijn militaire agressie.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant