Stel: je bent een groot staalbedrijf en hebt, zoals je dat zelf noemt, te maken met ‘wantrouwen’ vanwege milieuschade. Het maatschappelijk tij zit tegen. Elfhonderd omwonenden deden aangifte tegen jou, ze zien in jouw bedrijfsvoering een gevaar voor de gezondheid.
Je kunt zeggen dat je aan het veranderen bent in een nieuw soort onderneming, groen en duurzaam. Maar als je op verdenking van milieudelicten voor de strafrechter staat, dan kun je tegelijkertijd óók verklaren dat het met de overtredingen wel meevalt.
Het gaat hier natuurlijk om Tata Steel, waarvan de slechte economische vooruitzichten onlangs in de Tweede Kamer werden besproken. Vorige week stond productiedirecteur Coenraad Spaans namens Tata in het verdachtenbankje van de rechtbank in Amsterdam. Zelf is hij overigens geen verdachte, alleen het bedrijf staat terecht.
Op zichzelf gaat het om twee kleine delicten, de geëiste boete is 1 ton per overtreding. Met zelf gevouwen papieren gootjes legt een Tata-medewerkster lastige technische details uit aan de rechters. Maar deze bescheiden strafzaak staat voor iets groters. Het OM werkt aan meerdere zaken tegen de staalgigant. Volgens de officier van justitie gaat het ‘nog te vaak mis’ bij Tata.
Directeur Spaans vertelt dat alle problemen verleden tijd zijn. Een ‘cultuurprogramma’ met ‘individuele coaching’ en ‘toolboxen’ moet herhaling voorkomen. Er zijn ‘intensieve gesprekken’ gevoerd met medewerkers en ook met de ‘chefs van de wacht’, zoals de eindverantwoordelijken bij het staalbedrijf met een prachtige term worden aangeduid.
Vooral betoogt Spaans: juridisch was misschien niet alles in de haak, maar in de praktijk vielen de gevolgen mee. Neem de uitstoot van ruim 35 duizend kuub brandbaar, giftig kooksovengas (gas dat vrijkomt bij de verhitting van steenkool) tijdens een mislukte leidingreparatie vier jaar geleden.
De rechter die voorzit, noemt de uitstoot ‘verschrikkelijk groot’. Ook Spaans zelf vindt het ‘veel te veel’ en ‘niet normaal’. Toch was er volgens hem weinig aan de hand. ‘Qua gezondheid denk ik dat de risico’s heel klein zijn geweest.’ Elementen van kooksovengas, zo moeten we begrijpen, zitten ‘in de lucht, in heel andere concentraties’.
‘Wat merkt de omgeving daarvan als dat in grote hoeveelheden de lucht ingaat?’, vraagt de rechter. Spaans: ‘Persoonlijk denk ik dat de omgeving daar niets van merkt.’ Het giftige gas werd afgeblazen op het dak ‘en het dak wordt zelden betreden’.
Tegen Tata is proces-verbaal opgemaakt omdat de gasuitstoot pas na vier dagen bij de autoriteiten is gemeld. De rechter: ‘Er staat in uw eigen instructies: bij twijfel altijd bellen.’ Dat er pas later is gemeld, komt door de technische inslag van de medewerkers, stelt Spaans.
‘Ook vanuit mijn eigen technische achtergrond: de aandacht gaat heel snel uit naar: hoe gaan we dit oplossen, hoe heffen we gevaren op.’ Nee, dat is ‘niet goed’, maar zo gaan die dingen bij een ‘bedrijf met heel veel techneuten’. Tegenwoordig wordt er ‘tijdig gemeld’.
Ook in de volgende zaak, waarbij begin 2022 een afzuiginstallatie het begaf, zodat volgens het proces-verbaal een ‘enorme hoeveelheid fijnstof’ vrijkwam, meldde Tata de kwestie niet meteen. Spaans: ‘De mensen die erbij waren, hebben zelf die inschatting gemaakt. Naar hun inschatting was er geen sprake van schade aan het milieu.’
Het aardige van zijn verhaal is dat je het voor je ziet, de techneuten bij Tata, al dan niet in een wolk giftig gas op een dak, die besluiten: jongens, we lossen dit zelf op, met de milieuschade valt het mee.
Spaans houdt zijn mond als het pijnpunt ter sprake komt: hoeveel verlies maakt Tata? Overal ter wereld heeft de staalindustrie het moeilijk, in IJmuiden is dat niet anders. De laatste cijfers zijn volgens hem niet openbaar. ‘Het gaat slecht, punt!’, probeert de advocaat.
Maar de officier van justitie heeft de jaarcijfers van 2024 gewoon opgevraagd bij de Kamer van Koophandel: 516 miljoen euro verlies. De zorgen van Tata, betoogt hij, ‘richten zich meer op de productie dan op het klimaat, de leefomgeving en de omwonenden’.
a.vanes@volkskrant.nl
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns