Het akkoord met Oekraïne over grondstoffen in ruil voor steun, moet de nieuwe wereld inluiden die Donald Trump voor ogen heeft. Dit is het Amerika van nu: bondgenoten help je niet zomaar, tegenover steun moet altijd iets tastbaars staan.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De een noemt het afpersing. De andere Amerikaan spreekt van een welkome herziening van de relatie tot een bondgenoot. Eén ding is zeker: de nieuwe, keiharde opstelling van president Donald Trump jegens Oekraïne blijft voor hem niet zonder resultaat. Dinsdag bereikte het belegerde land een akkoord met de VS om opbrengsten uit waardevolle grondstoffen af te staan in ruil voor Amerikaanse steun. Of enige vorm daarvan.
Onduidelijk is nog hoeveel de VS precies zullen ontvangen en, vooral, wat Oekraïne daarvoor terugkrijgt. De helft van de opbrengsten van de Oekraïense grondstoffendelving, schrijven Amerikaanse media, dient te worden ondergebracht in een speciaal fonds. Daaruit zullen de VS inkomsten ontlenen. Een ander deel wordt geïnvesteerd in Oekraïne.
De overeenkomst bevat géén garanties over bescherming. Wel zou in de tekst zijn opgenomen dat Oekraïne ‘vrij, soeverein en veilig’ moet blijven.
‘We zullen later kijken naar de veiligheid’, verklaarde Trump dinsdag in het Witte Huis tegen journalisten. ‘Ik denk niet dat het een probleem gaat worden.’ Dat punt onderbouwde hij verder niet. Wel sprak Trump van een mogelijke ‘trillion dollar deal’.
Dit akkoord, eenmaal ondertekend, moet de nieuwe wereld helpen inluiden die de Amerikaanse president voor ogen heeft. Dit zijn de VS nu. Bondgenoten help je niet zomaar, vanwege concepten als democratische verbondenheid, afspraken of morele overtuiging. Oude ideeën over soft power, het behouden of uitbreiden van de Amerikaanse of westerse invloedssfeer, gelden niet langer. De transactie regeert.
Tegenover steun, meent Donald Trump, moet altijd iets tastbaars staan.
Tegelijk onderstreept het grondstoffenakkoord de benarde positie van Oekraïne. Zonder Amerikaanse bijstand is de verdediging tegen Rusland nauwelijks nog levensvatbaar. Een materiële uitruil met Trump is niet zozeer gewenst als wel, simpelweg, onontkoombaar.
Onderhandelaar Scott Bessent en zijn Oekraïense tegenhanger zullen het conceptakkoord vermoedelijk woensdag ondertekenen. Vervolgens zal president Volodymyr Zelensky zelf naar Washington afreizen voor een laatste krabbel. ‘Ik hoor dat hij vrijdag komt’, aldus Trump. ‘Dat is een belangrijk moment, zeer belangrijk.’
Maandag ging de oorlog in Oekraïne zijn derde jaar in. Geen moment onderstreepte duidelijker hoezeer de situatie onder Trump is veranderd, dan de herdenking bij de Verenigde Naties. De VS stemden tégen een vredesresolutie voor Oekraïne die door 93 landen werd gesteund. Daarbij allieerden de Amerikanen zich met onder meer Noord-Korea, Belarus en, uiteraard, Rusland – een duizelingwekkende herschikking van de wereldorde.
Later op maandag dienden de VS alsnog een eigen VN-resolutie in voor vrede in Oekraïne, met een nieuw geformuleerde tekst. Rusland werd daarin niet langer als ‘agressor’ aangemerkt.
Trumps opstelling jegens Oekraïne komt hem op kritiek te staan in buiten- én binnenland. Die klinkt zelfs uit delen van zijn eigen partij, uitzonderlijk deze dagen, zij het indirect. ‘Deze houding is een dramatische verschuiving van de Amerikaanse idealen van vrijheid en democratie’, zei de gematigde Republikeinse senator John Curtis.
‘Poetin, en Poetin alleen, zou de economische kosten moeten dragen voor Poetins illegale en onverdiende invasie van Oekraïne’, aldus het Republikeinse Congreslid Brian Fitzpatrick. Oekraïne laten betalen voor steun staat volgens Fitzpatrick ‘gelijk aan afpersing van het slachtoffer’.
De meeste Republikeinen houden zich echter stil, onder wie voorheen gepassioneerde Oekraïne-voorvechters. En Trump laat zich niet van de wijs brengen. De president aast op zeldzame aardmetalen die zich schuilhouden in de Oekraïense bodem, waaronder titanium, lithium en neodymium. Die zijn van grote waarde voor de lucht- en ruimtevaart, evenals de productie van elektrische auto’s.
De afgelopen dagen schroefde Trump de druk op Oekraïne flink op om die bodemschatten af te staan. ‘Zelensky moet snel zijn of hij heeft geen land meer over’, waarschuwde Trump. Vervolgens noemde de president de democratisch verkozen Zelensky een ‘dictator’ die – hoewel het Rusland was die Oekraïne binnenviel – de oorlog zelf zou zijn begonnen.
Over de Russische autocraat Vladimir Poetin vertikte Trump maandag datzelfde te zeggen. Of Poetin een dictator is? ‘Ik gebruik die woorden niet lichtzinnig’, antwoordde de Amerikaanse president op vragen van de pers.
Voor Zelensky is het rond Trump koorddansen. De Oekraïense president tracht enige tegengas te bieden – volgens hem wordt Trump gevoed door ‘Russische misinformatie’ – maar tegelijk moet hij verdere verwijdering zien te voorkomen.
Of dit nieuwe akkoord een signaal is van echte toenadering tussen Trump en Zelensky, is zeer de vraag. Meer zal duidelijk worden uit de details. Amerikaanse media melden dat enkele voor Oekraïne ongunstige elementen uit eerdere versies zijn geschrapt. Trump zou in elk geval zijn eis van 500 miljard dollar, als terugbetaling voor eerder geleverde Amerikaanse wapensteun, hebben ingetrokken.
Dinsdag toonde Trump zich ook bereid om Zelensky te ontvangen in het Witte Huis. ‘Hij wil graag samen met mij tekenen’, stelde de Amerikaanse president. ‘Dat is voor mij prima, zeker, als hij dat wil.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant