De februariraming van het CPB is woensdag het startschot voor nieuwe begrotingsonderhandelingen. Die zetten het kabinet onder hoogspanning, want het onderlinge wantrouwen is groot en de financiële problemen zijn immens.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De Nederlandse industrie weet zijn noodkreten goed te timen. Als er in Den Haag begrotingsonderhandelingen op stapel staan, ploft er steevast een bedelbrief van VNO-NCW op het bureau van de verantwoordelijke minister. De strekking is altijd hetzelfde: als het kabinet niet heel snel met miljarden euro’s subsidie over de brug komt, gaan grote Nederlandse bedrijven failliet of vertrekken ze naar het buitenland.
Vorige week diende de industrie haar wensenlijstje in bij minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei. De plasticheffing voor de industrie, die het kabinet per 2028 wil invoeren, moet van tafel, want dat gaat onder andere Dow in Terneuzen niet meemaken. Die wens kost 550 miljoen euro per jaar.
Verder moet de nationale CO2-heffing geschrapt worden, want die zorgt voor een ‘ongelijk speelveld’ met de rest van Europa. Kosten: minstens 441 miljoen euro. En als Hermans de klimaatdoelen wil halen, moet ze minstens 8,3 miljard euro extra subsidie verstrekken aan bedrijven die moeten verduurzamen.
Zelfs als deze nood zwaar wordt overdreven, blijven er genoeg financiële problemen over. Het kabinet heeft minder dan twee maanden om die op te lossen, want de aangepaste begroting (de Voorjaarsnota) moet in principe op 11 april de ministerraad passeren. De nieuwe raming van het Centraal Planbureau bepaalt de onderhandelingsruimte. Minister Eelco Heinen van Financiën temperde vrijdag alvast de verwachtingen. ‘Ik zie vooral tegenvallers en heel veel wensen’, zei hij in de ministerraad.
Alles over politiek vindt u hier.
Nu zeggen ministers van Financiën dit altijd aan de vooravond van begrotingsonderhandelingen, maar alles wijst erop dat het toch al wankele kabinet precaire weken tegemoet gaat. De financiële opgave waar de coalitie voor staat, is zo groot dat de Voorjaarsnota-besprekingen dreigen uit te draaien op een soort mini-formatie.
De coalitiepartijen rollen sinds de bordesfoto in juli constant ruziënd over straat. Mochten PVV, VVD, NSC en BBB al tot een akkoord komen, dan moeten ze daarna nog een stuk of drie oppositiepartijen zover krijgen hun begrotingsvoorstellen door de Eerste Kamer te loodsen.
Heinen moet de onderhandelingen tot een goed einde brengen terwijl er elk moment verkiezingen voor de deur kunnen staan. Met een potentiële stembusgang om de hoek willen weinig politici tekenen voor lastenverzwaringen en bezuinigingen.
Hoeveel geld het kabinet de komende weken precies bij elkaar moet harken hangt deels af van de CPB-raming, maar een aantal bedragen zijn al bekend. Het schrappen van de btw-verhoging op sport en cultuur kost 1,3 miljard euro per jaar. Er is ook nog een eenmalige tegenvaller van 2,6 miljard euro op de spaar- en beleggingstaks (box 3).
Heinen meldde onlangs dat Nederland dit jaar 700 miljoen euro extra aan de Europese Unie moet afdragen, omdat het nationaal inkomen hoger is dan geraamd. De minister verwacht dat die EU-afdrachten ook de komende jaren voor begrotingstegenvallers zullen zorgen. Minister Fleur Agema van Volksgezondheid moet nog financiële dekking zoeken voor de 465 miljoen euro aan ingeboekte bezuinigingen die ze wil terugdraaien, op pandemische paraatheid en opleidingen voor zorgpersoneel.
Dit is allemaal klein bier bij de miljarden euro’s die de coalitie op de begroting moet vinden voor klimaat- en stikstofbeleid, en voor verhoging van het defensiebudget. Minister Hermans heeft geld nodig voor verzwaring van het stroomnet en groene subsidies voor bedrijven, omdat Nederland anders de klimaatdoelen niet haalt. Landbouwminister Femke Wiersma vraagt waarschijnlijk miljarden euro’s extra om de stikstofuitstoot van agrariërs te verminderen. Defensieminister Ruben Brekelmans houdt zijn hand op nu de Verenigde Staten bezuinigen op de Navo. De Nederlandse militaire uitgaven zullen waarschijnlijk met circa 10 tot 20 miljard euro per jaar moeten stijgen.
Dat zijn alleen nog maar de ‘moetjes’. De coalitiepartijen en de Tweede Kamer hebben ook nog dure wensen, zoals verhoging van de steun aan Oekraïne. De coalitiepartijen willen de verlaging van de brandstofaccijns met een jaar verlengen (kosten: 1,6 miljard euro) en de energiebelasting verder verlagen (één cent verlaging kost 357 miljoen euro per jaar). Justitie-staatssecretaris Ingrid Coenradie vraagt ‘honderden miljoenen’ om het cellentekort aan te pakken.
De VVD wil een verhoging van de kinderopvangtoeslag, de PVV een verlaging van de btw ‘op boodschappen’, NSC meer geld voor arbeidsongeschikten en de BBB lastenverlichting voor vastgoedbeleggers. Ze doen ook een paar voorstellen om die extra uitgaven te dekken, maar die worden niet door de hele coalitie gedragen. Zo willen PVV en VVD meer bezuinigen op ontwikkelingshulp, maar NSC niet.
PVV, NSC en BBB vestigen hun hoop op de expertgroep die de kwaliteit van de financiële ramingen van Financiën en het CPB onderzoekt. Die presenteert half maart zijn bevindingen. De drie partijen menen al enige tijd dat de ramingen structureel te somber zijn, dus dat er (veel) meer geld te verdelen is dan Heinen beweert. NSC-partijleider Pieter Omtzigt denkt bijvoorbeeld dat Heinens ministerie de belastinginkomsten structureel onderschat.
Volgens voorlopige cijfers bedroeg het begrotingstekort in 2024 0,9 procent, terwijl het CPB een jaar eerder 2,9 procent had voorspeld. De overheid hield vorig jaar 20 miljard euro meer over dan begroot. Maar dat is beperkt te danken aan een onderschatting van de belastinginkomsten, schreef Heinen vrijdag aan de Tweede Kamer. Het lage begrotingstekort was vooral het gevolg van uitgestelde uitgaven. Uitgaven die later alsnog gedaan moeten worden. Oftewel: het is geen echte, maar een cosmetische meevaller, gecreëerd met doorschuifgedrag.
Bij kabinetscrises over financiën is doorschuiven de geijkte reddingsboei. De levensles ‘stel niet uit tot morgen wat je vandaag kunt doen’, vindt in politiek Den Haag weinig gehoor. Een gedragsregel die meer navolging krijgt is: ‘waar je het vandaag niet over eens wordt, kun je altijd uitstellen naar morgen’.
Minister-president Dick Schoof vindt de verhoging van het defensiebudget bijvoorbeeld minder urgent. ‘Besluitvorming in de Navo is pas voorzien in juni. De discussie over wat dat betekent voor de begroting speelt in andere tijdsgewrichten dan de Voorjaarsnota’, zei hij vorige week tijdens het Oekraïne-debat. Daarmee is alvast één begrotingsprobleem verdaagd naar Prinsjesdag.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant