Een recordaantal Duitse kiezers ging zondag naar de stembus. De definitieve resultaten zijn nog niet bekend, maar het algemene beeld wel. Bij de AfD gaat het dak eraf. Een iets voorzichtiger feestend CDU/CSU kan zich opmaken voor pittige coalitiegesprekken.
Waarschijnlijk zal een officiële voorlopige uitslag maandag bekend worden. De definitieve uitkomst kan nog een paar dagen op zich laten wachten. In Duitsland wordt breed aangenomen dat de resultaten van de twee exitpolls een goed beeld schetsen van de definitieve uitslagen.
Het is in ieder geval duidelijk dat de Duitse parlementsverkiezingen dit keer twee grote winnaars kennen: de CDU/CSU en de AfD. De grootste verliezer is de sociaaldemocratische SPD van huidig bondskanselier Olaf Scholz. Die stevent af op haar slechtste resultaat sinds de Tweede Wereldoorlog.
Het christendemocratische blok, de CDU van Friedrich Merz en haar Beierse zusterpartij CSU, wordt de grootste in de Bondsdag, met enige afstand tot de nummer twee. Merz heeft de beste papieren om SPD-leider Olaf Scholz op te volgen als bondskanselier. Dat is een baan waar hij al van droomde toen hij binnen eigen partij werd ingehaald door een zekere Angela Merkel.
Tegelijkertijd zit er een pijnlijk randje aan de CDU/CSU-overwinning, die al maanden door de peilingen werd voorspeld. Als de partij inderdaad minder dan 30 procent van de stemmen krijgt, zoals de exitpolls voorspellen, dan is dat beneden de verwachtingen.
Merz probeerde de AfD tijdens de campagne af te troeven door strenger migratiebeleid te beloven, maar dat lijkt hem weinig stemmen te hebben opgeleverd. Mogelijk jaagde het juist kiezers uit zijn eigen achterban weg. Dat Merz steun van de AfD accepteerde bij een symbolische migratiemotie in de Bondsdag werd hem ook binnen CDU/CSU niet door iedereen in dank afgenomen.
Bij de AfD is de feestvreugde vrijer. Twaalf jaar na de oprichting hebben lijsttrekker Alice Weidel en de haren het beste verkiezingsresultaat voor een uiterst rechtse partij behaald sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. De AfD wordt de grootste oppositiepartij, met bijna een verdubbeling van het aantal zetels in de Bondsdag ten opzichte van 2021.
Dat biedt de AfD een solide basis om iets vergelijkbaars te proberen als het Rassemblement National van Marine le Pen in Frankrijk: opschuiven naar het politieke midden (of dat midden helpen opschuiven richting jou), afstand nemen van neonazi's en andere extremisten en de partij opnieuw uitvinden.
Of de partij van Weidel daarin zal slagen is een tweede. De andere Duitse partijen willen de 'Brandmauer', het cordon sanitaire rond de AfD, vooralsnog in stand houden. Ze beschouwen de partij als extreemrechts en ondemocratisch De AfD wordt door meerdere Duitse veiligheidsdiensten onderzocht wegens extremisme. Vorige maand stootte de partij om die reden haar eigen jeugdvereniging af.
Opvallend was de steun die de AfD tijdens de campagne kreeg uit de VS. Techmiljardair en overheidsadviseur Elon Musk en vicepresident JD Vance bemoeiden zich nadrukkelijk met de Duitse politiek. Ze riepen andere Duitse partijen onder meer op om met de AfD te gaan samenwerken.
Hoewel de uitslagen worden gedomineerd door rechtse successen, brachten ze ook goed nieuws voor de radicaallinkse partij Die Linke. In aanloop naar de verkiezingen was de grote vraag of die de kiesdrempel überhaupt zou halen. De partij lijkt nu af te stevenen op 8 procent van de stemmen.
Elders op links valt minder te vieren. De SPD heeft een pak slaag gekregen van de kiezer. De Groenen lijken stabiel te blijven. In de exitpolls doen ze het iets slechter dan in 2021, maar de partij hoopt dat dit verschil wegvalt in de definitieve uitslagen.
Lijst Sahra Wagenknecht (BSW), een nieuwe, links-nationalistische en sociaal-conservatieve partij die in de afgelopen jaren veel aandacht wist te krijgen, lijkt de kiesdrempel niet te halen.
Regeren met de AfD is voor de andere Duitse partijen geen optie, dus er zal een andere coalitie moeten worden gesmeed. De CDU/CSU kan genoeg hebben aan de SPD als partner. Of zo'n verbond tussen de twee traditionele grote partijen, in Duitsland bekend als een 'Grote Coalitie', dit keer mogelijk is, hangt nog af van het lot van de FDP. De liberalen dreigen de kiesdrempel van 5 procent niet te halen.
Komt de FDP toch in de Bondsdag, dan heeft CDU/CSU waarschijnlijk een derde partner nodig. Gesprekken met de Groenen liggen dan voor de hand, hoewel de conservatieve christendemocraten daar niet om zitten te springen. De twee partijen liggen op veel punten ver uit elkaar. Dat coalities getalsmatig mogelijk zijn, betekent dus niet dat de onderhandelingen makkelijk worden.
Duitsland staat voor grote uitdagingen. De economie kwakkelt en de huizen- en energieprijzen zijn hoog. Aanslagen en andere recente geweldsincidenten hebben ervoor gezorgd dat veel Duitsers zich onveilig voelen.
Migratie blijft een belangrijke maatschappelijke splijtzwam, zoals het verkiezingsresultaat van de AfD meer dan duidelijk maakt. Merz heeft allerlei strengere maatregelen beloofd, maar meerdere van de beloftes zijn strijdig met Duitse of Europese wetgeving. Zulke plannen zullen een lastig gespreksonderwerp zijn tijdens de formatie.
Dan zijn er internationale uitdagingen. De EU moet een weg vinden op een snel veranderend wereldtoneel en heeft daar Duits leiderschap bij nodig. Er kan niet meer blind worden vertrouwd op de traditionele relatie met de VS. De Oekraïne-oorlog moet tot een einde worden gebracht dat zo gunstig mogelijk is voor Oekraïne en Europa.
Net zoals in Nederland en België, kan een Duitse formatie weken of maanden in beslag nemen. CDU-leider Merz heeft gezegd dat hij op 20 april een nieuwe regering wil hebben. Een ambitieuze doelstelling: in 2021 had Olaf Scholz tien weken nodig.
Source: Nu.nl algemeen