Het heeft er alle schijn van dat de VS een akkoord met Rusland willen sluiten zonder Oekraïne en Europa uit te nodigen aan de onderhandelingstafel. Kan Oekraïne in dat geval de oorlog ook voortzetten met alleen steun van Europa?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
De oorlog in Oekraïne gaat maandag het vierde jaar in. Sinds 2022 hebben 41 bondgenoten van Kyiv al 267 miljard euro uitgegeven aan militaire, financiële en humanitaire steun. Aanvankelijk liep Europa achter op de VS, maar inmiddels heeft het met 62 miljard euro bijna net zoveel gegeven aan Oekraïne als de VS met 64 miljard euro.
Hoewel dat astronomische bedragen lijken, is de westerse steun klein in vergelijking met andere oorlogen, becijferde het Duitse Kiel Instituut, dat nauwgezet de uitgaven bijhoudt sinds de Russische invasie van Oekraïne.
Zo besteedden de VS, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland jaarlijks minder dan 0,2 procent van hun bruto nationaal product (bnp) aan hulp aan Oekraïne. Andere grote landen, zoals Frankrijk en Italië, gaven met 0,1 procent nog minder uit. Bij de Golfoorlog (1990-1991) gaven de Amerikanen zo’n 1 procent uit en de Duitsers 0,5 procent. Het instituut berekende dat de huidige belastingsubsidie in Duitsland op diesel de Duitsers jaarlijks drie keer meer kostte dan de wapenhulp aan Oekraïne.
‘Als je kijkt naar de begrotingen van de meeste Europese donorlanden, dan lijkt de hulp aan Oekraïne van de afgelopen drie jaar meer op een klein politiek hobbyproject dan op een grote fiscale inspanning’, aldus Christoph Trebesch van het instituut vrijdag in een rapport over de steun tot nu toe aan Kyiv.
Dat suggereert dat er ruimte is voor Europa om de rol van de Verenigde Staten over te nemen als dat land zijn steun aan Oekraïne intrekt. Op dit moment is dat geen onrealistisch scenario. President Trump kwam deze week in Saoedi-Arabië samen met een Russische delegatie om het over het beëindigen van de oorlog te hebben; Europa en Oekraïne waren niet uitgenodigd.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zinspeelde erop de strijd door te zetten als Oekraïne aan de zijkant moet toekijken bij een akkoord tussen de VS en Rusland. ‘Oekraïne zal nooit deals accepteren die achter onze rug zijn gesloten’, aldus de president, die tegelijkertijd Europa voorhield dat het nu de tijd is voor de vorming van een Europees leger tegen de steeds grotere Russische dreiging.
Ook de Britse minister van Buitenlandse Zaken David Lammy wijst erop, net als het Kiel Instituut, dat Europa veel meer financiële ruimte heeft om een grotere rol te spelen in de oorlog. Hij waarschuwt dat de kosten van falen in Oekraïne groter voor Europa zullen zijn dan de steun aan Kyiv. Lammy: ‘Wij geven ongeveer 0,01 procent van ons gezamenlijke bbp uit aan de strijd in Oekraïne. Wij weten dat dit de frontlinie is, niet alleen voor Oekraïne, maar ook voor Europa.’
Financiële ruimte is echter maar een dimensie, de capaciteit om wapens te kunnen leveren is een tweede. De afgelopen drie jaar waren de VS goed voor de levering van 201 houwitsers aan Oekraïne, meer dan de Britten en de Duitsers samen aan Kyiv gaven. De VS leverden in hun eentje ook meer infanteriegevechtsvoertuigen: 352 moderne Bradley’s. Het Europese land dat op de tweede plaats komt, Nederland, gaf 269. Alleen waren dat oude en goedkope YPR’s.
Zowel in de VS als in Europa heeft de defensie-industrie de productie fors opgevoerd om aan de vraag naar belangrijke wapensystemen te voldoen. Deze hogere militaire productie heeft voor een omslag gezorgd. De tijd is voorbij dat landen hun eigen wapenvoorraden leeg moeten halen om Kyiv te helpen.
Was in het eerste jaar van de oorlog meer dan 90 procent van de wapens voor Oekraïne afkomstig uit wapendepots, nu is ruim 60 procent gloednieuw en besteld bij de wapenfabrikanten. Het zijn voornamelijk Europese landen geweest die initiatieven ondernamen om gezamenlijk aan wapens te komen.
Zo wordt onder Tsjechische leiding overal in de wereld gezocht naar 800 duizend artilleriegranaten en krijgt de Oekraïense luchtmacht dankzij Nederland en Denemarken tientallen F-16’s. Dat gaat echter wel om bestaande granaten en toestellen.
Bij het leveren van wapens moet Europa een stap zetten. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz weigert nog altijd een van Europa’s dodelijkste kruisraketten aan Kyiv te geven uit vrees voor de Russische reactie. De Taurus heeft een bereik van zo’n 500 kilometer en is mogelijk nodig in aanvulling of ter vervanging van de Amerikaanse Atacms. Het Oekraïense opperbevel vraagt zich nog altijd af hoe het slagveld er zou hebben uitgezien als het al in 2023 over de Taurus had kunnen beschikken.
‘De Russische oorlog tegen Oekraïne is een oorlog geworden van inkoop en wapenproductie’, aldus Trebesch, hoofd van de Ukraine Support Tracker waarin alle hulp aan Kyiv wordt bijgehouden. ‘Het is daarom cruciaal om industriële capaciteit voor defensieproductie op te bouwen, vooral in Europa. De beste manier om dat te doen is door pan-Europese samenwerking.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant