Iran executeerde in 2024 in totaal 975 mensen, blijkt uit onderzoek van twee mensenrechtenorganisaties. Dat is het grootste aantal executies sinds 2008, toen dit voor het eerst werd bijgehouden.
Het onderzoek werd uitgevoerd door het in Noorwegen gevestigde Iran Human Rights en het in Frankrijk gevestigde Ensemble Contre la Peine du Mort. Het totaal van afgelopen jaar komt neer op meer dan 2,6 executies per dag.
Slechts 95 executies werden officieel door de Iraanse autoriteiten gemeld. Verreweg de meeste executies vonden daarom in het geheim plaats, vaak zelfs zonder familie en nabestaanden te informeren. Verder valt op dat meer dan twee derde van de executies in de tweede helft van het jaar werden uitgevoerd. Oktober (146), november (143) en december (124) waren met afstand de bloedigste maanden.
De mensenrechtenorganisaties zien een sterke correlatie tussen het aantal executies en politieke gebeurtenissen. In februari (9) waren er bijvoorbeeld fors minder executies, vermoedelijk omdat het de weken voorafgaand aan de parlementaire verkiezingen op 1 maart waren. Hetzelfde geldt voor juni (18), de weken voor de presidentiële verkiezingen op 28 juni en 5 juli.
Ook tijdens religieuze feestdagen en de ramadan, de jaarlijkse vastenperiode voor moslims, was het aantal executies fors kleiner dan gemiddeld. Vanaf augustus begon het aantal flink te stijgen. De onderzoekers relateren dit aan de dodelijk aanslag van Israël op Hamas-leider Ismail Haniyeh op 31 juli in de Iraanse hoofdstad Teheran.
De stijging zette door na 27 september, de dag dat Hezbollah-leider Hassan Nasrallah bij Israëlische luchtaanvallen op Beiroet, de hoofdstad van Libanon, om het leven kwam. Hezbollah is een bondgenoot van Iran, die voor een groot deel gefinancierd wordt door het regime in Teheran. In de grafiek hieronder zie je het aantal executies per maand in 2024.
Het aantal executies lag nog nooit zo hoog als in 2024. Iran Human Rights houdt de cijfers sinds 2008 bij. Alleen in 2015 kwam het aantal in de buurt van dat van vorig jaar: toen werd de doodstraf zeker 972 keer toegepast. Deskundige Elke Kuijper van Amnesty International noemt het "kwalijk" dat de doodstraf "zo massaal" wordt toegepast.
Als reden voor de stijging van de afgelopen jaren noemt ze de Women Life Freedom-protesten die in 2022 uitbraken naar aanleiding van de dood van Mahsa Amini, een jonge Iraanse vrouw die door de zedenpolitie werd vermoord omdat ze haar hidjab niet op de juiste manier droeg. Kuijper zegt dat het regime in Teheran bij die protesten de doodstraf inzet "als politiek middel, om mensen angst aan te jagen" en demonstranten "onder controle te houden".
Kuijper zegt dat de doodstraf onder internationaal recht alleen is toegestaan bij "'de gruwelijkste misdrijven". "In de praktijk is dat moord met voorbedachten rade", legt ze uit. Maar veel landen, waaronder Iran, gebruikt de doodstraf ook voor andere misdrijven, zoals drugsdelicten.
Iran staat er wereldwijd slecht voor als het om executies gaat. "China staat eigenlijk altijd op nummer 1", zegt Kuijper, maar door het ontransparante regime in Peking zijn exacte aantallen daar moeilijk te noemen. "Ook landen als Saoedi-Arabië, Irak en de Verenigde Staten staan vaak in de top. En ook Iran is zeker een van de landen die zeer actief de doodstraf toepast." In de grafiek hieronder zie je de cijfers die Iran Human Rights sinds 2008 heeft bijgehouden.
De Iraanse grondwet schrijft voor dat er drie manieren zijn om de doodstraf in te voeren: op basis van de streng-islamitische sharia, als vergelding voor bijvoorbeeld moord en op last van een rechter. Dat laatste gebeurt vaak in wat Kuijper "oneerlijke rechtszaken" noemt. "Mensen worden vaak ook mishandeld of gemarteld om een 'bekentenis' af te leggen."
In de praktijk worden de meeste doodstraffen uitgedeeld voor druggerelateerde misdaden (in 2024 meer dan de helft), moord (43 procent), bedreigingen voor de nationale veiligheid (3 procent) en verkrachting (2 procent). De doodstraf kan volgens de grondwet ook voor andere misdrijven worden ingezet.
Vanwege het repressieve regime is het moeilijk om het exacte aantal slachtoffers en de identiteit van slachtoffers vast te stellen. De mensenrechtenorganisaties spreken daarom van ten minste 975 executies in 2024. Ze melden dat zeker één en vermoedelijk vier minderjarigen de doodstraf kregen. Ook werden er tenminste 31 vrouwen geëxecuteerd, het grootste aantal sinds 2010.
Iran is ook een van de weinig landen ter wereld die nog aan openbare executies doet. Die zijn bedoeld om angst aan te jagen bij de rest van de bevolking. Hoewel Iran lange tijd berucht was om het grote aantal publieke executies (tussen 2011 en 2015 gemiddeld ongeveer zestig per jaar), komen ze de afgelopen jaren steeds minder vaak voor. In 2024 ging het om nog vier publieke executies.
Source: Nu.nl algemeen