Voor zijn film Parthenope vroeg regisseur Paolo Sorrentino de Engelse acteur Gary Oldman een ‘getormenteerde, droeve en melancholieke dronkenlap’ te spelen. Moeilijk? ‘Niet als je zo dronken bent geweest als ik.’
is filmredacteur van de Volkskrant.
De mens Gary Oldman is niet altijd onder de indruk van de acteur Gary Oldman. ‘Soms maak je rommel. Je bent ergens nog mee bezig, terwijl je al weet: dit gaat nergens heen. Dan ben je je brood aan het verdienen, dan is het een baan – waar helemaal niets op tegen is. Ik bedoel: je moet toch de hypotheek betalen, de school van je kinderen? Nou, dan is dit hoe ik mijn geld verdien.’
Specifieke titels of rollen noemt de 66-jarige Engelsman niet; hij weet wel beter. De keer dat Oldman zijn spel als Sirius Zwarts in Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (het beste deel van de Potter-reeks) als ‘middelmatig’ classificeerde, ligt nog vers in het geheugen. Fans reageerden geschokt. Het was geen kritiek op de film, suste Oldman. Hij bedoelde slechts te zeggen dat hij, met wat meer notie van die figuur Zwarts (de verdere Potter-avonturen zaten nog in J. K. Rowlings pen), ook ‘meer kleur’ door zijn spel had kunnen mengen.
De zelfkritische en goed gehumeurde Oldman zit op een winderig dakterras in Cannes, omringd door een groepje journalisten. Knalgele All Stars aan de voeten, slierterig haar op het hoofd en om de kin. In de coupe herkennen we zijn alter ego Jackson Lamb, de verlepte meesterspion uit de televisieserie Slow Horses (te zien bij Apple TV); de opnamen van het vijfde seizoen zijn in aantocht. Maar vandaag richt de aandacht zich op Parthenope, de nieuwe speelfilm van de Italiaan Paolo Sorrentino, waarin Oldman een significante bijrol speelt als de Amerikaanse schrijver John Cheever (1912-1982), die zijn dagen slijt op het in de baai van Napels gelegen eilandje Capri. ‘Deze film doe je niet voor het geld’, stelt de acteur, ‘dit doe je voor de lol en de liefde voor de cinema.’
In de tragikomedie, die vanaf 27 februari is te zien in de Nederlandse bioscoop, behandelt Oscarwinnaar Sorrentino (La grande bellezza, Youth) andermaal het grote thema in zijn oeuvre: de betekenis van (tijdelijke en eeuwige) schoonheid. Nu vanuit het perspectief van een vrouwelijke heldin: antropologiestudent Parthenope (actrice Celeste Dalla Porta), die elke man in haar omgeving doet tollen van begeerte. Behalve de afgeleefde Cheever dan, die al tolt van de alcohol.
Oldman was niet heel bekend met het oeuvre van de schrijver die hij speelt en die ook wel de Amerikaanse Tsjechov wordt genoemd. ‘Ik heb wel zijn korte verhaal De zwemmer gelezen. Maar als je het script leest, en met Paolo spreekt, heb je vlot door dat deze film een soort romantische constructie is. Geen biografie. Er komt ook iets van poëzie bij kijken: ik speel hem, maar ik speel hem ook niet. Ik zag een interview met Cheever in het praatprogramma van Dick Cavett. En als je herstellend alcoholist bent, zoals ik, herken je de signalen. Op een instinctief niveau begrijp je de aanzet tot zelfvernietiging. Die haalt je in. Zo ging het bij Cheever. Zo gaat het altijd. Als je er niet mee stopt.’
Sorrentino vroeg hem om een ‘getormenteerde, droeve en melancholieke dronkenlap’, zegt Oldman. Is dat moeilijk om te spelen? ‘Niet als je zo dronken bent geweest als ik’, reageert de acteur grinnikend. ‘Je kunt het overdrijven, veronderstel ik. Dat je het te groot speelt. Wat ik doe: ik beeld me in dat de hoeken van mijn ogen heel moe zijn. Alleen de hoeken.
‘Dronkenlappen, ik speel ze vaak. Jackson Lamb in Slow Horses is een alcoholist. Daarvoor speelde ik Mank (Hollywood-scenarist Mankiewicz, in David Finchers Mank, red.). Ook een alcoholist. Dus ik zit momenteel in wat je mijn alcoholistentijdperkje kunt noemen. Als je mij vraagt naar de allerbeste vertolking, komt die van Denzel Washington in Flight waarschijnlijk op de eerste plaats. Dat is een ongelooflijk accuraat geacteerd portret van een alcoholist.’
In de jaren negentig maakte Oldman voorgoed een einde aan zijn alcoholinname, die op dat moment rond de twee flessen wodka per dag lag. ‘Weet je, veel van de mensen die ik bewonderde terwijl ik opgroeide, waren mensen die stevig innamen. Het is het cliché, toch? De hongerende kunstenaar, de dronken dichter. Brendan Behan (Ierse toneelschrijver, red.), Hemingway, Richard Burton en al die anderen.
‘We romantiseren die lui, toch? En opium, absint, al die dingen. Schrijvers, dichters, acteurs en schilders, het lijken toch altijd weer... zuiplappen.’ Hij zucht. ‘Maar die tijd ligt achter me.’
Oldman groeide op in het armere deel van Londen. Vader, lasser van beroep, was een alcoholist die het gezin al gauw in de steek liet. Zoon Gary ging op zijn 16de van school, werkte onder meer in een abattoir en als schoenenverkoper, waarna hij een beurs verwierf voor een acteeropleiding.
Wat minder gedistingeerd dan zijn generatiegenoten, bij wie de dictie soms droop van Shakespeare, maakte Oldman naam met een reeks intense rollen: een venijnige skinhead in Mike Leigh’s televisiefilm Meantime (1982), de losgeslagen punkgod Sid Vicious in Sid & Nancy (Alex Cox, 1986) en de zich zwart wanende witte gangster Drexl in True Romance (Tony Scott, 1993). Ook Oliver Stone ontdekte de Engelsman: Oldman speelde Lee Harvey Oswald in JFK (1991). En er was die grote, deels achter make-up verstopte rol als graaf Dracula voor Francis Ford Coppola (Bram Stoker’s Dracula, 1992).
Er was die grote, deels achter make-up verstopte rol als graaf Dracula voor Francis Ford Coppola (Bram Stoker’s Dracula, 1992). Ook Fransman Luc Besson zag in Oldman een ideale vertolker van het kwaad: de pillenslikkende gangster in Léon (1994). Zelf schreef en regisseerde de acteur het goed ontvangen drama Nil By Mouth (1997), over een door geweld en drank gebroken gezin uit het arbeidersmilieu – een eenmalig avontuur. Hollywood lokte, van Harry Potter tot Christopher Nolans Batman-reeks (als commissaris Gordon). Eenmaal de vijftig gepasseerd bleek Oldman ook uitermate geschikt als staatsman, zoals Winston Churchill in Darkest Hour (Oscar beste hoofdrol), of Harry Truman in Oppenheimer (2023), de acteur bijna onherkenbaar onder een laag make-up.
De Italiaanse uitstap naar Parthenope begon met een interview: Oldman kreeg de vraag met wie hij nou nog wel eens wilde werken. Sorrentino dus. ‘Ik hou van zijn films, van de verhalen, zijn verbeelding. Ja, ik ben een fan.’
Het bleef niet onopgemerkt. De Italiaanse cineast stuurde een mail: of Oldman dan een bijrol in zijn volgende film zou overwegen? ‘Voor jou kom ik nog langs om een schaduw op de muur te spelen, zoiets schreef ik terug. Maakt me niet wat, ik doe het. Dus ik kreeg een script. Heb je zijn scripts wel eens gezien? Heel literair, als een roman. Normaal lees je iets als: John staat op en opent de deur. Maar zoals Paolo het schrijft, zie je de hele film al voor je.
‘Regisseurs zijn vaak sluwe mensen. Luc Besson bijvoorbeeld, wil het exact zoals hij het in zijn hoofd heeft. Dan hoor je na de takes eerst steeds nee, nee, nee. En dan ineens: bingo. Je hebt ook regisseurs die je juist wel stimuleren om zelf ergens mee te komen. Uiteindelijk ben je als acteur een soort ober, denk ik. En ik ben blij als ik kan geven wat de regisseur verlangt. Het is zijn baby, zijn film. Acteurs willen weleens denken dat het om hen draait, maar dat is niet zo.’
Anders dan Oldman had verwacht trof hij op de set geen rap pratende en druk gesticulerende Italiaan aan. ‘Paolo is juist heel kalm, hij verheft zijn stem niet. Wat ik zo aandoenlijk vond, is dat hij écht naar de scène kijkt. Dan wandelt hij even weg om verderop tegen een muurtje te leunen, een sigaar rokend. En dan komt hij terug en hoor je: oké, we zetten de camera daar en daar neer.’
Iedere regisseur met wie hij heeft gewerkt was anders. ‘Chris Nolan, die wil je zo ongeveer volledig in je kostuum hebben voor de repetitie. Andere regisseurs vinden het ook prima als er overal nog tissues tussen zijn gestopt, zodat de schmink niet afgeeft. Of dat je nog op je gympen loopt. Ze hebben allemaal hun eigen, mysterieuze werkwijze. Sommige regisseurs zijn luidruchtig of grof. Ze pesten een beetje, of zijn juist heel lief of grappig. En ze zijn allemaal gestoord. Dat moet ook wel. Je moet voor dit vak een beetje gek zijn. Op de juiste manier.’
Hij is het zelf ook, vindt Oldman. ‘Voorbeeld: voor mijn allereerste toneelstuk, net na de acteerschool, moest ik naakt opkomen. Ik speelde een militair in Zuidoost-Azië die vanwege de hitte in de moesson wil gaan staan. Elke dag was ik twee uur eerder al in het theater om zelf mijn make-up te doen. Mijn nek en neus wat roder vanwege de zon. Het streepje van mijn bril juist wit, net als de plek op mijn pols waar normaal een horloge zit. Mijn medespelers plaagden me ermee: wie zou dat nou zien in de zaal?
‘Aan een Engelse acteur die voor zijn rol met een Amerikaans accent sprak, vroeg ik eens waar zijn personage vandaan kwam. Uit de film, zei hij. Nou, dat is voor mij niet goed genoeg. Dat is te fucking algemeen. Ik hou van het specifieke. Het algemene? Dat kan ik niet uitstaan.’
Parthenope draait vanaf 27/2 in de bioscoop.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant