Voor de tweede keer deze verkiezingscampagne in Duitsland hebben CDU-leider Friedrich Merz en bondskanselier Olaf Scholz (SPD) het tegen elkaar opgenomen in een debat op de tv. Correspondent Remco Andersen zag hoe de twee een voorschot namen op de te vormen coalitie.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Remco. ‘Hard maar beleefd’, zo omschreef je de vorige editie van deze tweestrijd, zo’n twee weken geleden. Hoe was de sfeer vandaag?
‘Iets minder hard, en nog beleefder. Het is heel duidelijk dat de leiders van deze partijen, die weliswaar beide tot het politieke midden kunnen worden gerekend maar mijlenver uit elkaar liggen, willen laten zien dat ze door één deur kunnen. Een samenwerking van de CDU, die ruimschoots aan kop gaat in de peilingen, en SPD, de nummer drie, is de waarschijnlijkste coalitie.
‘CDU-leider Merz speelde daar op een moment heel expliciet op in. Hij was heel open over het feit dat hij de verkiezingen denkt te gaan winnen, en riep de kiezer op om hem een zo groot mogelijk mandaat te geven en potentiële coalitiepartner SPD zo klein mogelijk te houden. Merz wil niet alleen winnen, hij wil met afstand winnen.’
Het debat van vanavond week af van debatten die we eerder hebben gezien. Waar zat dat hem in?
‘Dit debat werd georganiseerd door Welt TV, van het gelijknamige dagblad. Dat is in handen van uitgeverij Axel Springer, die ook uitblinkt in het uitgeven van populistische tabloids, waarvan Bild de bekendste is. Het debat pakte dan ook heel anders uit dan eerdere debatten. Zo begon het met de vraag hoe de twee politici Duitsland zouden omschrijven. ‘Een vriendelijk land met vriendelijke mensen’, was het antwoord van Scholz. Merz was scherper en omschreef Duitsland als ‘een land in gespannen afwachting’.
‘Merz en Scholz werd ook gevraagd naar een beslissend moment in hun leven. Scholz, die bekendstaat als iemand die moeite heeft empathie te tonen, antwoordde dat hij een heel ‘gelukt’ leven heeft. In de liefde, op privégebied, als advocaat en in de politiek. Merz noemde de dood van zijn jongste zus bij een ongeluk, en zijn aan MS overleden broer. Dat zijn natuurlijk momenten die je voor het leven tekenen, en met dat antwoord kun je als kiezer veel meer.’
De vorige keer ging het lang over migratie, het heetste hangijzer van deze verkiezingen. Was dat opnieuw het geval?
‘Naast migratie, economie en buitenlandse politiek, waarover het tijdens vorige debatten veel ging, was er nu ook veel aandacht voor sociale politiek. Daarin staan de twee partijen lijnrecht tegenover elkaar, de sociaaldemocratische SPD aan de ene en de conservatieve CDU aan de andere kant.
‘Verder zag je, toen het over de economie ging, heel duidelijk de klassieke verschillen tussen de twee. Duitsland heeft als economische motor momenteel een heel groot probleem. Bedrijven gaan aan de lopende band failliet, of naar het buitenland. Scholz wil daarom een made in Germany-bonus invoeren, bedrijven subsidiëren en investeren in infrastructuur. Merz noemde dat typisch sociaaldemocratisch. Hij wil de belastingen verlagen, de regeldruk verminderen en ondernemers meer de vrije hand geven. Het zijn twee fundamenteel verschillende zienswijzen op hoe je de economie runt.’
Na de stembusgang van komende zondag zal blijken of Scholz en Merz inderdaad met elkaar om de tafel moeten om een coalitie te vormen. Denk jij dat ze er samen uit kunnen komen?
‘Dat is bijna niet te doen. Deze partijen zijn de afgelopen jaren zo uit elkaar gegroeid. Onder Scholz’ leiding is de SPD erg afgedreven naar de linkerflank van het sociaaldemocratische, onder meer met een focus op sociale zekerheid en vergroening. De CDU is onder Merz juist enorm verrechtst. De partijen hebben in het verleden altijd samengewerkt, maar liggen nu wel erg ver uit elkaar.
‘Merz praat ook steeds meer in ultimatums. Zo hoorde ik hem dinsdagavond tijdens een campagnerally in Potsdam zeggen dat migratie en economie voor hem twee kernpunten zijn. Hij zegt tegen Scholz: er is op deze twee punten een koerswijziging nodig, en ik ga alleen een coalitie vormen met een partner die daar van tevoren voor tekent. Zo niet, zien we het land bij de volgende verkiezingen in 2029 afglijden in rechtspopulisme.
‘Toch kunnen beide kanten, ook Merz, inzien dat er geen alternatief is. Als de verkiezingen zo lopen als de peilingen nu uitwijzen, zijn ze tot elkaar veroordeeld. Merz zal hoe dan ook een coalitie moeten vormen met partijen links van het midden. Het zou zomaar een lange, moeilijke formatie kunnen worden.
‘Dat betekent een instabiele periode voor Duitsland, de economische grootmacht van de EU, op het moment dat het land en Europa met uiterst complexe en bedreigende buitenlandse vraagstukken moeten kämpfen. Dat is natuurlijk niet ideaal.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant