Rijke Nederlandse families hebben 18,4 miljard euro ondergebracht bij dertien stichtingen waarover ze zelf de baas zijn. Over dit geld wordt amper belasting betaald. De stichtingen hebben bovendien geen Anbi-status, waardoor onduidelijk is waaraan het geld wordt besteed.
is economieverslaggever voor de Volkskrant.
Dat blijkt uit onderzoek van het ministerie van Financiën, dat maandag werd gepubliceerd. Het biedt nieuwe inzichten in de vermogensongelijkheid, het gapende gat tussen superrijken en de rest van de bevolking.
De taart wordt in Nederland niet heel eerlijk verdeeld, concludeerden onderzoekers van het ministerie al in 2022. De rijkste 1 procent van de gezinnen had toen liefst 26 procent van het vermogen in handen. Ambtenaren hadden echt het vermoeden dat nog een aanzienlijk deel van het geld buiten beeld bleef. Dat komt doordat sommige rijken hun vermogen in stichtingen stoppen. Het geld is formeel dan niet meer van hen, hoewel ze er in de praktijk toch over kunnen beschikken.
Nu blijkt om hoeveel geld dat gaat: 30,8 miljard euro. Tot die conclusie komen de onderzoekers na het bestuderen van data van de belastingdienst. Het gaat om vermogen dat in zogenoemde ‘familiestichtingen’ zit, stichtingen waarin de familieleden het nog voor het zeggen hebben. Bijvoorbeeld omdat statutair is vastgelegd dat bloedverwanten in het bestuur moeten zitten, of omdat dit in de praktijk sowieso het geval is.
Het vermogen bestaat veelal uit aandelen. Het bedrag van 30,8 miljard ligt eigenlijk nog hoger, schrijven de onderzoekers, want niet alle soorten vermogens kunnen worden meegenomen in de presentatie.
Een stichting heeft doorgaans een goed imago; ze wekt de indruk dat ze een maatschappelijk doel dient. Dat is het geval bij stichtingen waaraan een Anbi-status (Algemeen Nut Beoogde Instelling) is toegekent. Die hebben een duidelijk doel dat ook door de Belastingdienst wordt gecontroleerd. Bovendien moeten ze openbaar maken wat er met het geld gebeurt. Er zijn zo’n 45 duizend Anbi’s, van het Oranjefonds tot Milieudefensie.
Maar er zijn ook stichtingen met minder maatschappelijke doelstellingen, concluderen de onderzoekers. Zij zagen bijvoorbeeld familiestichtingen met particuliere doelen, zoals ‘het betalen van de studie voor persoon X’ of ‘het opkomen voor de belangen van sector Y’. Dat is mogelijk doordat de doelen van een stichting vrij ruim kunnen worden geformuleerd. Aangezien zulke familiestichtingen geen Anbi-status hebben, is het onduidelijk waar dat geld heengaat.
Desondanks genieten stichtingen fiscale voordelen. Over het vermogen en de opbrengsten wordt in ‘bijna alle gevallen geen belasting betaald’. Het gaat dus om misgelopen inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting.
Het grootste deel van de 30,8 miljard euro is opvallend genoeg geparkeerd bij een klein aantal familiestichtingen. Er zijn dertien statutaire familiestichtingen die bij elkaar 18,4 miljard euro bezitten. Veruit het grootste deel van het geld, 18 miljard, zit bij stichtingen zonder Anbi-status. Welke dertien stichtingen dat zijn, wil het ministerie uit privacy-overwegingen niet bekendmaken.
Formeel kan geld in een familiestichting niet tot het vermogen worden gerekend. Zou dat wel het geval zijn, dan zou de vermogenskloof weer wat groter zijn dan in 2022 werd gemeten.
Het ministerie van Financiën schrijft in een reactie dat het rapport wordt bestudeerd. Familiestichtingen vormen volgens het ministerie een ‘belangrijke rol in het schenken aan goede doelen’. Wel erkent het dat ‘belastingvoordelen ook terecht kunnen komen bij familiestichtingen die geen maatschappelijk doel nastreven’. Dat noemt het ministerie ‘uiteraard niet wenselijk’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant