De Nederlandse rechter interpreteert stikstofregels te streng, en er kan veel meer dan gedacht. Dat is de korte samenvatting van een ‘alternatief juridisch kader’ voor het stikstofprobleem van de agrarische brancheorganisatie LTO.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Met een serie juridische aanpassingen hoopt LTO veehouders weer de mogelijkheid te geven hun bedrijf te ontwikkelen. Sinds een uitspraak over het stikstofbeleid van de Raad van State uit 2019 zitten veel boeren en andere ondernemers klem. Recente uitspraken van opnieuw de Raad van State (over intern salderen, het schuiven met stikstofuitstoot binnen een bedrijf) en de rechtbank Den Haag (in een zaak aangespannen door Greenpeace) hebben die impasse alleen maar groter gemaakt. Direct na de uitspraak in die laatste zaak pleitte LTO daarom al voor nieuwe wetgeving.
De basis voor de uitspraken is de Europese Habitatrichtlijn, die EU-lidstaten verplicht achteruitgang van de natuur in zogeheten Natura 2000-gebieden te voorkomen. Maar Nederland interpreteert die uitspraken te streng, stelt advocatenkantoor Houthoff in een notitie in opdracht van LTO. De juristen wijzen onder meer op jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie om te onderbouwen dat er binnen de Europese regels veel meer mogelijk is.
De recente Raad van State-uitspraak heeft aan intern salderen bijvoorbeeld strenge spelregels verbonden die de procedure vrijwel onmogelijk maken. Omdat de uitspraak met terugwerkende kracht geldt, heeft naar schatting de helft van de veehouders geen geldige vergunning meer. Maar als Nederland intern salderen bij wet verplicht maakt, gelden volgens Houthoff weer de oudere, veel soepelere spelregels.
Daarnaast is volgens Houthoff het verslechteringsverbod alleen van toepassing op zogeheten ‘kernhabitattypes’: natuursoorten die ooit de aanleiding vormden voor het aanwijzen van het gebied als Natura 2000-zone. 40 procent van de natuur die volgens Greenpeace met spoed beschermd moet worden, is geen kernhabitattype. De overheid zou economische ontwikkeling voor die gebieden boven natuurbescherming kunnen laten gaan, stelt Houthoff.
Ook stelt het advocatenkantoor voor om natuurgebieden die onherstelbaar beschadigd zijn te schrappen, en schade aan het ene natuurgebied te compenseren met herstel elders in het land. Voor PAS-melders en zogeheten ‘positief geweigerden’ – ondernemers die door de recente RvS-uitspraak zonder geldige vergunning zitten – stellen LTO en Houthoff een legalisatiewet voor.
Het plan van LTO en Houthoff bestaat uit een waslijst van juridische achterdeurtjes en geitenpaadjes uit de stikstofcrisis waarvan de juridische houdbaarheid in veel gevallen niet beproefd is. Waar dat wel zo is, hebben rechters of de Raad van State deze doorgaans afgewezen, omdat eerst een structurele daling van de stikstofuitstoot en verbetering van natuurgebieden noodzakelijk is.
In een toelichting erkenden LTO-bestuurders dan ook dat voor een houdbare oplossing van het stikstofprobleem twee sporen nodig zijn: zowel juridische hervormingen als uitstootvermindering.
Over dat tweede spoor is de brancheorganisatie in gesprek met het ministerie van Landbouw en andere partijen. Maar de medewerking van LTO aan uitstootvermindering zal afhankelijk zijn van de ‘mate waarin en manier waarop’ de politiek aan de slag gaat met de juridische voorstellen, waarschuwde voorzitter Ger Koopmans.
Nieuwe wetten zijn voor LTO kortom ‘randvoorwaardelijk’, minder stikstof ‘volgend’. Of die volgorde stand houdt bij de rechter, is hoogst onzeker.
Een voorstel waarmee LTO snel haar zin zou kunnen krijgen, is de invoering van een drempelwaarde. Activiteiten waarbij de stikstofneerslag onder die grens blijft, hebben dan geen vergunning nodig. Het zou de problemen van vrijwel alle PAS-melders en bouwprojecten in één keer oplossen. Minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) kondigde vorige week aan deze stap te willen nemen – al concludeerden de Universiteit van Amsterdam en onderzoeksinstituut TNO vorig jaar nog dat hiervoor aanvullend onderzoek noodzakelijk is.
Alle kleine hoeveelheden stikstof die door invoering van een drempelwaarde mogelijk worden, tellen bovendien op tot een significant totaal. Volgens LTO is dat geen bezwaar. Met generiek uitstootbeleid of specifieke uitstootplafonds voor boeren zou de overheid alsnog een algehele daling van de stikstofuitstoot kunnen verzekeren.
Het was echter juist het toestaan van kleine hoeveelheden uitstoot met de belofte deze elders te compenseren waartegen de Raad van State zich in zijn uitspraak van 2019 keerde, en waarmee de stikstofcrisis in juridische zin geboren werd. Een ander oordeel komt er vermoedelijk alleen als de inspanningen voor minder uitstoot dit keer wel slagen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant