De meeste Groenlanders zijn niet enthousiast over het plan van de Amerikaanse president Trump om het land in te lijven. Toch hebben de uitspraken van Trump effect. ‘Het debat over onafhankelijkheid was nog nooit zo agressief als nu.’
is correspondent in Scandinavië van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
De Groenlandse techniekdocent Anguak Lennert had onlangs een nachtmerrie. Hij droomde dat vijandelijke schepen aan de horizon verschenen om zijn stad Sisimiut, in het zuidwesten van Groenland, aan te vallen. Terwijl de rode houten huizen op de rotsen kapot werden geschoten, vluchtte Lennert met zijn vrouw en twee dochters naar de besneeuwde bergen. ‘Ach, het was waarschijnlijk gewoon stress’, zegt Lennert nu, aan zijn eettafel met uitzicht op de ijzige zee. ‘Aan de andere kant: Trump is tot alles in staat.’
Nee, je kunt niet zeggen dat de recente uitspraken van de Amerikaanse president over Groenland de inwoners onberoerd hebben gelaten. Trump zei dat hij het arctische eiland met 57 duizend inwoners bij de VS wil voegen, met het oog op de ‘nationale veiligheid’. Hij dreigde Denemarken, dat nog gedeeltelijk zeggenschap heeft, met handelstarieven en sloot zelfs militair ingrijpen niet uit.
‘Onze eerste reactie was: nee, niet wéér’, zegt Lennert, die walvisvlees- en huid in stukjes snijdt, om met sojasaus en smaakversterker Aromat op te eten. Vijf jaar geleden zei Trump ook dat hij Groenland wilde kopen, maar toen werd dat door iedereen, inclusief Lennert, weggelachen.
Dit keer is het minder grappig. Trump blijft zijn claim herhalen - onder meer in een korzelig telefoongesprek met de Deense premier Mette Frederiksen. Ook stuurde hij zijn zoon Donald Jr. naar de hoofdstad Nuuk om MAGA-petten uit te delen. Wat Trump met het voornamelijk met ijs bedekte land wil, is onduidelijk. Zeker is dat Groenland op een strategische plek ligt, de reden waarom de VS er nu al een radarbasis hebben. Volgens Lennert zijn het de grondstoffen - uranium, zink, zeldzame aardmetalen - waar het Trump om te doen is. ‘Elon Musk heeft die nodig voor zijn auto’s en raketten. Misschien heeft hij dit Trump ingefluisterd.’
Zeker is dat de meeste Groenlanders geen interesse hebben om door de VS geannexeerd te worden. ‘Dat gaat niet gebeuren’, zegt Nukappiannguaq Olsen (27), die met zijn eenjarige zoon op de vloer zit in de sporthal van Sisimiut, waar het elk weekend speelochtend is met hoepels, luchtkussens en badminton. ‘We strijden al zo lang voor onafhankelijkheid. Waarom zouden we ons nu dan over laten nemen door de VS?’
Olsen is projectmanager duurzaamheid bij een staatsbedrijf dat ervoor zorgt dat in het uitgestrekte land, zestig keer zo groot als Nederland, zelfs in het kleinste dorp (7 inwoners) een winkel is. Dat zijn geen winstgevende activiteiten, maar wel belangrijk voor een land dat hecht aan zijn cultuur en tradities, waaronder de jacht en de hondensleeën.
Sisimiut, met zesduizend inwoners de tweede stad van Groenland, ligt op een uur vliegen van Nuuk - een vlucht over witte toppen en bevroren fjorden. De havenstad huist een technische mbo-opleiding en een grote visverwerkingsfabriek. Het is een bonte verzameling houten huizen, flatgebouwen, containergarages en bergen geveegde sneeuw. De gladde straten houden aan het einde van de stad op: in Groenland bestaan geen wegen tussen plaatsen.
Het eiland was eeuwenlang een Deense kolonie, pas in 1979 kreeg het een vorm van zelfbestuur. in 2009 werd dat zelfbestuur uitgebreid. Ook werd geregeld dat Groenland een referendum kan organiseren om volledig onafhankelijk te worden. De meeste politieke partijen - en hun kiezers - aarzelen, omdat Groenland economisch nog niet op eigen benen kan staan. Denemarken financiert de helft van de begroting en runt onder meer politie en justitie.
Door de bemoeienis van Trump lijkt het evenwicht te wankelen. De verkiezingen zijn in aantocht en een aantal prominente gematigde politici stapten deze maand over naar de pro-afscheidingspartij Naleraq, die zo snel mogelijk een referendum wil. Ze hopen dat de Amerikaanse hulp Groenland kan helpen los te komen van de Denen. Ook klinken er radicalere stemmen om alleen de Inuit - ruim 80 procent van de bevolking - stemrecht te geven. ‘De discussie over onafhankelijkheid speelt bij elke verkiezingen een rol, maar zo agressief als nu was het niet eerder’, zegt Bentiaraq Ottosen (30), lid van het parlement namens de conservatief-liberale partij Atassut, de enige van vijf fracties die onder de Deense kroon wil blijven. De partij wil wel dat Groenland opnieuw onderhandelt over de zelfbestuurwet, die Kopenhagen nog veel invloed geeft.
De vraag is of de kiezers vatbaar zijn voor de lokroep van Trump. Met een vies gezicht vertelt Ottosen over een Amerikaanse YouTuber die onlangs honderddollarbiljetten uitdeelde in de straten van Nuuk. ‘Dit is niet goed voor ons. We zijn niet te koop en Groenland is niet te koop’, aldus de politicus. ‘Trump is helemaal niet geïnteresseerd in Groenland of zijn inwoners, hij wil alleen het land. De Amerikanen zullen ons net zo behandelen als de oorspronkelijke bewoners van Amerika.’
Volgens velen is er maar één lichtpuntje aan deze hele kwestie en dat is dat Denemarken ‘wakker is geworden’, zoals je overal hoort. De Deense regering kwam in januari versneld met een anti-racisme plan voor Groenland en trok miljarden uit voor de verdediging van het eiland. ‘Hiervoor negeerden de Denen ons vooral’, zegt Olsen in de sporthal van Sisimiut. ‘Nu komen ze in beweging.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant