Dat het topoverleg tussen Amerika en Rusland dinsdag plaatsvindt in Riyad, is veelzeggend voor de plek die Saoedi-Arabië inneemt op het wereldtoneel. De Saoediërs zullen erop rekenen dat hun inspanningen en tactiek hun land meer gaat opleveren dan alleen prestige.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Beiroet.
Alleen al de foto’s zijn een pr-overwinning. Links de Amerikaanse onderhandelaars, rechts hun Russische collega’s, maar wie zaten er dinsdagochtend aan het hoofd van de tafel? In dit geval: de Saoedische minister Faisal bin Farhan (Buitenlandse Zaken), geflankeerd door een van zijn topadviseurs.
Het feit dat het topoverleg van dinsdag niet in Genève plaatsvindt of Scandinavië, maar in de Saoedische hoofdstad Riyad, is voor de Saoediërs een groot diplomatiek succes. Dat beide partijen de uitnodiging uit Riyad hebben aangenomen, is veelzeggend voor de plek die Saoedi-Arabië inneemt op het wereldtoneel.
Het koninkrijk onder leiding van de 39-jarige premier en kroonprins Mohammed Bin Salman stond decennialang te boek als uitsluitend een bondgenoot van Washington. Maar Saoedi-Arabië vaart in toenemende mate een neutrale en onafhankelijke koers – eentje die het land in staat stelt iederéén te vriend te houden, zowel de Amerikanen als de Chinezen en de Russen.
In beide grote oorlogen van het moment, in Oekraïne en Gaza, probeert Saoedi-Arabië een bemiddelende rol op te eisen. En met succes.
Als bemiddelaars bij uitstek proberen de Saoediërs nooit iemand tegen zich in het harnas te jagen. Toen de Russen in 2022 Oekraïne binnenvielen, kwam er uit Riyad geen veroordeling – anders dan bij de annexatie van de Krim in 2014. Terwijl het Westen sancties aankondigde tegen de Russen, investeerde Bin Salman honderden miljoenen in Russische energiebedrijven en verdubbelde hij de import van Russische olie.
Het leverde hem een uitnodiging van Poetin op om lid te worden van de Brics, een gezelschap van niet-westerse grootmachten met daarin onder meer India en China. Riyad heeft het aanbod in beraad.
Tegelijkertijd zet Saoedi-Arabië nooit al zijn geld op één renpaard. Ook met de Oekraïense president Zelensky kan Bin Salman naar verluidt prima opschieten. De kroonprins doneerde 380 miljoen euro aan hulpgeld aan Oekraïne, en organiseerde in 2023 een heuse vredesconferentie. Daaraan deden behalve Oekraïne veertig landen mee, maar níet Rusland. Woensdag, als de Amerikaans-Russische top erop zit, zal ook Zelensky zijn opwachting maken in Riyad.
Veel beter nog zijn de betrekkingen doorgaans met het Amerikaanse Witte Huis, zeker nu Biden vertrokken is en plaats heeft gemaakt voor Donald Trump. In Saoedi-Arabië is men niet vergeten dat Trump in mei 2017 het koninkrijk uitkoos als bestemming voor zijn eerste buitenlandbezoek als president van de VS. Trump werd er getrakteerd op een traditionele zwaardendans, genoot zichtbaar en bleef Bin Salman verdedigen toen die een jaar later de opdracht gaf voor de brute moord op dissident en journalist Jamal Khashoggi.
De Saoedische tactiek, feitelijk een vorm van geopolitiek simultaanschaken, betekent ook dat het land vaak kan bemiddelen bij de uitruil van gevangenen. Vorige week nog, toen de Amerikaanse leraar Marc Fogel door de Russen werd vrijgelaten uit zijn cel en aan de VS werd overgedragen, verklaarde Trumps Midden-Oostengezant Steve Witkoff dat Bin Salman op de achtergrond een bemiddelende rol zou hebben gespeeld. Afgelopen zomer deed Saoedi-Arabië hetzelfde in aanloop naar de grootste Amerikaans-Russische gevangenenruil sinds de Koude Oorlog.
Niets hiervan – dat moge duidelijk zijn – is gratis. De Saoediërs zullen erop rekenen dat hun inspanningen hen meer opleveren dan alleen prestige.
Inzake de Gaza-oorlog wil Bin Salman voorkomen dat Trump en de Israëlische premier Netanyahu hun zin kunnen doordrijven, en miljoenen Palestijnen kunnen verdrijven naar Egypte en Jordanië. Komende vrijdag komen vijf regeringsleiders uit de regio met spoed naar Riyad, om gezamenlijk een alternatief plan te bedenken. Meer nog dan zijn collega’s is Bin Salman in staat zo’n alternatief bij Trump te slijten.
Saoedi-Arabië, ofschoon bepaald geen vriend van Hamas, heeft veel baat bij het beëindigen van de Israëlische bezetting van Gaza. Om zijn ambitieuze plannen in eigen land – zoals het aantrekken van toerisme en de bouw van nieuwe steden – te verwezenlijken, heeft Bin Salman stabiliteit in de regio nodig.
Die stabiliteit gaat verder dan Gaza alleen. Recentelijk meldde CNN dat Saoedi-Arabië ook heeft aangeboden te bemiddelen tussen Trump en diens gezworen vijand Iran.
Op termijn willen de Saoediërs een vredesverdrag met Israël in de wacht slepen, met harde veiligheidsgaranties van de Verenigde Staten als wisselgeld. Het probleem is: zolang Trump doorgaat met het verspreiden van fantasieën over een etnische zuivering van Gaza, valt zo’n megadeal voor de kroonprins niet te verkopen aan zijn eigen bevolking.
Er staat dus nogal wat op het spel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant