Na kritiek op de invasie van Oekraïne mag Vladimir Potapov niet meer exposeren in Russische staatsmusea. Om 23 kunstwerken naar Nederland te kunnen exporteren, heeft hij naar eigen zeggen ‘valsgespeeld’.
Het leven van de Russische kunstenaar Vladimir Potapov (45) veranderde drastisch nadat hij petities tegen de inval van Oekraïne had ondertekend. Het resultaat? Hij mag zijn werk niet meer tentoonstellen in Russische staatsmusea. Zo werd zijn tentoonstelling in het Gulag History Museum in Moskou afgeblazen. Zijn kunst is niet geheel verstoken van tentoonstellingen: in privémusea en galerieën mag hij zijn werk nog laten zien, zoals hij sinds 16 februari doet in de Frank Taal Galerie in Rotterdam.
Toch bleek het exporteren van de 23 schilderijen die hij in Rotterdam wilde exposeren niet eenvoudig. Hij had er vier maanden aan gewerkt, maar door nieuw beleid van het cultuurministerie van Rusland zijn er sinds kort grote beperkingen op de uitvoer van cultuurgoederen. Om te zorgen dat Potapov geen ingewikkeld certificaat nodig had, heeft hij naar eigen zeggen ‘valsgespeeld’.
Zijn nieuwste schilderijen ondertekende hij met de namen van zijn twee 13-jarige zoons en diende hij op die manier ter beoordeling in bij het cultuurministerie. De tweeling heeft al meerdere exposities gehad en Potapov verwachtte daarom dat het ministerie erin zou kunnen trappen. Om te zorgen dat de beoordeling vlugger zou gaan, heeft hij de 23 werken bovendien aangemerkt als één kunstwerk.
Zeven dagen moest Potapov wachten. Inmiddels hangen de kunstwerken in de Rotterdamse galerie. De list is geslaagd en de kunstenaar vertelt er zelfverzekerd over in gesprek met de Volkskrant: ‘Niemand in Rusland leest nieuws uit Nederland. Over de mening van anderen of dat ik de boel belazer, maak ik me niet druk. Ik maak kunst en ik wil het laten zien.’
Kunst uit Rusland mag in Nederland tentoongesteld worden. In 2022 voerde de Europese Unie sancties in tegen Rusland en Belarus, inclusief beperkingen op kunst- en cultuurgoederen. Die mogen geïmporteerd worden uit Rusland, mits er geen sprake is van formele of institutionele samenwerking met de Russische of Belarussische overheid. Daarnaast kunnen kunst- en cultuurgoederen worden bevroren wanneer deze toebehoren aan mensen op de sanctielijsten.
In zijn schilderijen combineert Potapov schijnbaar willekeurige scènes. Hij liet zich daarbij inspireren door het dadaïsme. Zo bestaat een van zijn kunstwerken uit een schildering van drie mannen die onderdeel waren van een beruchte Russische criminele organisatie in de jaren negentig. Daaronder komt een stilleven van Hollandse kazen tevoorschijn.
Potapovs werkwijze om deze scènes te combineren is bijzonder: hij begint met schilderen op doek, waarna hij een laag plastic over het schilderij legt en daarop opnieuw schildert. Hij verhit vervolgens de plastic laag, waardoor die smelt en het onderliggende schilderij deels tevoorschijn komt. Dit creëert een contrast van beelden die volgens Potapov niet per se met elkaar te maken hebben: ‘Toch ontstaat er zo een bepaalde betekenis, ook al is die absurd’, aldus Potapov.
Vaak lijkt die betekenis verband te houden met de huidige politieke en sociale situatie in Rusland. ‘Ik probeer er niet direct iets over te zeggen, maar wel met metaforen,’ vertelt hij, ‘want anders riskeer ik een gevangenisstraf of dienstplicht.’ Vanwege zijn verleden in het Russische leger is dat iets wat Potapov koste wat kost wil voorkomen.
Voor een van zijn schilderijen heeft Potapov zich laten inspireren door Piet Mondriaan. Een abstract schilderij van Mondriaan schilderde hij na. Na het smelten van de bovenste laag verscheen, precies op de plek waar Mondriaan een rood vlak schilderde, een rode aan-uitknop (daaronder geschilderd). ‘De knop, die nog niet is ingeschakeld, verbeeldt de angst voor nucleaire dreiging vanuit Rusland’, vertelt Potapov.
Hoewel de thematiek van dit kunstwerk duidelijk is, wil Potapov de bezoekers van de expositie geen kant-en-klare interpretatie opleggen. Hij hoopt dat zij zelf hun eigen betekenis toekennen aan wat er in zijn kunst te zien is. Over zijn rol als kunstenaar is Potapov helder: ‘Ik ben hier niet om te oordelen,’ zegt hij, ‘maar om te observeren.’
Vladimir Potapov – Open Depth, Frank Taal Galerie, Rotterdam, t/m 5 april
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant