Constructief spijt betuigen is niet eenvoudig en verloopt vaak rommelig, ten koste van slachtoffers. Tim den Besten, die vorig jaar beschuldigd werd van identiteitsmisbruik, liet onlangs zien hoe het wél moet.
De afgelopen jaren is een narratief ontstaan waarbij ‘cancelcultuur’ wordt beschouwd als een fenomeen waarbij publieke figuren niet meer mee mogen doen na beschuldigingen van bijvoorbeeld seksueel grensoverschrijdend gedrag. Afgezien van het feit dat het ‘cancelen’ doorgaans nogal tijdelijk van aard is en vaak gepaard gaat met gouden handdrukken, zien we het echte probleem over het hoofd.
Échte cancelcultuur is namelijk het ontkennen, ridiculiseren, toe-eigenen of negeren van slachtofferschap. De stem van slachtoffers, hun ervaring, hun bestaansrecht delven vaak het onderspit na wéér een onthulling van (machts)misbruik die wéér voorspelbaar in alle toonaarden wordt ontkend. Tot nu, tot Tim den Besten. Hij nam zijn verantwoordelijkheid door zijn daden te erkennen in plaats van ontkennen. En daar kunnen we allemaal wat van leren.
Over de auteur
Sabine Meulenbeld is trainer/consultant sociale veiligheid, gendergelijkheid, inclusie en diversiteit.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Na een periode van stilte, waarin de presentator geconfronteerd werd met beschuldigingen van identiteitsfraude, kwam hij niet met geheugenproblemen of vage excuses. Integendeel, hij erkende publiekelijk zijn fouten, en zonder voorbehoud. Hij uitte zijn spijt, deed aan zelfreflectie, ging onder begeleiding in gesprek met de getroffenen en erkende dat hij, ondanks dat alles, schade heeft toegebracht.
Als samenleving kunnen we hier iets van leren. En als je de excuses van Tim den Besten ontleedt, dan kom je tot een aardige handleiding:
Zeg: ‘Ja, dat heb ik gedaan’. Duidelijkheid is cruciaal voor herstel. Ali B ontkende stelselmatig dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan seksueel overschrijdend gedrag. Den Besten verklaarde daarentegen: ‘Ik heb de fout gemaakt, ik ben daar diep van doordrongen.’
Zeg: ‘Ja, dat klopt, dit heb ik gedaan’. En niet: ‘Ja, het is gebeurd, maar zij wilde het ook.’ Het is niet makkelijk, maar terughoudendheid in zelfreflectie is juist een indicatie dat er grenzen zijn overschreden.
Draag in of vlak na je bekentenis geen ‘verzachtende omstandigheden’ aan. Toen Lil’ Kleine de beelden terug zag waarop hij zijn toenmalige vriendin mishandelde, stelde hij dat zij ‘ook wel erg provocerende dingen zei’. Victimblaming noemen we dat. Of neem het ‘Champions League’-argument van Matthijs van Nieuwkerk ter verdediging van zijn intimiderende gedrag bij De Wereld Draait Door. Eva Jinek merkte daarop terecht op dat haar Champions League-redactie kennelijk wél zonder woede-uitbarstingen kan. Verzachtende omstandigheden aandragen doen afbreuk aan het
maken van goede excuses. Den Besten doet dat dan ook niet.
In 2023 trok Thierry Baudet, na beschuldigingen van seksisme en grensoverschrijdend gedrag, de gevoelens van slachtoffers in twijfel: ‘Ik ben een superrespectvolle baas, ik kan mij niet voorstellen dat iemand zich geïntimideerd heeft gevoeld. Het bestaat niet dat de dame in kwestie zich geïntimideerd heeft gevoeld.’ Dit is gaslighten, wat na glasharde ontkenning en victimblaming misschien wel de meest voorkomende verdedigingsstrategie is. Accountability betekent onomwonden rekenschap geven van jouw daden.
Het is cruciaal om de (aanhoudende) schade bij slachtoffers te erkennen. Excuses zijn een onderdeel van verwerking, geen eindstation. En hoe heling er verder uitziet is aan de individuele getroffenen.
Er bestaan stereotiepe plaatjes van ideale slachtoffers, zoals zwakheid en geen directe relatie hebben tot de dader. Zulke verwachtingen staan verwerking in de weg. Slachtoffers hebben het recht om zelf te kiezen hoe zij hun slachtofferschap accepteren en vormgeven. Maar ‘zielige slachtoffers’, weet ik na inmiddels duizenden gesprekken met slachtoffers, bestaan eigenlijk niet. Slachtoffers zijn vaak krachtige mensen die vooral ‘normaal’ willen zijn.
Excuses maken is een startpunt. En ook voor mensen die grenzen hebben overschreden geldt dat gevoelens van onvermogen, onmacht en diepe schaamte vaak niet alleen verwerkt kunnen worden . Dat zou ook niet moeten. Voor persoonlijke groei is een community, dat grensoverschrijders in staat stelt te reflecteren, essentieel. Dat kan niet vanuit een plek van uitzichtloze eenzaamheid die gepaard kan gaan met (zelf)destructie.
We hebben, tot slot, een cultuur nodig waarin verantwoordelijkheid welkom is aangemoedigd wordt. Tim den Besten heeft laten zien dat verantwoordelijkheid nemen mogelijk is, zonder zelf een slachtofferrol aan te nemen.
Dát is de weg naar echte genezing en verandering. Voor slachtoffers die willen herstellen en de draad weer op willen pakken, voor de maatschappij die goede voorbeelden nodig heeft, én voor de grensoverschrijder die kan groeien als persoon en daarna ook weer kan meedraaien in de samenleving.
Het zou de samenleving goed doen als we de ervaringen van slachtoffers niet meer in twijfel trekken om onze eigen menselijke tekortkomingen niet onder ogen te hoeven komen. Goed excuses kunnen maken zou dus een leerlijn moeten zijn op school. Hoe mooi zou dat zijn?
Excuses aanbieden blijft voor velen een lastige opgave. Toch is het ook belangrijk: excuses zorgen onder meer voor meer wederzijds begrip en een betere verstandshouding. Wat vindt u? Waar moeten volgens u excuses voor komen? Laat het ons weten in maximaal 200 woorden. Stuur uw brief met de titel ‘sorry’ naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant