Ze zijn aangrijpend: de berichten uit de schuilkelder van de Oekraïense Elena. Anders dan de meeste columns in de krant zijn haar berichten geen papieren exercitie. Ze zijn consequential, ze gaan over zaken die gevolgen hebben voor haar persoonlijk. Als echtgenote, moeder en oma in oorlogstijd staat ze herhaaldelijk voor keuzes die diep ingrijpen in haar leven en pijn doen. Elena vond altijd dat de Oekraïners moesten vechten voor hun land, ik ook, maar ik heb geen zoon aan het front, Elena wel. Dat bedoel ik.
In haar woedt nu een hartverscheurende strijd tussen nationale plicht en moederliefde. Vorige maand zei ze haar hoop te stellen op Trump. Opdat hij spoedig een bestand weet te sluiten en haar zoon Maks niet langer zijn leven hoeft te riskeren in de loopgraven. Toen afgelopen week het nieuws kwam dat de Amerikaanse president gaat onderhandelen met Rusland over beëindiging van de oorlog, moest ik dan ook meteen aan Elena denken. Gloort er hoop voor haar en haar zoon?
Trump was duidelijk na een telefoongesprek met zijn Russische collega Poetin: ‘Ik denk dat president Poetin vrede wil. President Zelensky wil vrede en ik wil vrede. Geen verspilling meer van mensenlevens!’ Het zijn de van hem bekende staccato-zinnetjes. Ze zijn helder maar in hun simplisme duiden ze niet op een geest die veel complexiteit aan kan of er het geduld voor heeft. Terwijl dat juist vereist is in deze kwestie. Toch zal menig Oekraïner zich vastklampen aan Trumps vredesboodschap.
Die zou enige hoop kunnen bieden. Ware het niet dat kort daarvoor Trumps minister van Defensie, Pete Hegseth, een ravage aanrichtte in de relatie met Oekraïne en Europa. Hij zei in Brussel dat Oekraïne de door Rusland veroverde gebieden moet opgeven en geen Navo-lid kan worden als veiligheidsgarantie tegen verdere Russische avonturen. Het bondgenootschap mag als organisatie ook niet betrokken zijn bij een eventuele militaire buffermacht en Amerika zal er geen troepen aan leveren. Europa moet zelf voor zijn continent gaan zorgen. Amerika gaat zich concentreren op Azië. Aju!
Het was verbijsterend om te zien hoe Hegseth hier namens de Grote Dealmaker al bij voorbaat belangrijke pressiemiddelen inleverde. Als dit onderhandelen is, wat is dan capituleren? In het Kremlin moeten ze geklonken hebben met volle bellen Armeense cognac. In het aloude Russische streven Amerika weg te krijgen uit Europa is zelfs Stalin nooit zover gekomen als nu Poetin, dankzij Trump.
Ik kan me voorstellen dat Poetin dacht: het blijft oppassen met die Trump, maar als ik het slim aanpak, naai ik hem in het pak. Waar het team-Trump ruil- en pressiemiddelen zomaar weggaf, stapelde het team-Poetin ze op. Zelensky moet weg, de Oekraïense strijdmacht moet worden ingekrompen en de sancties opgeheven. Bovendien gaat het, zei het Kremlin, ons niet alleen om Oekraïne, maar ook om een vermindering van de Navo-aanwezigheid in Oost-Europa, volgens Poetin de onderliggende oorzaak van zijn conflict met het Westen.
Geconfronteerd met dit Russische maximalisme moeten Trump en de zijnen nattigheid hebben gevoeld. Een dag later bestreed Hegseth dat Amerika al op voorhand veel heeft weggegeven. ‘Alles ligt op tafel’, zei hij. In München zei de Amerikaanse vicepresident JD Vance dat het toch een optie is dat Amerikaanse troepen gaan deelnemen aan een buffermacht. Dat verandert veel. Weg van de simpele kreten, terug naar de complexiteit van de situatie.
Want Poetin zal niet willen dat zijn invasie van Oekraïne uitmondt in de legering van Amerikaanse troepen in dat land. Hij zal in de onderhandelingen moeten bepalen wat het hem waard is om dat te voorkomen. En Trump is er misschien deze dagen weer eens achter gekomen dat geopolitiek andere koek is dan vastgoed. Ooit werd zijn flirt met Kim Jong-un een farce. Dat risico loopt hij ook in zijn vrijage met Poetin. Als man van machtspolitiek en invloedssferen zou het toch gek zijn als hij Europa bij Poetin in de aanbieding doet in ruil voor ... Groenland.
Het bereiken van een vredesakkoord kan dus nog ingewikkeld genoeg worden en lang gaan duren. Maar dat is makkelijk praten voor mij, ik ben geen moeder met een zoon aan het front. Die zegt misschien liever: eerst snel een staakt-het-vuren, de ingewikkelde rest is voor later.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns