Mensen in ongelijke samenlevingen zijn ongelukkiger en hebben weinig vertrouwen in elkaar. Zo bezien is het betalen van (erf)belasting dus een manier om, via en met anderen, gelukkiger te kunnen zijn.
Ieder jaar open ik het vak retorica dat ik voor internationale studenten aan de Universiteit van Amsterdam doceer met verschillende voorbeelden van overtuigingskracht. Ik noem 100 procent erfbelasting als iets dat best logisch is – wie dood is kan geen geld uitgeven – maar retorisch moeilijk te verkopen.
Ik noem Hitler, uiteraard met een uitvoerige disclaimer, als iemand van wie we retorisch iets kunnen leren. Geregeld komen studenten na dit college naar me toe om te klagen. Niet over Hitler als voorbeeld, maar het voorbeeld erfbelasting. ‘This is simply immoral’, zei een Duitse student twee jaar geleden.
De Nederlandse vermogenskloof is extreem groot. We behoren tot de internationale top als het gaat om vermogensongelijkheid, was onlangs in de Volkskrant te lezen. Onze arbeid wordt relatief zwaar belast, terwijl er door vergrijzing steeds minder mensen werken. Maar ons vermogen wordt relatief licht belast en er zit ongeveer 500 miljard euro (verstopt) in bv’s.
Dat is al vrij onhandig en verdrietig, maar het wordt nog erger: als de vermogende babyboomers in heel Europa overlijden en hun vermogen ongelijk nalaten aan actiever consumerende kinderen, zal dat ontwrichtende gevolgen hebben – bijvoorbeeld in Italië, maar zeker ook hier.
Over dit artikel
Thomas van Neerbos is jurist, retoricus en sprekerscoach.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
‘De aankomende ‘explosie aan erfenissen’ van vermogende babyboomers zal de vermogensverdeling in Nederland nog schever te maken, met meer spanningen in de samenleving als gevolg’, was vorige zomer in de Volkskrant te lezen. Spanningen en ontwrichtende gevolgen die te voorkomen zijn met ander beleid, en de oplossingen die van verschillende kanten worden aangedragen klinken eenvoudig en eerlijk.
Zo stelt econoom Simon Toussaint eenzelfde tarief voor alle vermogens voor, hoe het ook is ondergebracht. Dat voorkomt schuiven naar het gunstigste tarief. Sander Schimmelpenninck stelt voor om erfenissen te belasten als inkomen. Best logisch, want degene die je belast krijgt het voor het eerst, en het levert de staat 39 miljard euro op. En hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer stelde een belastingtarief voor van 30 tot 40 procent bij erfenissen boven een miljoen euro.
Maar dat gaat deze rechtse regering natuurlijk in elk geval niet doen. En we gaan met z’n allen niets eisen en dus ook niets veranderen, zolang mensen het betalen van belasting voelen als een straf, als afpakken, en mensen erfbelasting in het bijzonder zien als immoreel, dubbel en oneerlijk. Erfbelasting is juist bij mensen die weinig tot niets zullen erven, impopulair.
En daarom zit het gesprek dat we moeten voeren aan de andere kant: we moeten het minder hebben over wat we zelf moeten betalen en mogen houden (en de ethiek daarvan), maar over hoe belangrijk het is, juist ook voor onszelf, wat anderen te besteden hebben.
We hebben als mens een paar gekke knopen in onze onderbuik als het gaat over geld, en het houden ervan. Jaloezie zit in ons systeem, en uit onderzoek blijkt dat mensen liever 50 duizend euro verdienen als hun buren 25 duizend verdienen, dan 100 duizend verdienen als de rest 250 duizend krijgt. Of in elk geval: dat antwoord gaven ze. Dus: we hebben en houden geld liever voor onszelf, idealiter wat meer dan de rest. Klinkt logisch.
Maar dat is het niet. We worden juist gelukkiger als onze buren rijker zijn. Dat maakt ons vrolijker, socialer en veiliger. Net als met cadeaus eigenlijk, waar het geven je ook langer gelukkig maakt (al tijdens het bedenken en kopen; en na het geven werkt het gelukkige gevoel langer door) dan het krijgen ervan.
Omgekeerd zijn zeer ongelijke samenlevingen bewijsbaar ongelukkiger: de armen kansloos en afgunstig, de rijken zenuwachtig achter hun hekken in gated community’s, waarvan de eerste voorbeelden al in Nederland te vinden zijn. Iedereen een beetje onzeker, en met weinig vertrouwen in elkaar, wat cruciaal is voor onze ontwikkeling, voor verandering en ons voortbestaan.
Zo bezien is het betalen van (erf)belasting dus zorgen dat we, via en met anderen, gelukkiger kunnen zijn. Zo bezien zouden we ons geld dus juist na moeten laten aan onze buren, and beyond. Dan kunnen we ons tijdens ons leven al verheugen op het cadeau dat we gaan geven, aan een betere omgeving voor onze kinderen.
Naastenliefde is iets dat we delen – van links tot rechts en van progressief tot conservatief. We zijn er trots op en het werkt. Robert F. Kennedy, wat mij betreft een van de beste sprekers ooit, zei in 1968 dat onze kwaliteit van leven onder andere wordt bepaald door de kracht van onze relaties, het plezier van kinderspel, het niveau van ons debat en onze compassie. Als hij gelijk had, dan moeten we ons beseffen dat we anderen nodig hebben voor relaties, spel, debat en compassie; anderen die het ongeveer net zo goed hebben als wij.
Vermogen herverdelen is een feestje, voor wie het krijgen én voor wie het geven. En een feestje is pas leuk als er ook andere mensen komen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant