De Amerikaanse vicepresident JD Vance plaatste vrijdag vraagtekens bij de huidige samenwerking tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Volgens Vance zitten de traditionele bondgenoten niet langer op een lijn wat kernwaarden betreft. Is de VS daarmee bondgenoot af?
Vance deed zijn uitspraken tijdens de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München die eigenlijk vooral over de oorlog in Oekraïne moest gaan. Daar is ook over gesproken, maar de aandacht ging voornamelijk naar de uithaal van Vance - en daarmee van de VS onder president Donald Trump - naar Europa.
"Vance onderstreepte de nieuwe realiteit", zegt universitair docent Jack Thompson. "Europa kan er niet langer blind van uitgaan dat de VS internationaal actief is, betrokkenheid toont, leidend is en waarde hecht aan zijn bondgenootschappen."
Universitair docent Andrew Gawthorpe sluit zich daarbij aan. "De VS onder Trump ziet Europese landen niet per definitie als bondgenoten. Althans, niet zoals eerdere regeringen dat deden", zegt hij. "Bondgenootschappen worden gezien als een last: het kost een hoop geld en ze zijn niet per definitie de moeite waard om te onderhouden."
De woorden van Vance, die onder meer stelde dat Europa burgers monddood maakt, werden slecht ontvangen. De Duitse defensieminister Boris Pistorius noemde de tirade van Vance "onacceptabel" en EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei "dat het erop lijkt dat de Verenigde Staten ruzie zoeken met Europa".
Amerikakenner Willem Post snapt dat Europese landen geschokt reageerden. Maar tegelijkertijd spreekt hij van een noodzakelijke wake-upcall, waar Europa op termijn baat van kan hebben. "We hebben als Europeanen te lang in een veilige sprookjeswereld geleefd. Het is goed dat onze naïeve Efteling-mentaliteit op de schop gaat."
De veranderde houding van de VS werd vorige week pijnlijk duidelijk toen Trump aankondigde met Rusland te zullen onderhandelen over een einde aan de oorlog in Oekraïne. Voor Europa (en voor Oekraïne zelf) lijkt een bijrol weggelegd, wat tot veel ongenoegen en ongerustheid in Brussel zorgde.
NAVO-baas Mark Rutte was de eerste die stelde dat Europa niet moest jammeren, maar moest laten zien wat voor vlees het in de kuip heeft. "Knok jezelf aan tafel, dan ben je relevant. Dat amechtige 'papa, mag ik aan tafel' vind ik niet sterk", sprak de oud-premier.
Keith Kellogg, de Amerikaanse gezant voor Oekraïne en Rusland, had zaterdag een vergelijkbare boodschap voor de Europese landen. "Ga het gesprek aan. Niet door te klagen dat je niet aan tafel komt, maar door met concrete plannen te komen, ideeën te delen en door defensie-uitgaven te verhogen."
Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft nog tijdens de bijeenkomst in München voor hogere defensie-uitgaven gepleit.
Universitair docent Brandon Zicha vindt het opvallend dat de Europese leiders zo verbaasd waren over de houding van de VS. "Het lijkt alsof men in Europa nooit rekening heeft gehouden of willen houden dat VS zich op een dag anders zou kunnen opstellen. Waarom is hier nooit over nagedacht? Dat is naïef. Meer zelfreflectie is daarom op z'n plaats."
Alle experts stellen dat de houding van de VS richting Europa niet uit de lucht komt vallen. "De VS kent al vanaf zijn onafhankelijkheid in 1776 een sterke stroming die stelt dat het land beter af is als het zich niet met Europese problemen bezighoudt", zegt Thompson. "Die isolationistische houding was dominant tot aan de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), maar lijkt nu terug in een modern jasje."
Volgens Thompson hebben met name de Republikeinen de afgelopen decennia laten zien dat een andere houding ten aanzien van internationale organisaties, internationale samenwerking en collectieve veiligheid eraan zat te komen.
De eerste termijn van Trump was dan ook niet de eerste waarschuwing, vult Post aan. Hij stelt dat ook iemand als president George W. Bush (2001-2009) niet altijd een hoge pet op had van internationale samenwerking. "Zijn presidentschap was een schot voor de boeg en Europa heeft die signalen gemist."
Nu de signalen duidelijk zijn, kan Europa ernaar handelen. "Het continent moet laten zien dat het gewicht in de schaal legt en van waarde is voor de VS", gaat Post verder. "Trump is een pestkop. Een pestkop houdt alleen op als je voor jezelf opkomt en zelfvertrouwen toont."
Zicha stipt aan dat zelfvertrouwen wel gepaard moet gaan met realisme aan de kant van de Europese landen. "De EU is een economische grootmacht. Maar militair speelt het nog altijd nauwelijks een rol van betekenis. Je kunt je niet presenteren als een sterke partner voor de VS en tegelijkertijd afhankelijk zijn van dat land."
De sleutel ligt volgens de experts bij nog meer Europese samenwerking. "Dat was lange tijd een mooie slogan voor de bühne, maar is nu bittere noodzaak", zegt Post.
Thompson is het daarmee eens. "Je moet niet over verdere samenwerking praten alsof het een langetermijndoel is, maar er nú naar handelen".
Source: Nu.nl algemeen