Het acteren van Gijs en Reinout Scholten van Aschat liep altijd langs elkaar heen. Die laatste voelde zelfs een beetje weerzin om met zijn vader te spelen. Geheel onterecht, bleek bij de opnamen van Alpha. ‘Fuck it als het een klotefilm wordt. We hebben een geweldige tijd gehad.’
schrijft voor Volkskrant Magazine.
Ze stonden klaar, in een verder lege ruimte, op een regisseur en een castingdirector na, die bemoedigend naar hen knikten, zo van: begin maar.
Dus Gijs (65) en Reinout (35) Scholten van Aschat begonnen. Maar niet met hun scène. Ze begonnen te springen. ‘Als een malle’, zegt Gijs, en zijn zoon, Reinout: ‘Als twee gekken.’
Hoger en hoger, ze gaven elkaar een duw, nog een duw, ‘haha’, tot ze stoeiend op de grond vielen. ‘Net zoals vroeger, weet je nog, pa? Dat ik op je rug klom, dan was jij het beest en ik de wolf.’
Gijs: ‘En dat je toen met je hand door het raam donderde.’ Reinout, zijn mouw opstropend: ‘Dik litteken op mijn arm. Ik was 8 of zo.’
Tijdens die spontane warming-up schoot door Reinouts hoofd: ze zullen wel dénken, what the fuck doen die – maar dat was niet wat regisseur Jan-Willem van Ewijk dacht. Integendeel. Die had de camera gepakt om het te filmen.
‘Ik denk dat de stoeiscène door die warming-up in de film is beland’, zegt Reinout. Gijs: ‘In de badkamer.’ Reinout: ‘Ik moest zo mijn best doen om op dat moment over te komen als de gekwetste zoon. Want in de film is onze band ingewikkeld. En jij stond daar.
‘Het was gewoon zó grappig, handen in je zij, inwendig schoot ik in de lach: o, hij speelt nu een autoritaire man, hoor. En poedeltjenaakt, hè.’
Vader en zoon hebben plaatsgenomen in een met kerstverlichting versierd, blokhutachtig café bij SnowWorld, op een halfuurtje rijden van hun woonplaats Amsterdam.
Vader Gijs en zoon Reinout spelen vader Gijs en zoon Reinout in het Nederlandse filmdrama Alpha, dat eind vorig jaar op het prestigieuze filmfestival van Venetië werd getoond.
Voor de opnamen begonnen heeft Gijs, een ‘matige skiër’, hier op de kunstmatige sneeuw een paar keer een afdalinkje gepakt. ‘Maar die vallen in het niet bij wat ik voor de camera moest doen.’
Het was de eerste keer dat de acteurs tegelijkertijd samen op de set stonden. Beiden studeerden aan de Toneelacademie Maastricht, Gijs in de jaren tachtig, Reinout rondde de opleiding in 2012 af.
Gijs zit in het vaste ensemble van Internationaal Theater Amsterdam (ITA). Reinout is freelance-acteur en speelt nu bij gezelschap Orkater. ‘Dat acteren deden we allebei los van elkaar’, benadrukt Gijs.
Sterker, toen zijn zoon na de middelbare school twijfelde tussen het conservatorium en de toneelschool en voor die laatste koos, verzuchtte Gijs, hardop: ‘Moeilijk’. Verklarend: ‘Het kan een hard bestaan zijn.’
Gijs Scholten van Aschat is bij het grote publiek onder meer bekend van de films Cloaca (2003), en Tirza (2010), en tv-series als Pleidooi (1993) en Oud geld (1998).
Reinout Scholten van Aschat vergaarde bekendheid als Roderick in Gooische vrouwen. Daarna speelde hij onder meer in Johan, logisch is anders (2014), Beyond Sleep (2016), De Oost (2020), Oxen (2024) en de Oostenrijkse thriller Welcome Home Baby (deze maand uit).
Voor zijn rol in De Heineken ontvoering (2011), waarin hij een jonge Willem Holleeder speelt, won hij een Gouden Kalf.
Eén keer eerder speelden vader en zoon in dezelfde film, Zee van tijd (2022). Reinout de jongere versie van een van de hoofdpersonages, Gijs de oudere. Maar nu, voor het eerst zij aan zij. En bovendien: als familie.
In Alpha drijft rouw de twee hoofdpersonen uit elkaar na het verlies van hun moeder/echtgenoot. Reinout, dertiger, peert ’m stilletjes naar een Zwitsers wintersportoord, om daar skiles te geven, de bergen te bedwingen en vooral niets aan thuisfront (of wat daarvan over is) te laten horen.
Zijn vader Gijs zoekt hem op. ‘Hoe gaat het toch met je, jongen?’, vraagt hij terwijl hij zijn zoon omhelst – een aanraking die met weinig enthousiasme wordt ontvangen.
Ze togen met de crew naar de bergtoppen in Slovenië. ‘Fucking hoog daar’, zegt Gijs. Reinout: ‘Die nietigheid. Die rotswanden. Prachtig, hè, pa?’
Gijs: ‘Ik heb hoogtevrees. Als er een ravijn is, dan word ik ernaar toe getrokken. Dan wil je gewoon bijna springen, zo sterk is dat gevoel. Ik moet daar weg van zijn – er waren echt stukken dat ik zei:
‘Jongens, jullie moeten me hier helpen. Want ik vind het gewoon te eng.’ Het was zo steil, de cameraman gleed ook een keer bijna het ravijn in.’ Klopje op de schouder van zijn zoon: ‘Maar Rein hielp mij.’
Reinout: ‘Jouw kwetsbaarheid ontroerde mij. Dat we dan in die skilift zaten, boven een afgrond, en dan keek ik naar links, zag ik mijn vader met een kostuum aan dat misschien nét niet helemaal lekker zat, helm scheef op het hoofd, een grote rugzak op, en je was een liedje aan het neuriën: hmm-hmm, mmm, mm, hmm.
‘Tegen de angst. Ik smolt. En ik ging hem afleiden. Elke keer als we bij dat stuk kwamen, stelde ik vragen: wat gaan we eten straks, waar heb je zin in? Alsof ik tegen een kind praatte.’
Gijs: ‘Ik vond dat niet confronterend, of in elk geval, niet op een vervelende manier. Het is de generatiedans tussen ouder en kind.’ Reinout: ‘Ik denk dat ik het tien jaar terug, op mijn 25ste, best wel moeilijk had gevonden om met jou samen te acteren.’
Waarom is dat?
‘Ik ben nu volwassen, toen was ik mezelf nog aan het ontdekken, als mens, maar ook als acteur.’
Gijs: ‘En ik moest mijn bek houden.’
Reinout: ‘Op die leeftijd moet je toch een beetje je navelstreng doorknippen…’
Als zoon-van?
‘Precies.’
Gijs: ‘Ik was toen al een gerenommeerd acteur, met een grote mond, Rein bouwde aan zijn eigen carrière, en nu heb ik nog steeds een grote mond, maar ben ik wel oud, 65, en ik moet dingen doen die behoorlijk buiten mijn comfortzone liggen.
‘Opstaan om 5 uur ’s morgens, draaien met min 15, kóúd, je zakt zó diep weg in de sneeuw. Ploegen was het. Ik was elke dag kapot als we op de filmlocatie aankwamen, en dan moest het draaien nog beginnen.’
Het maakte hem ongeduldig. Hij wist dat niet, overigens, dat die karaktereigenschap zo sterk in hem huisde. Zelfs toen hij zich ongeduldig opstelde, merkte hij het niet op.
Bijvoorbeeld toen ze in een diep dal stonden, waar de noodzakelijke mist ontbrak, dus hup, rookmachines aan, maar de wind draaide. ‘Dus hij staat daar’, zegt Reinout (en Reinout gaat staan), met zijn handen in de zij (Reinout doet zijn handen in de zij), ‘hij flikkert z’n ski’s aan de kant en roept heel hard naar de leden van de crew, die écht goed waren en écht hun best deden:
‘Hé! Jongens! Die wind komt dáár vandaan!’ Dan voel ik me toch weer die 18-jarige die zich voor zijn vader moet verontschuldigen.’
Gijs: ‘Ik heb geleerd dat ik ongeduldig was omdat Rein, god, ik scháámde me, tegen me zei: ‘Pa, misschien moet je je niet met alles zo bemoeien. Dat is niet zo goed voor de sfeer.’’
Reinout: ‘Ik heb hem ook op de set staan bespieden. Zo van: dit is dus mijn vader.’
Wat zag je?
Reinout: ‘Hij is thuis rustiger dan op de set, daar is hij explosiever. Terwijl ik zelf op de set juist meer stilte nodig heb.’
Gijs: ‘Er waren ook dingen waarin ik gelijk had, hoor. Toch? Rein? Met het geluid en zo.’
Reinout: ‘Die extra microfoontjes op onze ski-jas? Die waren nodig.’
Gijs: ‘Ja. Oké.’ Even is hij stil. Dan: ‘Het was een ontdekking dat het zo leuk is om met hem te spelen. Hij is echt goed.’
Wie kan er beter spelen?
Reinout: ‘Ha!’
Gijs: ‘We hadden enorm veel plezier, een klik, zijn allebei een beetje van de slapstick, ongemak…’
Reinout: ‘En een beetje edgy. Maar het moet wel ergens over gáán.’
Gijs: ‘Het was een groot cadeau. En voordat we de film hadden gezien, zei ik: ‘Weet je Rein, als het een klotefilm wordt, fuck it. We hebben een geweldige tijd gehad.’
En hoe was het voor jou, Reinout?
‘Het was een last. Ik probeer het te vergeten.’ Gelach. Dan: ‘Nee, het is verbindend om elkaar opeens op professioneel vlak te leren kennen. Ik vond het aanvankelijk heel eng, voelde bijna een soort weerzin. Wat willen de filmmakers van ons? Wat willen ze van die privédynamiek? Je moet het uit handen geven. Het ligt bij de editor.’
Wel hadden ze veel inbreng in het script. Ze klopten om 22.00 uur in het hotel bij elkaar aan, effe teksten doornemen. Aanvankelijk heetten ze Ben en Willem, tot Gijs zijn zoon tijdens de audities een keertje Rein noemde (‘Rein, godverredómme, ik durf hier niet naar beneden, wácht nou even’).
Gijs: ‘We zaten zogenaamd op het puntje van de berg, te overleven, ruzie te maken, en het voelde zo raar om tegen hem te zeggen, ‘Ben! Ben!’ Hij is gewoon Rein.’
Reinout: ‘Ik was het daar in het begin niet mee eens. Ik dacht: dan wordt het zo’n misverstand. Dan lijkt die film echt over mij te gaan. Terwijl, als we dan aan het draaien waren, en ik las dingen in mijn notities als ‘Reinout praat niet over zijn emoties’, ja, dan gaan dingen door elkaar lopen.
‘Maar ik ging toch akkoord met die eigen namen, het ging organisch. Het verhaal is voor een deel fictie, maar wordt door die namen bijvoorbeeld ook een beetje non-fictie. Docu-achtig.
‘Bovendien gebeurt het vaker. Jack Nicholson heette in The Shining ook Jack – heb ik me ook niet aan gestoord. Stoorde jij je eraan, dat we onze eigen namen gebruikten?’
Nee.
Reinout: ‘Maar de film vroeg ook om mijn inlevingsvermogen. Ik weet bijvoorbeeld niet hoe het is om mijn moeder te verliezen.’
Gijs: ‘Ik wel. Reinout was 3. Ik 33. Wat in Alpha gebeurt, is een soort parallelle situatie met mijn moeder. Alleen was ik toen de zoon van.
‘Dus tijdens het draaien dacht ik gek genoeg niet: hoe zou het zijn om Judith (Gijs’ partner, Reinouts moeder, red.) te verliezen, ik ben teruggegaan naar die tijd toen ik dertiger was. Ik had een enorm goede band met mijn eigen moeder.’
Hoe was het toen zij overleed?
‘Het moeilijkst vond ik dat mijn vader in de war was. Hij ging in de ontkenning. En aan de drank. Om zich te verdoven.’
Begreep jij dat? Dat hij dat deed?
‘Ja. Maar hij communiceerde daar niet over. Dat was een moeilijke tijd. Zijn kinderen, mijn broer, mijn zus en ik, wij konden niet bij hem komen. Mijn vader was ook een heel andere man dan ik. Veel formeler. Afstandelijker. De band die ik met Rein heb is veel warmer.’
Reinout: ‘In de film houd ik alles af.’
Gijs: ‘En ik ben een enorme charmeur, mijn personage flirt met Reins vriendinnetje. Het gaat ook wel echt ver, met telkens die vragen over dat vriendinnetje. Dat zou ik in het echt nooit doen.’
Reinout: ‘Als ik verdrietig ben, ik noem maar iets, liefdesverdriet, dan gaan we samen in een café zitten. Praten we erover. Ik mag hopen dat wij veel minder uit de weg gaan dan dat de mannen in de film doen.’
Ze zijn in het echt ook intiemer, deinzen niet terug voor een knuffel. Gijs: ‘Ons hele gezin is close. We zien elkaar veel, zitten allemaal in Amsterdam, allemaal een beetje in hetzelfde vak... Een enorme common ground.’
Gijs en zijn vrouw Judith hebben nog een dochter, Bibi, zij studeerde kunstgeschiedenis en runt een boekhandel, zoon Jeroen is scenarioschrijver, hij schreef onder meer de dramafilm De libi (2019), en samen met Shady El-Hamus schreef hij Forever Rich (2021) en Crypto Boy (2023).
Judith werkte vroeger in de kostuums en decors, later studeerde ze kunstgeschiedenis, ze had een tijd een galerie voor moderne kunst.
‘Zij is van het visuele, de beeldende kunst. Ik ben meer van de taal. Zij kijkt, ik luister.’ Al kon ze moeilijk naar Alpha kijken. ‘Het is niet zo gezellig zoals onze skivakanties vroeger waren’, zegt Reinout.
‘Er zijn scènes die wij zelf amper kunnen terugzien. Mijn moeder vond Beyond Sleep ook al een marteling om naar te kijken.’ In die verfilming (2016) van W.F. Hermans’ Nooit meer slapen speelt Reinout een geoloog die in het ruige Noorwegen op zoek gaat meteorieten en moet zien te overleven. ‘Mijn moeder zei toen: ‘Waarom moet ik kijken naar mijn grootste angst?’
De band tussen Gijs en Reinout is gelijkwaardiger dan die van vader en zoon in de film. De echte Reinout en Gijs bellen elkaar op voor een auditie: zin om samen even te sparren, tegenspel te geven? ‘Vroeger dacht ik: ik moet dit zelf doen. Nu denk ik: nee, er is niets leukers dan ideeën uit te wisselen met m’n pa.’
Reinout, naar zijn vader: ‘Soms probeer ik me voor te stellen hoe het eruit zou zien als jij met jouw vader deze film had gedraaid. Wauw. Ik ben zó benieuwd hoe dat was geweest voor jullie.’
Gijs slaat zijn handen voor zijn gezicht. ‘Onmogelijk. Dat was echt onmogelijk geweest.’
Dan veert Reinout ineens op. ‘We moeten nog vertellen dat die hele film eigenlijk helemaal niet meer zou doorgaan.’ Gijs: ‘Alles ging mis.’
Gijs had zijn meniscus gescheurd, regisseur Jan-Willem had covidklachten. Plus: er werd bekend dat er een legeroefening gedaan zou worden in het gebied waar ze oorspronkelijk zouden filmen – zul je net zien.
En Reinout kreeg een gezichtsverlamming. Hij wrijft over zijn wang: ‘Zes weken lang, mijn linker gezichtshelft. Nul gevoel. Een verdrukking van de zenuw, bleek achteraf. We kwamen erachter toen mijn vader en ik al in Zwitserland waren, om te casten en kostuums te passen.
‘Ik sliep in die tijd heel slecht, had insomnia. Toen ben ik ergens doorheen geknald, qua vermoeidheid. En dat ik in Zwitserland in de bergen zat, op grote hoogte, hielp ook niet.’
Hij kwam er ’s ochtends achter, toen hij wilde fluiten – Reinout is een ochtendfluiter. Zijn mond kon geen kleine ‘o’ meer maken. En zijn linkeroog sloot niet meer.
‘Heel eng. Ik was bang dat het iets met mijn hersenen te maken had. Toen heb ik mijn pa echt heel bezorgd gezien.’ Gijs knikt langzaam. Reinout: ‘Het grappige was, ik werd dus in dat ziekenhuis op een brancard rondgereden. En dan zie je die systeemplafonds boven je hoofd langs schieten. En je hoort allemaal mensen om je heen in een andere taal, best vervreemdend.
‘En dat stond allemaal precies zo in het script. Mijn personage, op een brancard, rijdend door die witte hal, exact in dát ziekenhuis. Toen dacht ik echt: yoooo, nu gaan werk en privé wel héél raar door elkaar lopen.’
Een week later bliezen ze de film af. Te veel tegenwerkende omstandigheden. Een jaar later vertrok de crew alsnog, maar dan naar Slovenië.
Zijn jullie eigenlijk alfamannetjes, zoals in Alpha?
Gijs, meteen: ‘Ik wel. Vooral toen ik net van de toneelschool kwam. Ik was technisch goed, kon goed spreken, was slim genoeg om Shakespeare te spelen. In de eerste jaren van de toneelschool was ik de stoere jongen.’
Reinout: ‘Stoere jongen? Sorry. Je was toch gewoon báng?’
Gijs: ‘Ja, ook bang.’
Reinout: ‘Dat is het ’m toch juist. Het is toch bluf?’
Gijs: ‘Ja, dat is het uiteindelijk natuurlijk altijd.’
Reinout: ‘Je was bang voor het onderzoeken en toelaten van je eigen emoties.’
Gijs: ‘Iedereen noemde mij altijd een enorme arrogante lul. Maar het was onzekerheid. Die ik camoufleerde met een uitstraling van: met mij is niks aan de hand. Maar dan kom je niet bij je gevoel. Dat is nodig, als je speelt.’
Hoe kom je daar dan wel bij?
‘Pas toen ik kinderen kreeg, merkte ik: het leven gaat niet alleen om mij. Ik ben verantwoordelijk voor anderen. Ik leerde bezorgdheid kennen, ik ben sinds ik vader ben sneller geëmotioneerd.
‘Ik merkte dat ook in mijn spel. Dat ik me makkelijker kon geven en opener stond. Hij’ – wijzend naar Reinout – ‘heeft dat veel eerder doorgekregen. Hij maakte hetzelfde mee, die emotionele opening, maar dan al op de toneelschool.’
Reinout: ‘Als je zou vragen: hoe is jullie verhouding emotioneel gezien…’
Hoe is jullie verhouding, emotioneel gezien?
‘…Wij hebben door ons vak geleerd wel met emoties om te gaan. Acteren betekent niet: jezelf verstoppen achter een masker, maar: jezelf tonen.’
Gijs: ‘Maar acteren is ook: plezier hebben. Geinen.’
Reinout: ‘Dat besef, dat is een leeftijdsding. Ik denk dat ik daar nu pas veel bewuster mee bezig ben. Ik wilde als twintiger zo graag presteren. Denk alleen al aan audities. Het vak is een soort afvalrace.
‘Tijdens de lessen werd gezegd: ‘Waarschijnlijk zijn er maar twee mensen uit deze klas die hier straks echt van kunnen leven.’ De rest, wám, wám, wám, wám, zou afvallen. Mijn perfectionisme ging me in de weg zitten.
‘Het uitte zich in obsessieve voorbereiding. Het is een rare fixatie die wij mensen hebben, het alleen maar goed willen doen. Ik ben daar met iemand over gaan praten. Ik heb geleerd – ook dus gek genoeg wél op de toneelschool – dat de dingen die je doet, en de dingen die kunnen misgaan, altijd in relatie tot de ánder zijn.’
Hij gaat staan, doet alsof hij iets in zijn hand heeft – een stok, zo blijkt uit de uitleg die volgt – en doet alsof hij die weggooit, weer opvangt. ‘We hadden een oefening met overgooien, zo geluidloos mogelijk, en als de stok dan op de grond viel, moest je allebei op je rug op de grond gaan liggen en roepen: ‘Mijn schuld!’ En dan weer door.
‘Zo leg je de verantwoordelijkheid niet bij het individu, maar bij het samenspel. Je mag in je vak dingen loslaten. En ik leer steeds meer dat dat in het echte leven ook zo is. Want we staan altijd in relatie tot de ander. Soms wil je in het leven dingen te graag controleren. Ben ik wel een goed mens? Een goede vriend, of een goede zoon?’
Nou, degene die daar antwoord op kan geven, zit naast je.
Gijs: ‘Je bent echt een vréselijke zoon. Ik heb nog nooit zo’n afschuwelijke zoon gehad.’
Reinout: ‘Wat actéért deze man goed, hè.’
16 september 1959 Geboren in Doorn.
Studeerde aan de Toneelacademie in Maastricht en is verbonden aan het Internationaal Theater Amsterdam (ITA).
Films en tv-series, onder meer:
1992 Tv-serie Op afbetaling.
1992-1995 Tv-serie Pleidooi.
1993 Louis d’Or voor rol in het toneelstuk Decadance.
1998 Tv-serie Oud geld, bekroond met Gouden Kalf.
2000-2020 Tv-programma De vloer op met onder andere Stefan de Walle.
2003 Cloaca, toneelstuk en film.
2003 De passievrucht.
2010 Tirza.
2012 Schreef boek Beretta Bobcat.
Scholten van Aschat is ook stemacteur. Hij doet voice-overs bij documentaires en tv-programma’s en leest luister-boeken voor.
Zijn meest recente films zijn:
2022 Zee van tijd.
2022 Schitterend.
2024 Invasie.
2025 Alpha, vanaf 13 februari 2025 in de bioscoop.
Gijs en zijn vrouw Judith wonen in Amsterdam. Ze hebben drie kinderen, Jeroen, hun oudste zoon, is scenarioschrijver, hun dochter Bibi is kunst-historicus. Reinout is acteur.
28 juni 1989 Geboren in Amsterdam.
2012 Toneelacademie in Maastricht.
Speelde bij Het Nationale Toneel, Toneelgroep Amsterdam, theatergroep Orkater en het collectief Lars Doberman.
Onder meer:
2005-2009 Tv-serie Gooische vrouwen.
2011 De Heineken ontvoering, waarvoor hij een Gouden Kalf ontving.
2012 Theater In koud water.
2014 Miniserie Logisch is anders.
2015 Theater As you like it.
2016 Film Beyond Sleep.
2020 Film De Oost.
2022 Film Zee van tijd.
2024 Serie Oxen.
2025 Alpha, vanaf 13 februari 2025 in de bioscoop.
Reinout woont in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant