Om een einde te maken aan de Tweede Wereldoorlog, legden bommenwerpers de Duitse stad Dresden in de as. De herdenking is altijd politiek beladen. In München werd op dezelfde dag een aanslag gepleegd, het rechts-nationalisme doet het goed in de peilingen en over een week gaan Duitsers naar de stembus. Een reportage.
Terwijl de sneeuw gestaag naar beneden dwarrelt, vinden duizenden handen elkaar. Een menselijke ketting van zo'n 4 kilometer omsluit de Altstadt van Dresden. Om het verleden te herinneren, de toekomst te beschermen en te voorkomen dat de herdenking wordt geclaimd door extreemrechts.
Tachtig jaar geleden, op 13 februari 1945, begon een geallieerde bombardement dat drie dagen zou duren. Het 'Florence aan de Elbe', zoals Dresden vanwege zijn schoonheid werd genoemd, veranderde in een helse vuurzee. Volgens historici kwamen zo'n 25.000 mensen om het leven.
"Mijn vader was acht jaar oud", zegt Renate Schilling (65) met tranen in haar ogen. "Oma wist hem en zijn twee zusjes maar net in veiligheid te brengen, tussen de vlammen door. Opa bleef achter om hun kruidenierswinkel te beschermen. Ze hebben zelfs niets van hem teruggevonden om te begraven. Dat heeft oma zichzelf nooit vergeven. Haar kinderen moesten overleven, natürlich, maar zelf was ze liever met hem gestorven."
Eerder op de dag deed burgemeester Dirk Hilbert een beroep op jongeren. "Blijf alert, stel kritische vragen, wees betrokken en neem je verantwoordelijkheid", zei hij tijdens een bijeenkomst in het stadhuis van Dresden. "Maar boven alles: houd de herinneringen levend van degenen die deze tijd meemaakten. Draag het verleden de toekomst in."
De menselijke ketting is gesloten. Op de Theaterplatz, voor het imposante operagebouw, heerst stilte. Die wordt eerst alleen doorbroken door het gejank van een hond die zich afvraagt waar zijn baasje mee bezig is. Maar dan waait er ook iets anders mee op de wind: een pompende techhnobeat.
Het lot van Dresden vormt al sinds 1945 een twistpunt in hoe Duitsland omgaat met zijn oorlogsverleden en de balans tussen dader- en slachtofferschap. Vlak na het bombardement beweerde het naziregime dat de stad geen militaire doelwitten bevatte en de geallieerden zeker 250.000 burgers hadden omgebracht. Na de oorlog werd Dresden door de communistische autoriteiten gebruikt als symbool voor de vermeende oorlogshitserij van het Westen.
In de jaren negentig en de eerste jaren van deze eeuw werden die claims overgenomen door extreemrechts. Neonazi's omschrijven het lot van Dresden als de 'Bommenholocaust' en begonnen eigen herdenkingsmarsen te organiseren.
In reactie op de spanningen die dat met zich meebracht, stelde het Dresdense stadsbestuur een historische commissie aan. Na zes jaar onderzoek kwam die in 2010 met het geschatte aantal van 25.000 dodelijke slachtoffers. De menselijke ketting om de Altstadt werd in datzelfde jaar voor het eerst gevormd, als protest tegen extreemrechts.
In de afgelopen jaren heeft het debat rond de herdenking in Dresden een extra lading gekregen door de opkomst van de politieke partij Alternative für Deutschland (AfD). Die radicaalrechtse en uitgesproken nationalistische partij ligt op koers om tweede te worden in de Bondsdagverkiezingen op 23 februari.
Een grens tussen AfD en extreemrechtse en neonazistische groeperingen is niet altijd duidelijk te trekken. AfD-politicus Björn Höcke hield in 2017 bijvoorbeeld een beruchte toespraak, waarin hij stelde dat de Duitse herdenkingscultuur een "draai van 180 graden moet maken".
Dat hij dat uitsprak in Dresden, was geen toeval. Höcke flirt regelmatig openlijk met het nazisme. Hij is voorzitter van AfD-afdeling in de deelstaat Thüringen, die door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst is aangemerkt als extreemrechts. Dat geldt ook voor AfD in Saksen, de deelstaat waarvan Dresden de hoofdstad is.
Ook AfD-politici die worden beschouwd als minder extremistisch dan Höcke zijn kritisch over de herdenking in Dresden. Tino Chrupalla, Bondsdaglid en co-voorzitter van de landelijke partij, trekt de bevindingen van de historische commissie bijvoorbeeld in twijfel. In 2020 stelde hij dat het bombardement 100.000 slachtoffers eiste.
AfD reageerde niet op meerdere verzoeken van NU.nl om de partijstandpunten over de tachtigjarige herdenking in Dresden toe te lichten.
De technobeat die donderdag door een hoek van de Dresdense Altstadt waait komt van een plein verderop. Daar zijn ongeveer honderd mensen samengekomen voor een andere vorm van verzet tegen extreemrechts, een stuk minder plechtig dan de herdenking op de Theaterplatz.
Terwijl een opvallend omvangrijke politiemacht toekijkt, wordt een musical opgevoerd: Bommenholocaust: in de Vuurstorm van de Liefde. Op het podium trekt een 'jonge Adolf Hitler' zijn kleren uit en danst hij rond in een paarse string met glitters. De voorstelling is een verzameling van harde grappen over het nazisme, de opkomst van extreemrechts en de Dresdense herdenkingscultuur. Niet alle agenten kunnen hun lachen bedwingen.
Deze demonstratie wordt georganiseerd door Die PARTEI, een politieke partij die in 2002 werd opgericht door de redactie van het satirische maandblad Titanic. De radicaal-linkse 'parodiepartij' heeft twee zetels in het Europees Parlement en is vertegenwoordigd in het bestuur van meerdere Duitse steden.
Max Aschenbach (40) is raadslid voor Die PARTEI in Dresden. Op zijn initiatief riep de gemeenteraad in 2019 een 'nazi-noodtoestand' uit, een stap die wereldnieuws werd. Vijf jaar later is AfD de grootste fractie, met veertien zetels. Extreemrechtsen in Dresden krijgen daardoor steeds meer zelfvertrouwen, zegt Aschenbach. "Ze denken: wij zijn nu de sterksten, dus het is hier van ons."
Deelnemers aan activiteiten van Die PARTEI in Dresden, zoals het ophangen van verkiezingsposters, worden volgens het raadslid steeds vaker geconfronteerd met agressie. Aschenbach: "Maar daar kunnen we mee omgaan. Onze strategie is dat we niet vechten. We lachen ze uit en dan rennen we weg. De enige manier om hier doorheen te komen, is door aardig en grappig te blijven. Onze principes krachtig verdedigen, ja, maar dan zonder haat."
Het verzet van Aschenbach is als de door hem georganiseerde demonstratie: anarchistisch en wild. Een straat verderop klinkt ook weerbaarheid uit de mond van Renate Schilling, maar dan van een soort die beter past bij de officiële herdenkingsplechtigheid. Hoewel ze bijna dertig jaar in Frankrijk woont, komt ze daar elk jaar voor terug.
"Dat is nu belangrijker dan ooit", zegt ze. "Extreemrechts rukt steeds verder op. Alsof ze zijn vergeten waar dat tachtig jaar geleden toe leidde." Even kan Schilling niet verder praten. Tranen stromen over haar wangen en ze klampt zich met beide handen vast aan de arm van haar echtgenoot. "Ik vergeet dat niet. Dat weiger ik. Nooit."
Source: Nu.nl algemeen