De speurtocht naar een alternatief voor de btw-verhoging op sport en cultuur draait uit op een politieke clusterfuck. In de Tweede Kamer vliegen de verwijten inmiddels over en weer, maar wil niemand bewegen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Over de chronische beleidsmatige verlamming die het gevolg is van de politieke versnippering in het Nederlandse parlement is al veel ach en wee geroepen. Nog niet vaak werd dit verschijnsel zo ontluisterend tentoongespreid als donderdag in de Thorbeckezaal van de Tweede Kamer.
De commissie Financiën debatteert daar over de alternatieve invulling van de btw-verhoging op commerciële sport, boeken, media en culturele instellingen. Die belastingverhoging, die de schatkist vanaf volgend jaar jaarlijks 1,3 miljard euro moet opleveren, is vorig jaar in de belastingwetgeving opgenomen.
Alles over politiek vindt u hier.
Oppositiepartijen D66, CDA, ChristenUnie en SGP hielpen het plan van de vier coalitiepartijen in de Eerste Kamer aan een meerderheid, onder de strikte voorwaarde dat de btw-verhoging dit voorjaar – dus ver voor de ingangsdatum – weer zou worden teruggedraaid.
Het kabinet ging daarmee akkoord, onder de even strikte voorwaarde dat er ‘in overleg met de Kamer’ een alternatieve financieringsbron voor die 1,3 miljard euro gevonden zou worden. Oftewel: de lastenverzwaring gaat alleen van tafel als beide Kamers er een andere voor in de plaats stellen.
Daar wringt nu de schoen, want niemand stelt een alternatief voor dat op de vereiste steun van minstens zeven of acht fracties kan bogen. Sterker, de meeste partijen stellen helemaal niets voor, maar volstaan met wijzen naar elkaar en zeggen dat de ander maar als eerste met voorstellen moet komen.
De oppositie wijst naar de coalitie, de coalitie wijst naar het kabinet (in de persoon van NSC-staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen van Fiscaliteit) en Van Oostenbruggen wacht op voorstellen uit de hele Tweede Kamer.
Ondertussen tikt de tijd door. Van Oostenbruggen merkt op dat er nog ‘twee maandjes’ resteren voordat de hakbijl valt en het te laat is om de btw-verhoging terug te draaien voordat ondernemers en consumenten er last van krijgen. Voor 1 juli moeten beide Kamers een wetswijziging aannemen die de impopulaire btw-verhoging voorkomt. Maar tegelijkertijd moet een ruime Kamermeerderheid dus een lastenverzwaring van gelijke omvang invoeren, om een begrotingsgat te voorkomen.
De ‘constructieve oppositie’, de vier partijen die de btw-verhoging aan een meerderheid hielpen dankzij de ‘terugdraaibelofte’ van het kabinet, willen dat Van Oostenbruggen de kolen uit het vuur haalt. Híj moet met een alternatieve financiële dekking komen, dan zullen zij daar wel op reageren. Het zoeken naar alternatieven is niet hún taak, zeggen D66, CDA, CU en SGP in koor. ‘De regering moet regeren, die moet nu de regie pakken.’
Dat is een bekende reflex in de politiek. Partijen die voor belastingverlaging pleiten krijgen bijval en applaus van de kiezer, maar als het aankomt op het bedenken van lastenverzwaringen laten ze de eer liever aan een ander. Het is ook een onderhandelingstactiek. Degene die het eerste voorstel doet, laat zijn kaarten zien. De partij die afwacht, kan vervolgens eisen stellen in ruil voor een akkoord. Coalitie, oppositie en kabinet willen allemaal dat de ander als eerste beweegt, om zichzelf van de beste onderhandelingspositie te verzekeren.
Daarom, houdt Van Oostenbruggen de wegduikende trits Kamerleden voor, stoppen alle kabinetten lastenverzwaringen en -verlichtingen elk najaar in één Belastingwet, het belastingplan. Die sandwich is de enige manier om lastenverzwaringen door het parlement te krijgen: door het ‘zoet en zuur’ als één pakket te presenteren. Dan kunnen partijen pijnlijke maatregelen niet wegstemmen zonder hun kiezers ook koopkrachtverbeteringen te onthouden.
ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis en D66’er Hans Vijlbrief ontsteken in woede als PVV’er Tony van Dijck hen confronteert met de harde waarheid: als de Kamer het niet heel snel eens wordt over een alternatieve lastenverzwaring van 1,3 miljard, gaat die vermaledijde btw-verhoging gewoon door. Die is immers – met dank aan de ‘constructieve vier’ – al tot wet verheven. Dat is de default-optie, of ‘nuloptie’ in de woorden van Van Dijck.
‘De nuloptie bestaat niet’, bijten Grinwis en Vijlbrief de PVV’er toe. ‘Degene die daarmee koketteert is echt niet goed snik. Denkt u dat er ook nog maar één belastingplan door de Eerste Kamer komt als je nu doet alsof die btw-verhoging nog een optie is?’
Van Dijck vindt dat ‘chantage’, waarop Grinwis herhaalt welke toezegging VVD-minister van Financiën Eelco Heinen in november deed aan de oppositie. Heinen zei dat het kabinet ‘dus niet een soort van zijn best ging doen om een alternatief te ontwikkelen, maar om het te presenteren’.
Grinwis is kennelijk vergeten dat Heinen tijdens dat Tweede Kamerdebat ook zei dat hij namens het kabinet niet een alternatief kan presenteren dat geen draagvlak in de Tweede Kamer heeft. ‘Wij kunnen van alles presenteren, maar als voorstellen niet op meerderheden steunen, heeft dat geen zin.’
NSC en BBB maken donderdag duidelijk dat ze net als de oppositie echt graag van de btw-verhoging af willen, maar VVD-Kamerlid Wendy van Eijk houdt zich opvallend stil tijdens het debat. De VVD wil de alternatieve dekking het liefst binnen het btw-domein zoeken, terwijl NSC en BBB dat juist niet willen. Dus zelfs de coalitie is het onderling niet eens. En ook Van Eijk legt de bal bij het kabinet: Van Oostenbruggen moet met voorstellen komen, niet de VVD-fractie.
Pieter Grinwis suggereert na bijna drie uur uit arren moede dat Van Oostenbruggen misschien maar een soort taakstelling op de begroting moet inplannen: een ongespecificeerde lastenverzwaring die het kabinet dan later nog kan invullen. Van Oostenbruggen reageert enthousiast op dit voorstel, maar Vijlbrief helpt hem uit de droom.
Hij en Grinwis hadden het in november al tevergeefs voorgesteld. Minister Heinen schoot die oplossing onmiddellijk af omdat hij geen ongedekt gat van 1,3 miljard op zijn begroting accepteert. Dat was ook de reden dat Heinen de btw-verhoging niet bij voorbaat uit het belastingplan wilde halen.
Aan het eind van het Kamerdebat lijkt een doorbraak van de patstelling nog niet ophanden. SP’er Jimmy Dijk verzucht: ‘We hebben hier uren gezeten en zijn weer geen steek verder gekomen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant