In München zijn donderdag 28 gewonden gevallen toen een Afghaanse migrant inreed op een menigte. Een serie aanslagen heeft het migratiedebat in Duitsland volledig op scherp gezet. De verkiezingen volgende week kunnen een ommekeer inluiden.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
De verdachte reed even voor 11 uur in de ochtend een plein in München op waar een vakbondsbetoging plaatsvond en boorde zijn auto in de menigte. Zeker 28 mensen raakten gewond, van wie sommigen in levensgevaar verkeren. De politie heeft een 24-jarige verdachte gearresteerd.
De ravage deed denken aan die in Maagdenburg in december, toen een Saoedische man inreed op een kerstmarkt vol gezinnen. Verbrijzelde ledematen, gewonde kinderen, trillende mensen tussen brokstukken en zwaailichten. In Maagdenburg vielen zes doden en tientallen gewonden.
De aanslag in München heeft de spanningen rond de Duitse verkiezingen nog verder opgevoerd. De campagne stond al op scherp, doordat het onderwerp ‘immigratie’ door een serie dodelijke aanslagen voor veel kiezers – en politici – onlosmakelijk verknoopt is geraakt met het onderwerp ‘veiligheid’. Op zondag 23 februari kiest Duitsland een nieuwe regering.
Meerdere malen staken afgewezen asielzoekers met messen op mensen in: Mannheim (juni, één dode, Afghaanse dader), Solingen (augustus, drie doden, Syrische dader), Aschaffenburg (januari, twee doden, onder wie een 2-jarig kind, Syrische dader).
Vlak voor kerst reed een man met zijn BMW X5 een kerstmarkt in Maagdenburg op. Ditmaal ging het om een Saoedische immigrant met geldige verblijfspapieren, een arts nota bene, met kennelijke psychische problemen, extreemrechtse denkbeelden en naar eigen zeggen een diepe haat tegen de islam.
‘Nou en, het was wel weer een buitenlander’, was een dag later de conclusie van een omstander op de plek van de aanslag.
Precies dat sentiment heeft, tien jaar na het wir schaffen das van toenmalig bondskanselier Angela Merkel, in Duitsland een vlucht genomen. De Alternative für Deutschland (AfD) – een partij op het randje van extreemrechts, die massale gedwongen uitzettingen belooft – staat met ruim 20 procent op de tweede plek in de peilingen. De rechts-conservatieve CDU ligt op kop met bijna 30 procent.
Na de aanslag in Aschaffenburg trok CDU-leider Friedrich Merz een streep. ‘Es reicht’, zei hij: het is genoeg.
Sindsdien heeft de CDU standpunten omarmd die tot voor kort aan radicaal-rechts waren voorbehouden. Merz belooft ‘op dag één’ van zijn gehoopte bondskanselierschap de Duitse grenzen te sluiten voor alle asielzoekers.
Eerder deze maand probeerde Merz, nu nog oppositieleider, met steun van de AfD een uiterst strenge immigratiewet door de Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer, te loodsen. Daarmee doorbrak hij voor het eerst in de naoorlogse Duitse geschiedenis de ongeschreven regel dat het democratische midden niet met radicaal-rechts optrekt.
Vanuit München sijpelen donderdag details over de verdachte binnen. Het zou gaan om ene Farhad N., bij de politie bekend wegens diefstal en kleine drugscriminaliteit. Dat profiel doet denken aan de periode 2014-2016, toen Islamitische Staat een aantal jonge, gedesillusioneerde en vaak criminele moslims wist aan te zetten tot aanslagen in Europa. De Beierse minister van Binnenlandse Zaken verklaarde ook dat de N. een uitgeprocedeerde asielzoeker was, maar stelde later op de dag dat hij toch een werk- en verblijfsvergunning zou hebben.
Het verschil is dat veel Europese burgers – en beleidsmakers – deze mensen toen nog zagen als uitzonderingen, eenlingen met dikwijls psychische problemen. Door gebeurtenissen als die in München, dreigt dat perspectief steeds zeldzamer te worden. In Duitsland – en ook in Oostenrijk – wijzen politici op de rechterflank irreguliere migratie nu als oorzaak aan voor alles van criminaliteit tot overbelaste zorg.
Beleidsmakers die laveren tussen begrip voor maatschappelijke woede en pogingen de kalmte te bewaren verliezen de strijd om de publieke opinie.
Migratie heeft de afgelopen weken alle andere Duitse verkiezingsthema’s overschaduwd, inclusief de economische crisis die het land bedreigt. In de aanloop naar de verkiezingen is het sterke sentiment voelbaar dat er de afgelopen jaren iets grondig is misgegaan.
Ook de huidige centrumlinkse regering onderkent inmiddels dat er structurele problemen zijn met irreguliere migratie. Uitgeprocedeerde asielzoekers worden als gevolg van bureaucratische of andere obstakels niet uitgezet, klinkt het, andere Europese landen doen te weinig om mensen op te vangen, Duitse grenzen moeten worden bewaakt en wetten gehandhaafd.
Tegelijkertijd wijst bijvoorbeeld minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser, van de sociaaldemocratische SPD, op het feit dat 30 procent van de Duitse inwoners een migratieachtergrond heeft, dat zij het land draaiende houden, de verpleeghuizen, ziekenhuizen. ‘Wat deze mensen presteren, verdient meer respect.’
De koploper in de verkiezingen, de rechts-conservatieve CDU, belooft nu een rigoureuze koerswijziging. Wat betreft migratie, veiligheid, economie, vergroening en defensie. Hoever die zal gaan, hangt af van de coalitieverhoudingen na 23 februari. De CDU zal waarschijnlijk met de SPD of De Groenen moeten samenwerken – en misschien zelfs met allebei. Een langdurige formatie is zeer waarschijnlijk, instabiliteit die Duitsland en Europa allerminst kunnen gebruiken.
In een eerdere versie van dit artikel stond dat er twee doden waren gevallen. Dat kon later op de dag niet worden bevestigd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant