Er zijn steeds meer single ouderen in Nederland. En dat pakt voor hem anders uit dan voor haar. Waarom hebben mannen meer baat bij een romantische relatie en hoe vind je een partner na je 60ste?
Door Anna van den Breemer
Fotografie Jan Mulders
Illustraties Van Santen & Bolleurs
‘Wanneer je als zestiger op zoek gaat naar de liefde, dan sta je daar niet meer zo frank en vrij in als vroeger. Ik benaderde het rationeel: wat kan een nieuwe partner mij bieden wat ik niet al heb?’ Aan het woord is Trudie Denneman (63) uit Zaandijk. Vier jaar geleden overleed haar man na een lang ziektebed. Na twee jaar besloot ze voorzichtig te gaan daten. ‘In mijn eentje redde ik het prima. Ik heb genoeg sociale contacten en een drukke baan. Maar als ik thuiskwam, was er niemand die ik over mijn dag kon vertellen. Ik wil op zondagochtend naast iemand wakker worden en samen een croissantje eten. En dat die persoon mijn hand vastpakt als ik die uitsteek naar de plek naast me.’
Trudie is zeker niet de enige die in de tweede helft van haar leven alleen was en op zoek ging naar liefde. De groep single ouderen groeit, momenteel telt Nederland 1,6 miljoen alleenstaande vijftigplussers.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek valt vooral de stijging van alleenstaande 75-plussers op. Tussen 1971 en 2021 is deze groep ruim vijf keer zo groot geworden, zodat er nu een kleine 600 duizend alleenstaande 75-plussers zijn. Dit betekent dat van alle 75-plussers 40 procent alleen woont. De verwachting is dat de groep 75-plussers groeit tot bijna 1,2 miljoen personen in 2050.
De vergrijzing speelt een hoofdrol bij deze demografische trend. Voor mannen is de levensverwachting 80,3 jaar, terwijl dit in 1950 nog 70,3 jaar was. Vrouwen worden tegenwoordig gemiddeld 83,3 jaar, vergeleken met 72,6 jaar in de jaren vijftig.
Deze ouderen blijven vaak alleen achter doordat de partner overlijdt of vanwege een scheiding. Ongeveer 32 procent van de huwelijken loopt uit op een scheiding. Onder 60-plussers nam het aantal echtscheidingen toe. In 2019 maakten ruim zesduizend 60-plussers een echtscheiding mee. Dat is 14 procent meer dan in 2014.
Hoe moeilijk (of makkelijk) is het om een partner te vinden na je 60ste? Een rondgang langs experts, studies en ervaringsdeskundigen, met vijf inzichten.
Van de 50- tot 65-jarigen die zijn gaan samenwonen heeft zo’n 37 procent hun partner via internet leren kennen, zo becijferde het CBS in 2013, de laatste keer dat ze hier onderzoek naar deden. Bij veertigers was dit 20 procent en bij mensen jonger dan 30 jaar slechts 6 procent.
‘Ook zestigplussers zoeken online naar de liefde. Dat gebeurt op swipe-apps als Tinder, maar ook op klassieke datingsites als Lexa en Parship waar je tegen betaling een profiel kunt aanmaken’, zegt Tila Pronk, liefdesexpert en universitair hoofddocent sociale psychologie aan de Universiteit van Tilburg. Ook zijn er datingplatforms speciaal gericht op ouderen, zoals 50plusmatch.nl.
‘Sinds corona, toen men moest videobellen met kinderen en kleinkinderen, merk ik dat ouderen online handiger zijn’, zegt Getty Schepers, die met haar bedrijf Dating Oost al twintig jaar vrijgezelle ouderen koppelt. Men kan zelf op zoek door op de website een datingprofiel te maken of te kiezen voor persoonlijke bemiddeling. ‘Een intake duurt ruim drie uur. Ik probeer te achterhalen in wat voor wereld ze leven. Dat gaat verder dan hobby’s.’
‘In het wetenschappelijk onderzoek naar daten zijn ouderen onterecht een ondergerepresenteerde groep’, zegt psycholoog Iliana Samara, die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar romantische aantrekkingskracht. Ze benadrukt dat ouderen mogelijk kwetsbaarder zijn als het gaat om de negatieve kanten van onlinedaten. ‘Zijn mensen echt wie ze beweren te zijn of doen ze zichzelf anders voor? Ook bestaat de angst om (financieel) uitgebuit te worden.’
Wat vind ik aantrekkelijk? Daar had ik veertig jaar niet over nagedacht
Trudie Denneman
‘Na een tip van een collega maakte ik een profiel aan op datingwebsite Lexa. Na een half uur stroomden de reacties binnen. Wie waren deze mannen allemaal? Ik kreeg een paniekaanval en besloot dat dit niets voor mij was. Toen heb ik me aangemeld bij een bemiddelingsbureau omdat ik begeleiding nodig had. Wie ben ik? Wat vind ik aantrekkelijk? Hoe presenteer ik mezelf? Ik had daar veertig jaar niet over nagedacht.
Een vaste liefdesrelatie is belangrijker voor mannen dan voor vrouwen, zo blijkt uit een recente overzichtsstudie in het tijdschrift Behaviorial and Brain Sciences. Wetenschappers bekeken diverse studies naar de sekseverschillen in heteroseksuele relaties. ‘De hoofdreden is dat mannen voor hun emotionele steun afhankelijk zijn van hun partner. Vrouwen vinden die steun vaker dan mannen buiten de deur, in hun bredere sociale netwerk. Denk bijvoorbeeld aan een hartsvriendin met wie ze wel en wee kunnen delen’, zegt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, die betrokken was bij het onderzoek.
In een Amerikaanse studie zei 49 procent van de mannen dat hun partner hun belangrijkste vertrouwenspersoon is, tegenover 20 procent van de vrouwen. Brits onderzoek liet zien dat 80 procent van de mannen hun partner aanwees als de persoon die het meest dichtbij staat, bij de vrouwen was dit 50 procent.
Mannen zijn van jongs af aan minder gewend hun gevoelens te delen met derden, zegt Van Lange, waardoor hun vrouw als uitlaatklep fungeert. ‘Ze hebben in die zin meer baat bij een goede liefdesrelatie dan vrouwen.’
Ook in praktische zin loont de liefdesrelatie meer voor de man. Bij veel koppels neemt de vrouw nog steeds het gros van de huishoudelijke taken op zich. Van Lange noemt zijn eigen opa als voorbeeld. ‘Hij wist niet eens hoe het koffiezetapparaat werkte en kon in zijn eentje geen gasten ontvangen.’ Voor toekomstige generaties zal dit anders zijn, vermoedt hij, omdat de taakverdeling eerlijker is.
Ik ben gestopt met roken en wandel meer
Henk Davina
‘Eigenlijk was ik vooral op zoek naar een maatje. Iemand om leuke dingen mee te doen, zoals wandelen en uit eten gaan. Ik meldde me aan bij een regionaal bureau voor datingbemiddeling. Na een uitgebreid interview wordt er een profiel van je gemaakt en dan gaan zij kijken wie er bij jou past. Je betaalt een aardig bedrag, dus de kandidaten zijn serieus.
Mannen laten er geen gras over groeien: vier jaar na een echtscheiding woont de helft opnieuw samen. Vrouwen zijn dan vaker nog alleenstaand. Ook na het overlijden van een partner blijven oudere vrouwen vaker alleen wonen dan het andere geslacht. ‘Er zijn onderzoeken die aantonen dat weduwnaars twee keer zo snel op zoek gaan naar een nieuwe partner dan weduwen’, zegt Paul van Lange. ‘Er is dus sprake van een asymmetrische situatie: mannen hebben haast, terwijl vrouwen meer de tijd nemen om een zorgvuldige afweging te maken. En soms vinden ze alleen zijn wel prima.’
Waarom gaan mannen sneller op zoek? Dat hangt deels samen met het eerder besproken kleine sociale netwerk. ‘Uit onderzoek blijkt dat mannen met een klein of gemiddeld sociaal netwerk vaker hertrouwen, terwijl mannen met een brede sociale kring minder urgentie voelen om opnieuw in het huwelijksbootje te stappen. Zij gedragen zich meer als vrouwen’, zegt Iliana Samara van de Universiteit Leiden.
‘Mannen melden zich eerder bij ons na de dood van een partner of een scheiding. Soms zit er nog geen jaar tussen. Vrouwen wachten langer’, beaamt Schepers van Dating Oost. ‘Vrouwen ondernemen veel. Ze gaan bij een oudtante op visite, doen vrijwilligerswerk. Mannen zitten vaker thuis, zoeken een maatje en missen hun vrouw. Ik moet hun vertellen dat vrouwen geen praatpaal zijn voor hun verdriet. Die verwerking doe je bij een psycholoog, niet bij je nieuwe date.’
Zijn single vrouwen op leeftijd bang om in een zorgrol gedrukt te worden als ze een nieuwe relatie krijgen? Dat speelt zeker mee, merkt Paula Vogelzang, die met haar bedrijf Toekomst Relatiebemiddeling al vijftien jaar ouderen koppelt. ‘Na een scheiding of de dood van hun partner ontdekken vrouwen van 65-plus een nieuwe vrijheid en genieten daar volop van. Ze gaan trainingen doen op het gebied van persoonlijke ontwikkeling en met een psycholoog aan de slag. Ze denken: nu ben ik aan de beurt.’
Dat zelfinzicht en die hervonden zelfstandigheid is prachtig, maar er zit ook een keerzijde aan, ziet Vogelzang. ‘Want na een paar jaar komen ze er toch achter dat ze de verbinding met iemand missen. Dan melden ze zich bij ons.’
Alleen zijn heeft zijn voordelen. Ik wil niet mijn hele leven opgeven
Jeanne Adriaans
‘Veel mannen van mijn leeftijd willen golfen in Andalusië, reizen naar Thailand en barbecueën. Dat hedonistische vind ik een beperkt leven, bovendien ben ik geen reiziger. Ik zoek iemand die maatschappelijk betrokken is. Volgens het relatiebemiddelingsbureau waar ik me heb aangemeld, ben ik wel een beetje kritisch en niet doorsnee. Via dat bureau ben ik op zes dates geweest, maar het heeft niet geleid tot een relatie. Dat is jammer, maar het voelt niet als een echte teleurstelling. Het waren wel leuke ontmoetingen.
‘Het effect van een goede relatie op de levensverwachting van de mens is vrij groot en doet niet onder voor het bekende rijtje van niet roken, bewegen of gezond eten’, zegt Paul van Lange. Talloze onderzoeken tonen aan dat mensen met een relatie gezonder zijn dan mensen zonder partner. Zo hebben getrouwde mensen minder kans op ernstige hart-en vaatziekten, overgewicht en een hoge bloeddruk en hoog cholesterol dan ongetrouwde mensen.
Alleenstaande 55-plussers melden vaker (67 procent) dat ze vanwege gezondheidsproblemen moeite hebben met huishoudelijke activiteiten, zoals het bereiden van een maaltijd of schoonmaken, zo blijkt uit de Gezondheidsenquête 2023 van het CBS. Bij mensen met een partner is dit 45 procent. In die zin is het groeiend aantal single ouderen dus niet alleen een individueel issue, maar ook een potentieel maatschappelijk probleem, bijvoorbeeld als het gaat om zorgkosten.
Een vaste partner is ook goed voor de mentale gezondheid. Hierbij werkt het overigens twee kanten op: een vaste relatie leidt tot een betere mentale gezondheid, maar mentaal gezonde mensen kiezen ook eerder voor een relatie.
Eenzaamheid neemt toe in de tweede helft van het leven. Zo’n 38 procent van de 78-plussers zegt eenzaam te zijn. Dit is weliswaar minder dan twintig jaar geleden, maar het is toch nog een fors aantal. ’Eenzaamheid onder ouderen is een groot en onderschat probleem’, zegt Paul van Lange. Alleenstaande oudere mensen rapporteren minder welbevinden, hebben kleinere sociale netwerken en zijn vaker eenzaam.
De gezondheidsvoordelen van een relatie zijn groter voor mannen dan voor vrouwen. Alleenstaande mannen zijn vaker eenzaam dan single vrouwen. Ook plegen mannen na een scheiding vaker zelfmoord. Van Lange: ‘Het kan goed zijn dat vrouwen meer structuur brengen in het leven van een man. De bekende rust, reinheid en regelmaat. En dat ze praktische dingen regelen, zoals koken en boodschappen doen.’ Uit onderzoek blijkt ook dat mannen met kwalen eerder hulp inschakelen van een dokter wanneer ze een relatie hebben. Bij vrouwen is dat effect minder groot.
Gezondheid blijkt bij ouderen een belangrijk thema te zijn tijdens het daten. Wetenschappers analyseerden 450 onlinecontactadvertenties op een datingplatform. Bij de 75-plussers werd in 39 procent van de profielen verwezen naar gezondheid, in de leeftijdscategorie 60-75 jaar was dit slechts 19 procent. Een 79-jarige man schreef bijvoorbeeld dat hij ‘in uitstekende gezondheid’ verkeerde en een 75-jarige vrouw benadrukte gezondheid ‘belangrijk’ te vinden.
Ik sta alleen op en ga alleen naar bed in dat grote, stille huis
Jan Verhulst
‘Ik ben eenzaam. Veel mensen schamen zich daar misschien voor, maar ik niet. Dat gevoel begon een maand of acht na de dood van mijn vriendin. Je gaat alleen naar bed en staat alleen op in dat grote, stille huis. De avonden en weekenden vind ik vreselijk. Sommige kerels gaan zeven avonden in het café zitten, maar ik ben absoluut geen kroegmens.
Het vinden van een liefdespartner op latere leeftijd brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. ‘De behoeften in deze levensfase zijn anders dan bij twintigers en dertigers’, zegt Tila Pronk, auteur van het boek Liefde verandert. ‘Iemand is niet meer bezig met de vraag of de ander een goede vader of moeder zal zijn. Het gaat echt om de persoon en of die in het reeds opgebouwde leven past.’
Uit onderzoek blijkt dat drie factoren voorspellen of mensen bij elkaar blijven: tevredenheid, investeringen en alternatieven. ‘Als je elkaar op latere leeftijd ontmoet, zijn er nauwelijks investeringen: geen gemeenschappelijke vrienden, geen kinderen, geen gezamenlijk huis, geen herinneringen’, zegt Pronk. Ook zijn de alternatieven vaak best prima. ‘Ouderen zijn zelfstandig en genieten van hun vrijheid.’ De relatie is kwetsbaar als die het alleen moet hebben van de pijler ‘tevredenheid’. ‘Want we weten dat deze factor ook het meest fluctueert. De kans bestaat dus dat men de handdoek in de ring gooit na de eerste ruzie.’ Bij een tweede huwelijk neemt de kans op een scheiding toe, zo blijkt uit de cijfers.
Om die reden geeft Paula Vogelzang met haar bureau intensieve ondersteuning, voor én na de date. ‘Ik adviseer altijd: bekijk dit als een compleet nieuwe relatie, ga niet vergelijken.’ Ze herinnert zich een vrouw die een man op de derde date meenam naar het museum om haar lievelingsschilderij te laten zien. Haar overleden echtgenoot snapte dat ze altijd geëmotioneerd werd van dat doek, hij kende haar door en door. Deze nieuwe man reageerde minder ondersteunend en zij vond dat heel erg. ‘Dan zeg ik: jullie waren veertig jaar samen, natuurlijk kende hij jou goed. Deze man heb je drie keer ontmoet.’
Esma Linnemann en de andere cultuurexperts van de Volkskrant praten je elke week bij over de nieuwste films, series, boeken en andere popculturele verschijnselen.
Marianne had een affaire met een collega, toen ze haar man er jaren later over vertelde, was hij geschokt. Ze waren nota bene in therapie geweest en al die tijd had ze niets gezegd. ‘Om jou geen pijn te doen’, bracht ze uit, maar dat maakte geen indruk.
‘Wat is je passie?’ Het klinkt als een vraag uit een zelfhulpboek of voor een datingapp-profiel. Maar passie wordt ook vaak genoemd als één van de factoren voor een succesvol en gelukkig leven. Hoe belangrijk is het hebben van passie en hoe vind je die?
Source: Volkskrant