New York, de jaren zestig. Elke ochtend gaan werkloze havenarbeiders in de haven op zoek naar een klus – „Jij, pier acht. Jij, pier zes.” Maar er is amper werk meer. De meesten zakken af naar Dirty Dick’s, een kroeg onderin een pakhuis. Daar, onder tl-buizen, verloopt elke dag volgens hetzelfde script. Ze verzuipen hun zorgen en woede.
Als gouverneur George Wallace op tv komt, uit Alabama, zetten ze het geluid harder. Wallace wil president worden. Hij roept, ritueel, dat zwarte arbeiders witte arbeiders het brood uit de mond stoten: „Segregation now, segregation tomorrow, segregation forever!” De havenarbeiders juichen. Daarna komt er een sportprogramma en doen ze het geluid weer uit. ’s Middags sjokken ze naar huis, en nemen schulden en uitzichtloosheid het leven weer over. Wat opvalt: geen van hen heeft enige aanvechting om buiten een zwart persoon in elkaar te slaan. Ze zijn vooral gelaten, stil, gedeprimeerd. Gouverneur Wallace, viermaal presidentskandidaat, speelt ook maar toneel. En ze weten het.
Zo beschrijft de Amerikaanse socioloog Richard Sennett in zijn boek The Performer (2024) het populisme: als een toneelstuk dat dagelijks wordt opgevoerd. Hij noemt dit stuk Defeat, nederlaag. Elke dag begint het opnieuw.
Het is alsof Sennett, die een tijdje boven Dirty Dick’s woonde, Donald Trump beschrijft die voorstelt om alle Palestijnen uit Gaza te vegen en er een toeristische „Rivièra” van te maken – iets wat hij natuurlijk nooit gaat doen, omdat het niks oplost en enkel nieuwe problemen veroorzaakt, en omdat je er een militaire bezettingsmacht voor nodig hebt die Trump helemaal niet wil sturen omdat zijn oorlogen niet meer in het buitenland maar in het binnenland worden uitgevochten. Het is of Sennett VVD-leider Dilan Yesilgöz ten tonele voert, met haar rituele tirades tegen asielzoekers die ineens de opvang overspoelen – terwijl het enige nieuwe daarbij is dat zij daar zelf de afgelopen jaren te veel bedden heeft weggehaald. Het is alsof hij de radicaal-rechtse Franse politicus Jordan Bardella beschrijft, die als Europarlementariër geen vinger heeft uitgestoken voor de boeren, maar in verkiezingstijd boerenstemmen nodig heeft en dus tekeergaat tegen de Europese landbouwpolitiek. En guess what: het publiek weet het, net als de havenarbeiders. Trumps publiek weet het, Yesilgöz’ publiek, en ook dat van Bardella of populisten die ritueel pleiten voor grenscontroles waar helemaal geen mankracht voor is.
Het publiek wéét dat Gaza de kans had om een Rivièra te worden – na de Oslo-akkoorden in de jaren negentig. Maar Israël gunde de Palestijnen geen millimeter soevereiniteit, liquideerde gematigde Hamas-politici met wie het zaken kon doen, en sloot anderhalf miljoen mensen op in een strook van tien bij veertig kilometer. Als je een veiligheidsprobleem wilt creëren, pak je het zo aan, met backing van de hoofdsponsors in Washington.
Nu heeft premier Netanyahu Hamas nodig om premier te kunnen blijven. Net zoals Geert Wilders bij elke aanslag haast dankbaar een nummer maakt over moslimterroristen, en bij alles wat er in Amsterdam misgaat Femke Halsema begint af te branden. Vijanden, polarisatie – ook hij leeft ervan. En het gekke is, mensen weten het. Was iemand verbaasd toen minister Klever (Buitenlandse Handel, PVV), nog nooit betrapt op enige eurofilie, vorige week zei dat het belangrijk is „dat we als EU verenigd zijn en blijven”, mocht Trump Nederlandse bedrijven gaan schaden met handelstarieven? Natuurlijk was niemand verbaasd. Het zijn toneelstukjes. Cynische toneelstukjes.
Het punt is: steeds als het stukje klaar is en het doek valt, ontbreekt de catharsis die bij echt drama hoort. Bij catharsis, schrijft Sennett, ontdoet je lichaam zich van wat pijnlijk of giftig is. Zoals je overgeeft als je iets verkeerds hebt gegeten. Daarna kun je verder. Maar bij deze gratuite toneelstukjes wordt helemaal niks uitgedreven. Ze beginnen gewoon elke dag opnieuw. Er is geen pointe, geen opluchting, geen nieuw begin. Nogmaals, de troost die we hebben is dat kiezers niet gek zijn. Uiteindelijk gaan ze voor een eerlijker, opbouwend verhaal. Wallace is nooit president geworden.
Europaredacteuren praten je bij iedere week bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC