Estland, Letland en Litouwen worden zaterdagochtend losgekoppeld van het Russische energiesysteem. Bijna 35 jaar nadat de Baltische staten onafhankelijk werden van de Sovjet-Unie, schakelen de landen over op het Europese energienetwerk.
Litouwen maakte om 6.30 uur (Nederlandse tijd) bekend helemaal losgekoppeld te zijn van het Russische stroomnet. Kort daarna volgden ook Estland en Letland. De landen waren tot zaterdag via Rusland, Belarus en de Russische exclave Kaliningrad verbonden met dat Russische stroomnet.
Zaterdag draaien de landen volledig onafhankelijk op hun eigen netwerk. Zondag worden de elektriciteitskabels tussen de Baltische staten en Polen, Finland en Zweden geactiveerd. Vanaf dan kunnen Estland, Letland en Litouwen elektriciteit inkopen vanuit EU-landen, als dat nodig is.
In 2023 spraken de landen al af om zich los te maken van het Russische stroomnet. De verbinding met Rusland dateerde nog uit de Sovjettijd. Sinds de Russische inval in Oekraïne importeerden de Baltische staten al geen elektriciteit meer uit Rusland.
Maar door een oud contract bleven hun netwerken nog wel gekoppeld aan het Russische stroomnet. Dat was nodig voor de stabiliteit van het elektriciteitsnetwerk, om stroomuitval in de Baltische staten te voorkomen.
De loskoppeling heeft voor de landen veel betekenis. Het energienetwerk was de laatste infrastructuur waarvoor de landen afhankelijk waren van Rusland. De Baltische staten zien de loskoppeling als een stap naar een veiliger energienetwerk, omdat Rusland niet langer de mogelijkheid heeft om dat te beïnvloeden.
"We ontnemen Rusland nu de mogelijkheid om het elektriciteitssysteem te gebruiken voor sabotage", zei de Litouwse energieminister Zygimantas Vaiciunas eerder tegen persbureau AFP.
Met verschillende evenementen wordt in Estland, Letland en Litouwen stilgestaan bij de historische stap. Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen is zondag aanwezig bij een ceremonie in de Litouwse hoofdstad Vilnius om de aansluiting op het Europese stroomnet te vieren. In Vilnius staat een klok, die aftelt naar "elektriciteitsonafhankelijkheid".
De Baltische staten hebben de overgang van het Russische naar het Europese stroomnet goed voorbereid. Met nepnieuws werd geprobeerd daar twijfel over te zaaien onder de bevolking, meldt Politico.
Zo werden afgelopen dagen op verschillende plekken in de Baltische staten Russische pamfletten verspreid, die waarschuwden dat er na zaterdag geen elektriciteit meer zou zijn. Daarop stond onder meer dat inwoners kaarsen moesten kopen om zich voor te bereiden. Ook ging er desinformatie rond op sociale media.
De landen sluiten andere pogingen van Rusland om de overgang te dwarsbomen niet uit. "Het risico op cyberaanvallen blijft substantieel", meldde de Litouwse netbeheerder Litgrid.
Maar de landen sluiten ook niet helemaal uit dat er technisch iets misgaat met de overgang, hoe grondig die ook is voorbereid. Zo hebben de landen inwoners aangespoord om hun apparaten, zoals telefoons en laptops, van tevoren op te laden.
Vooralsnog is dat niet het geval. "Het systeem is stabiel, het proces verloopt soepel. Niemand merkt dat er iets is veranderd", zegt de Letse energieminister Kaspars Melnis tegen persbureau Reuters.
Ook voor Rusland heeft de stap van de Baltische staten consequenties. De Russische exclave Kaliningrad was altijd afhankelijk van het netwerk dat het gebied via Litouwen met de rest van Rusland verbond.
Rusland laat weten dat het voldoende maatregelen heeft genomen om Kaliningrad van energie te voorzien. De Baltische staten hadden Rusland in augustus 2024 geïnformeerd over de stap.
Source: Nu.nl economisch