De wereld was afgelopen week in rep en roer door het Gazaplan van Donald Trump. Intussen zette zijn Amerikaanse regering de aanval in op de landelijke overheid. Elon Musk kreeg daarbij vrij spel. "Hij rent rond als een kind in een snoepwinkel."
Trump stelt voor om Gaza te veranderen in een Amerikaans strandresort, een plan dat VN-topman António Guterres omschreef als "etnische zuivering". Wereldleiders reageerden in de afgelopen week uitgebreid op dat voorstel, dat weinig kans van slagen lijkt te hebben. Desondanks kon de kwestie op veel aandacht rekenen in de internationale media.
"Er zijn twee opties: het Gazaplan is compleet losgezongen van de realiteit, of het is een doel op zich om ophef te creëren", zegt Andrew Gawthorpe, VS-historicus aan de Universiteit Leiden en auteur van de nieuwsbrief America Explained.
"De eerste optie is onwaarschijnlijk, dus dan moet je kijken naar de grotere context. Trump zorgt graag voor mediastormen over onrealistische plannen of controversiële opmerkingen. In de tussentijd doet zijn regering dingen die niet populair zijn bij de Amerikaanse kiezer, maar niet dezelfde aandacht krijgen."
Een van die dingen is de ongekende aanval op de federale overheid die is ingezet door de nieuwe regering. Miljardair Musk is het boegbeeld van die inspanningen.
Met een klein team heeft Musk in de afgelopen weken de controle over grote delen van de overheid overgenomen. Begin deze maand kwam dat in een stroomversnelling. Het Witte Huis maakte de weg voor hem vrij. Musk leidt als "bijzondere overheidsmedewerker" het nieuwe 'ministerie van overheidsefficiëntie' (DOGE). Geen ministerie, ondanks de naam, maar een adviesorgaan.
De miljardair gaf ongeveer twee miljoen ambtenaren een - inmiddels wat verruimde - deadline: laat je uitkopen en vertrek, of riskeer ontslag in toekomstige bezuinigingsrondes.
De overname van USAID sprong het meest in het oog. Volgens de VN levert die overheidsorganisatie wereldwijd meer dan 40 procent van de humanitaire hulp. Trump en Musk hebben besloten dat USAID moet worden opgedoekt. Dat zou wereldwijd enorme gevolgen met zich meebrengen. Alle activiteiten van de hulporganisatie zijn bevroren en de medewerkers zitten thuis.
Musk en DOGE wisten ook toegang te krijgen tot het federale betalingssysteem, waar jaarlijks biljoenen dollars in omgaan. Dat bevat veel strikt vertrouwelijke informatie. Niet alleen over de overheid, maar ook over burgers, bedrijven en organisaties. Na tussenkomst van een rechter werd de toegang woensdag beperkt tot 'alleen lezen'.
"Trump heeft besloten dat deze zeer publieke bromance met Musk voordelig voor hem is. Wat betreft Musk, die krijgt de kans om feitelijk de Amerikaanse overheid te runnen. Hij zal daarbij ook rekening houden met zijn eigen zakelijke belangen", zegt Jack Thompson, VS-historicus aan de Universiteit van Amsterdam.
"Musk is een libertariër: hij gelooft dat de overheid slecht is. En al helemaal als die probeert regels op te leggen aan de techsector. Het komt erop neer dat Trump heeft gezegd: 'Ga je gang, breek maar dingen af, blaas ze op. Ik heb beloofd dat het geen business as usual zou worden als ik president werd.' Musk rent nu rond als een kind in een snoepwinkel."
Veel van de stappen van DOGE stuiten al op juridische tegenstand, zoals de sluiting van USAID. Volgens de grondwet kan een president niet zomaar een overheidsorganisatie sluiten die in het leven is geroepen door het Congres.
"De meeste Republikeinen en veel Trump-stemmers zijn verrukt", zegt Thompson. "Ze waarderen het dat Trump geen normale politicus is en vinden dat het systeem dat hij wil afbreken gewoon kapot is, niet zonder reden."
Republikeinen willen bovendien de federale overheid al heel lang kortwieken. "Daar dromen ze al tientallen jaren van, maar ze kregen het nooit voor elkaar. En dan komt Trump, die bijvoorbeeld gewoon tegen de CIA zegt: 'Jullie kunnen allemaal opstappen, dat boeit mij niets.'"
Daar komt bij dat de Republikeinen in het Congres in de relatieve luwte werken aan bezuinigingen op de sociale zekerheid en aan belastingverlagingen voor vermogenden en grote bedrijven. Dat zijn twee andere traditionele Republikeinse doelen, die doorgaans niet op veel steun van de kiezer kunnen rekenen.
De brede Republikeinse goedkeuring werkt door in de rechtbanken. "Het is de Republikeinen gelukt om veel Republikeinse rechters te benoemen. Het is altijd een mysterie wanneer hun juridische onafhankelijkheid de overhand krijgt op hun politieke voorkeuren. Maar veel van hen zullen het in ieder geval eens zijn met de principes van Trumps beleid."
Thompson denkt dat het voor Amerikaanse burgers nog lastig is om de acties van Trump en Musk in Washington te linken aan de rol van de landelijke overheid in hun eigen leven. "We hebben het ook over artsen die zorgen voor militaire veteranen of voedselinspecteurs die voorkomen dat mensen salmonella oplopen." Hij verwacht meer onvrede bij de kiezer als de gevolgen van de bezuinigingen voelbaar worden.
Trumps politieke invloed heeft een absoluut hoogtepunt bereikt. Hij heeft de verkiezingen gewonnen, met landelijk de meeste stemmen, en is populairder dan ooit. De Republikeinen hebben een nauwe meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat.
Gawthorpe: "De regering-Trump kijkt nu hoe ver ze kan gaan zonder significante tegenstand van de rechtbanken of Republikeinen in het Congres."
Thompson herkent een historisch patroon. "Je zag het ook bij George W. Bush en Barack Obama: nadat ze een iets ruimere verkiezingszege dan gewoonlijk hadden behaald, gingen ze denken dat ze een soort koning waren", zegt hij. "Eerst lijkt dat zo, maar dat kan snel veranderen. Over een jaar kan het er heel anders uitzien voor Trump."
Source: Nu.nl algemeen