trump
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Dik twee weken is Donald Trump nu president van de Verenigde Staten. En zowel nationaal als internationaal proberen mensen zich elke dag opnieuw te verhouden tot wat hij onafgebroken aan besluiten, voornemens en wilde plannen uitstort over zijn land en de wereld. Ratio, traditioneel een goede raadgever, legt het af tegen de chaostheorie die Trump elke dag opnieuw in de praktijk brengt om het oog van de natie én de wereld op zich gevestigd te houden.
De methode-Trump begint zich in rap tempo af te tekenen: dreigen met grote maatregelen, onderhandelingen afdwingen, iets binnenslepen en dat presenteren als een grote overwinning. Gebruiken en tradities, regels en afspraken, wetten en verdragen zijn hinderlijke obstakels bedacht door tegenstanders van de VS en dus uitermate geschikt om afgebroken of geschonden te worden. Het enige wat telt, is America First en het recht van de sterkste.
Binnenlands laat Trump zijn nieuwe beste vriend Elon Musk met een hakbijl door de Amerikaanse instituties gaan. Hij doekte eigenhandig het Amerikaanse agentschap voor ontwikkelingshulp (USAID) op en kreeg op oneigenlijke wijze toegang tot de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor de federale ambtenaren en de betalingssystemen van het ministerie van Financiën. Ontslag dreigt voor tienduizenden ambtenaren als die zich niet schikken naar de Nieuwe Macht. Inmiddels zijn, onder meer tegen dat ontslag, de eerste rechtszaken aangespannen. Maar het enge is: het bleef verder doodstil in de VS.
Internationaal werd Trumps methode zichtbaar in het de facto uitroepen van een handelsoorlog met Amerika’s beste vrienden, Canada en Mexico. Eind vorige week kondigde Trump tarieven van 25 procent aan op alle importen uit zijn buurlanden. Ook China kreeg extra importtarieven opgelegd. Wereldwijd hielden regeringen en beleggers hun hart vast: betekende dit het begin van het einde van de vrijhandel, die de wereld zo veel welvaart had gebracht?
Maandag, een paar uur voordat de tarieven daadwerkelijk in zouden gaan, was de angel daar alweer deels uit: Mexico had toegezegd wat extra troepen naar de grens te sturen om migranten tegen te houden en Canada benoemde een fentanyl-tsaar die drugs vanuit Canada naar de VS moet tegenhouden en de handelsoorlog was afgewend. Althans voorlopig, want Trump claimt de overwinning, die feitelijk miniem is, maar blijft met tarieven dreigen.
Markten wisten én weten zich geen raad met deze manier van doen. Het is chaos en onzekerheid, en daar houden markten niet van. De grondhouding die Wall Street tot nu toe rustig hield, lijkt vooralsnog te werken: de soep wordt niet zo heet gegeten als het Witte Huis die telkens opdient.
Dat is, ook voor Amerika’s buitenwereld, een riskant uitgangspunt. Want al is de internationale gemeenschap duizelig van alles wat daar tot nu toe overheen is gestort, er zijn óók tal van onderwerpen die nog niet of nauwelijks aan bod gekomen zijn. Een oplossing voor de oorlog in Oekraïne bijvoorbeeld. Of een tarievenstrijd tussen de VS en de Europese Unie, waar de president na Canada, Mexico en China nog niet aan toekwam.
Vergeet niet dat inkomsten uit hogere invoertarieven een integraal deel zijn van de begrotingsplannen van (de regering-) Trump. Eind dit jaar lopen de grootscheepse belastingverlagingen af die de president in zijn eerste termijn doorvoerde. Alleen al om die te handhaven – en dus te voorkomen dat de belastingen weer even hard omhooggaan – zijn duizenden miljarden dollars nodig waarvoor geen dekking is. En dat terwijl het Amerikaanse begrotingstekort zonder maatregelen nu al structureel tweemaal hoger is dan de 3 procent van het bbp die in Europa de limiet is.
Dat onderstreept ook dat de grootschalige plannen om het Amerikaanse overheidsapparaat te decimeren niet alleen ideologisch zijn. Er bestaat ook een financiële noodzaak voor. Het ‘uithongeren van het beest van de staat’ door telkens eerst belastingverlagingen door te voeren en die vervolgens te financieren met bezuinigingen, is zeker geen nieuw conservatief voornemen in de VS: dat verlangen geldt al zeker een kwart eeuw.
Ook dat heeft gevolgen voor Amerika’s buitenwereld: zie Trumps vergevorderde poging om de ontwikkelingsorganisatie USAID van de kaart te vegen. Bondgenoten kunnen te maken krijgen met een kreupele Amerikaanse diplomatieke dienst, nog hogere eisen voor de eigen defensie-uitgaven en, inderdaad, gestaag oplopende invoerheffingen.
Dat onderstreept dat Amerika’s partners óók oog moeten houden op de binnenlandse Amerikaanse politieke dynamiek. Of, bondiger gesteld en geheel in lijn met het karakter van de president: follow the money.
Donald Trump is weer president van de Verenigde Staten. Onze Amerika-experts houden zijn ambtstermijn nauwlettend in de gaten. Blijf elke week op de hoogte.
Source: NRC