Estland, Letland en Litouwen worden zaterdagochtend losgekoppeld van het Russische energiesysteem. Bijna 35 jaar nadat de Baltische staten onafhankelijk werden van de Sovjet-Unie, schakelen de landen over naar het Europese energienetwerk.
Om 6.30 uur (Nederlandse tijd) maakte Litouwen bekend helemaal losgekoppeld te zijn van het Russische stroomnet. Het land was daarmee verbonden met Rusland, Wit-Rusland en de Russische exclave Kaliningrad. Estland en Letland volgens later op de dag.
Zaterdag draaien de landen volledig onafhankelijk op hun eigen netwerk. Zondag worden de elektriciteitskabels met Polen, Finland en Zweden geactiveerd. Vanaf dan kunnen de Baltische staten elektriciteit inkopen vanuit EU-landen, als dat nodig is.
In 2023 spraken de landen al af om zich los te maken van het Russische stroomnet. De verbinding met Rusland dateerde nog uit de Sovjettijd. Sinds de Russische inval uit Oekraïne importeerden de Baltische staten al geen elektriciteit meer uit Rusland.
Maar door een oud-contract bleven hun netwerken nog wel gekoppeld aan het Russische stroomnet. Dat was nodig voor de stabiliteit van het elektriciteitsnetwerk, om stroomuitval in de Baltische staten te voorkomen.
Het loskoppelen heeft voor de landen veel betekenis. Het energienetwerk was de laatste infrastructuur waarvoor de landen afhankelijk waren van Rusland. De Baltische landen zien het loskoppelen als een stap naar een veiliger energienetwerk, omdat Rusland niet langer de mogelijkheid heeft om dat te beïnvloeden.
"We ontnemen Rusland nu de mogelijkheid om het elektriciteitssysteem te gebruiken voor sabotage", zei de Litouwse energieminister Zygimantas Vaiciunas eerder tegen persbureau AFP.
Met verschillende evenementen wordt in Estland, Letland en Litouwen aandacht gegeven aan de historische stap. Ursula von der Leyen is zondag aanwezig bij een ceremonie in de Litouwse hoofdstad Vilnius om de aansluiting op het Europese stroomnet te vieren. In Vilnius staat een klok, die aftelt naar "elektriciteitsonafhankelijkheid".
De Baltische staten hebben de overgangsperiode van het Russische naar het Europese stroomnet goed voorbereid. Een stroom van nepnieuws probeerde daar twijfel over te zaaien onder de bevolking, meldt Politico.
Zo werden afgelopen dagen op verschillende plekken in de Baltische staten Russische pamfletten verspreid, die waarschuwden dat er na zaterdag "geen elektriciteit meer zou zijn". Daarin stond onder meer dat inwoners kaarsen moesten kopen om zich voor te bereiden. Ook ging er desinformatie rond op sociale media.
De landen sluiten andere pogingen van Rusland om de overgang te dwarsbomen niet uit. "Het risico op cyberaanvallen blijft substantieel", meldde de Litouwse netbeheerder Litgrid.
Maar dat landen sluiten ook niet helemaal uit dat er technisch iets misgaat met de overgang, hoe grondig het allemaal ook voorbereid is. Zo hebben de landen inwoners aangespoord om hun apparaten, zoals telefoons en laptops, van tevoren op te laden.
Ook voor Rusland heeft de stap van de Baltische staten consequenties. De Russische exclave Kaliningrad was altijd afhankelijk van het netwerk dat het gebied via Litouwen naar de rest van Rusland verbond.
Rusland laat weten dat het voldoende maatregelen heeft genomen om Kaliningrad van energie te voorzien. De Baltische staten hadden Rusland in augustus 2024 geïnformeerd over de stap.
Source: Nu.nl algemeen