Een Leids onderzoeksteam heeft een belangrijke prijs van 1 miljoen euro gekregen voor de zoektocht naar een innovatief malariavaccin. Hoogleraar Meta Roestenberg is trots op de impact die 'haar' vaccin kan hebben op miljoenen wereldburgers. "Elke stap vooruit geeft zoveel hoop."
Roestenberg is hoogleraar vaccinologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum. Zij werkt al jaren aan een unieke benadering in de strijd tegen malaria. Die infectieziekte eist jaarlijks meer dan een half miljoen levens wereldwijd. De meeste slachtoffers zijn kinderen.
"Malaria staat in de top drie van dodelijke infectieziekten", legt Roestenberg uit aan NU.nl. "Ik heb veel gereisd tijdens mijn studie en zag in Afrika hoe groot de impact op de levens van mensen kan zijn. Tijdens de coronapandemie hebben we in het Westen ook geleerd dat zo'n infectie opeens je hele leven kan bepalen en beperken."
Het vernieuwende van haar onderzoek is het gebruik van levende, genetisch verzwakte malariaparasieten als vaccin. "Normaal wordt een onderdeel van de parasiet gebruikt om een vaccin van te maken en het afweersysteem mee te trainen", legt ze uit.
"Wij gebruiken de hele parasiet. Dat werkt beter omdat de parasiet die malaria veroorzaakt, ingewikkeld is en zoveel verschillende eiwitten bevat dat het trainen met alleen een enkel onderdeel niet goed werkt."
De Leidse onderzoeksgroep publiceerde onlangs de eerste resultaten van een proef op Nederlandse testpersonen. Deze werden - met hun medeweten - gestoken door muggen die de verzwakte parasiet bij zich droegen. Zo werd door de de stoffen die die parasiet afscheidt, weerstand opgebouwd tegen malaria. Zes weken later werden de testpersonen gestoken door een malariamug, om dit te testen.
Negen van de tien testpersonen bleken inderdaad beschermd tegen malaria. "De resultaten waren zo opvallend dat we er een groot artikel over hebben geschreven dat internationaal veel aandacht trok", legt Roestenberg uit. "Dit soort onderzoek doe je nooit alleen, je werkt altijd samen met verschillende teams in andere werelddelen. Maar dit stukje van de puzzel gaf iedereen wel weer even hoop en het gevoel dat het vinden van een goed vaccin kán en ook móet. Af en toe zo'n resultaat boeken is zo belangrijk."
Hoofdonderzoeker Amrish Baidjoe van Artsen zonder Grenzen, die zelf niet bij het Leidse onderzoek betrokken is, beaamt dat de resultaten in Leiden van groot belang kan zijn voor de ontwikkeling van een vaccin in de toekomst. "Er zijn wel vaccins beschikbaar, maar die leveren een beperkte bescherming op. Die vaccins zijn gebaseerd op het nabootsen van een fragment van de parasiet", legt hij uit.
"De vaccins die nu beschikbaar zijn, zijn pas effectief na drie of vier injecties en zorgen voor zo'n 50 procent minder sterfgevallen bij kinderen onder de vijf." Malaria is een ziekte die op dit moment met een heel scala aan instrumenten wordt bestreden, vertelt Baidjoe. "Het gebruik van bednetten en middelen tegen muggen op bijvoorbeeld de muur van een huis kan helpen. Dat geldt ook voor het slikken van malariapillen aan het begin van het seizoen. De vaccins zijn de afgelopen decennia een extra stuk gereedschap geworden."
Baidjoe plaatst wel een kanttekening bij het Leidse onderzoek. "Dit vaccin kan op den duur een hoge mate van extra bescherming betekenen", zegt hij. "Maar het is nog niet grootschalig getest in landen waar malaria veel voorkomt. Net als bij coronavaccins spelen heel veel factoren een rol bij deze processen: heo lang duurt de bescherming, na vaccinatie, hoe duur worden vaccins, hoe breed komen ze beschikbaar? Maar de stappen die het team in Leiden maakt, zijn bijzonder hoopvol te noemen."
De Mercator Sapiens Stimulus die het Leidse team heeft ontvangen, is de grootste privaat gefinancierde wetenschapsprijs van Nederland. Het bijzondere aan deze prijs is de volledige vrijheid die onderzoekers krijgen in de besteding van het geld.
"Om financiering te krijgen op basis van vertrouwen - dus zonder expliciete deadlines of voorwaarden - heeft een enorme impact", benadrukt hoogleraar Roestenberg. Met het prijzengeld gaat Roestenberg het vaccin nog krachtiger maken voor effectieve toepassing in landen waar malaria heerst. Ook kan zij haar team uitbreiden met een promovendus en twee postdoctorale onderzoekers.
Roestenberg hoopt dat de Nederlandse burgers zich realiseren hoe groot de impact is van het wetenschappelijk onderzoek dat hier gedaan wordt. "Als het om wetenschap gaat, reageren we altijd vrij nuchter", lacht ze. "Maar als klein landje leveren we heel veel hoogstaand onderzoek dat de wereld verder helpt. We hebben goed onderwijs en veel bedrijven die zich met biotech bezighouden. Het zou fijn zijn als dat wat vaker werd gezien en erkend, ook in eigen land."
Source: Nu.nl algemeen