Zowel bij de politie als bij defensie zijn medewerkers in dienst die zich ‘soeverein’ noemen, blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. Zij zouden de wet niet erkennen. Wat hebben zij daar te zoeken?
zijn verslaggevers van de Volkskrant.
Wat geloven soevereinen precies?
Soevereinen stellen dat ze zich hebben losgekoppeld van de Nederlandse staat en dat zij daarom geen belastingen, boetes en rekeningen van nutsvoorzieningen hoeven te betalen. Zij erkennen het gezag van de overheid, politie en rechtspraak niet, en ook niet dat van deurwaarders die niet-betaalde rekeningen komen innen.
Zij grijpen daarbij terug op een theorie die stelt dat iedereen wordt geboren als mens en tot burger wordt ‘gemaakt’. Dat gebeurt wanneer de ouders bij de geboorte aangifte doen: op dat moment wordt iemand een ‘persoon’ met een bsn (door soevereinen steevast ‘burgerslavennummer’ genoemd).
Ook verwijzen ze vaak naar wat ze ‘gewoonterecht’ (common law) noemen. In de praktijk komt dat neer op het idee dat zij zich niet aan wetten hoeven te houden als die niet in lijn liggen met hun opvattingen.
De theorie heeft verstrekkende gevolgen. Wie wordt aangehouden, zou bijvoorbeeld niet zijn identiteits- of rijbewijs moeten tonen aan de politie, want dan erkent hij stilzwijgend het gezag van de overheid.
Soevereinen bij de politie en defensie, is dat dan niet tegenstrijdig?
Dat lijkt inderdaad het geval. In totaal zijn vijf politiemedewerkers, die allemaal nog voor de politie werken, in 2023 en 2024 als soeverein ‘ontdekt’. Zij hebben dit zelf geuit, berichtte RTL Nieuws woensdag. Onduidelijk is om hoeveel militairen het gaat.
‘Iedereen is vrij om te denken wat hij of zij wil’, laat de korpsleiding van de politie in reactie weten. ‘Alle politiemedewerkers hebben echter bij het afleggen van de ambtseed trouw gezworen aan de koning, de grondwet en de wetten van ons land.’ Handelen naar het soevereine gedachtegoed noemt de korpsleiding daarom ‘onverenigbaar’ met de ambtseed.
In 2023 werd al duidelijk dat defensie aantrekkelijk is voor deze groep. Uit het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) bleek toen dat er ook bij de krijgsmacht ‘anti-institutioneel extremisten’ rondlopen, die geloven dat er een ‘kwaadaardige elite aan de macht is die het volk ernstig onderdrukt’.
Rechtendocent Luuk de Boer (Rijksuniversiteit Groningen) verbaast het niet dat er bij politie en defensie soevereinen rondlopen. Hij onderzocht ruim honderd rechtszaken rondom de beweging. ‘Soevereinen zijn vaak burgers die zich niet gehoord voelen en zich afhankelijk gemaakt voelen van instituties waaraan ze moeten gehoorzamen. De kern van hun gedachtegoed is dat ze een positie van machteloosheid willen ombuigen naar macht.’ Dat kan op plekken waar hiërarchie een nadrukkelijke rol speelt, zoals bij defensie of de politie, denkt De Boer.
Hoe groot is de dreiging die hiervan uitgaat?
In hoeverre soevereinen binnen defensie en politie een specifieke bedreiging vormen is lastig te zeggen, stelt De Boer. ‘Iemand wordt soeverein, doet dat een tijd en komt dan op een T-splitsing. Of ze merken dat het niet werkt en stoppen óf ze radicaliseren juist nog verder. Binnen de overheid zou die laatste groep een gevaar kunnen vormen, al heb ik niet het idee dat dit nu in Nederland speelt.’
In algemene zin gaat het om een groeiende groep van ‘enkele tienduizenden mensen in Nederland’ die zich autonoom of soeverein noemen, volgens een schatting van inlichtingendienst AIVD. Dit gedachtegoed, dat al decennia bestaat, leefde tijdens de coronapandemie sterk op. Een groep coronasceptici vond het beleid van lockdowns, avondklok, vaccinaties en QR-codes dermate dwingend dat zij zich wilde afscheiden van de maatschappij.
Instanties merken daar de gevolgen van. Bij de Belastingdienst zijn sinds begin 2021 meer dan 8.600 brieven binnengekomen van mensen die hun staatsburgerschap opzeggen en tegelijkertijd een ‘geboortetrust’ van 1,5 miljoen euro opeisen, een niet bestaand vermogen dat de fiscus voor iedere Nederlander zou beheren en waarop zij denken recht te hebben.
Het overgrote deel van de soevereinen brengt vooral zichzelf in de problemen, door bijvoorbeeld rekeningen niet te betalen. Maar een zeer klein deel van de soevereinen is bereid geweld te plegen, volgens de AIVD.
Zij zouden kunnen worden geïnspireerd door de Duitse Reichsbürger, van wie in 2022 25 leden werden opgepakt omdat ze een staatsgreep zouden voorbereiden. De groepering wierf actief onder politiemensen en militairen. In Duitsland werden bovendien al eens ambtenaren ontslagen, omdat zij het soevereine gedachtegoed aanhingen.
Zijn soevereinen in Nederland al gewelddadig geweest?
Zover bekend is de beweging tot nu toe niet gewelddadig geweest in Nederland. Mede dankzij ingrijpen van justitie en politie zijn mogelijk enkele uitspattingen van geweld voorkomen. In 2023 werd bijvoorbeeld een 48-jarige ex-militair uit Rotterdam veroordeeld die acht vuurwapens wilde kopen om zich te verdedigen tegen een ‘tirannieke overheid’.
Ook loopt er momenteel een grote rechtszaak tegen tien verdachten die onder meer worden verdacht van terrorisme en een soevereine militie zouden vormen, volgens het OM. Zij zouden overheden en democratische instellingen willen omverwerpen, desnoods met geweld. Zelf beschouwen de verdachten zich vooral als vrijdenkers die zelfvoorzienend willen leven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant