Dinsdagavond lag 1.000 kilo afgedankte aardappels voor het graaien in Amsterdam. Het is ellebogen om er een paar te bemachtigen. ‘Bizar dat mensen honger hebben terwijl er meer dan genoeg voedsel is.’
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
Tientallen mensen dringen dinsdagavond om 6.00 uur op het Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord rond een witte pick-upwagen om een paar kilo aardappels te bemachtigen. Wie ellebogend bij de laadbak weet te komen houdt een boodschappentas omhoog, in de hoop dat één van de mannen of jongens op de truck – de jongste lijkt een jaar of 12 – die vult.
Met hun buik op de rand en benen van de grond graaien zij in de grote houten krat, met daarin 1.000 kilo afgekeurde aardappelen. Door de vorm, kleur of kiempjes voldoen die niet aan de verwachting van consumenten.
Charley Ranzijn, die elke maandag een voedselbank met warme maaltijd organiseert, haalde de vracht daarom gratis op bij een aardappelgroothandel. ‘Anders gaan ze over een paar weken naar een varkensboer, terwijl mensen ze prima kunnen eten.’
Via sociale media deelde hij een bericht over de actie, waarmee hij ‘Amsterdam wil voeden’ en aandacht vraagt voor de verspilling van eten. ‘Het is bizar dat mensen honger hebben, terwijl er meer dan genoeg voedsel is.’
Ongeveer een kwart van het eten in Nederland wordt weggegooid, berekenden onderzoekers van de Universiteit Wageningen. Dat is zo’n 2 miljard kilo eten per jaar.
Met ‘een leger van grote, oude bakfietsen’ gaan Ranzijn en zijn kennissen Amsterdamse bedrijven af om het eten op te halen dat die anders weggooien. Dat brengen ze vervolgens naar sociale initiatieven, zoals volkskeukens Molli Chaoot en Joe’s Garage.
‘Maar als ik bij supermarkten aanklop om hun overgebleven eten op te halen, zeggen ze dat dat niet kan. Ze brengen het weer terug naar de fabriek. Terwijl het daar aangekomen vaak niet meer eetbaar is voor mensen.’
Dat mensen het maar wat graag willen hebben, blijkt wel op het Buikslotermeerplein. ‘Dicht bij de wagen duwen en trekken mensen, dus ik ben maar weer achteraan gaan staan’, zegt een vrouw die niet met haar naam in de krant wil.
Ercan Soykan (66) kijkt verbaasd toe. ‘Dit soort taferelen verwacht je in oorlogsgebied. Niet in Nederland, waar we een sociaal vangnet hebben.’ Verklaren kan hij het wel. Hij gooit zijn handen in de lucht: ‘De rijken worden steeds rijker, en de armen worden steeds armer! Vind je het gek dat mensen dan zo lopen te graaien?’
Ook ‘knuffelkraker’ Ranzijn, zoals een vriendin hem noemt, wijst naar ‘de kapitalisten’. Maar dan als veroorzaker van de grote verspilling. ‘Het verdienmodel van supermarkten is dat ze elke dag alle producten aanbieden. Ook als de tomaten een dag minder goed verkopen, staat de volgende lading alweer klaar.’
Maar bedrijven hebben er ook baat bij verspilling terug te dringen, zegt Toine Timmermans, programmamanager duurzame voedselketen aan de Universiteit Wageningen. Binnen de stichting Samen Tegen Verspilling helpt hij hen daarbij.
‘Daarin zijn de afgelopen jaren al flinke stappen gezet’, aldus Timmermans. ‘In 2023 verspilden supermarkten bijvoorbeeld 35 procent minder eten dan in 2018, blijkt uit ons onderzoek. Bijvoorbeeld door tomaten die niet meer verkocht kunnen worden, te verwerken in saus.’
Het meeste eten, zo’n 35 procent van wat we weggooien, wordt overigens verspild bij mensen thuis, zegt Timmermans. Daarnaast is de consumptie buitenshuis een grootaandeelhouder in verspilling.
De oplossing voor voedselverspilling bij supermarkten en groothandels – verantwoordelijk voor zo’n 8 procent van het geheel – zit in de productieketen, zegt Timmermans. ‘Het redden van eten dat anders naar vee gaat, is goed en sympathiek. Het is een mooie manier om aandacht te vragen voor het probleem en heeft vaak een sociale functie. Maar het is geen structurele oplossing; daarvoor is de schaal te klein.’
Om een idee te geven: groothandel Stam, waar de aardappels vandaan komen, keurt wekelijks 6.000 kilo aardappels af. Ranzijn moest iemand met vrachtwagenrijbewijs optrommelen om een zesde daarvan vandaag te vervoeren. Verspilling met alleen bakfietsen te lijf gaan, zet dus geen zoden aan de dijk.
Probleem is dat het voor bedrijven vaak duur is om hun ‘afval’ een betere bestemming te geven dan vee. De directeur van de groothandel, Ted Stam, zou met liefde alle afgedankte aardappels aan de voedselbank geven als dat hem geen verlies opleverde, zegt hij. ‘Bij de varkensboer krijg ik er zo’n 2 à 3 cent per kilo voor.’
Steeds meer initiatieven bieden een financieel aantrekkelijk alternatief, zoals bijvoorbeeld Instock, dat dit soort aardappels aan restaurants slijt. Stam heeft zich daar nog niet in verdiept, zegt hij.
Tot die tijd weet Ranzijn er wel raad mee: binnen drie kwartier is de krat leeg. ‘Ik daag bedrijven uit: bel mij, en ik regel dat het eten bij mensen terechtkomt!’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant