Door zich terug te trekken uit de Wereldgezondheidsorganisatie en alle buitenlandse hulp te bevriezen, zet Donald Trump miljoenen mensenlevens op het spel. Ook in Nederland. We kunnen niet afzijdig blijven.
De terugkeer van Donald Trump als president van de Verenigde Staten markeert een keerpunt in mondiale gezondheid. Op dag één kondigde hij aan zich terug te trekken uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en kort daarna bevroor hij alle buitenlandse hulp. Als een van de grootste donoren van mondiale gezondheidsprogramma’s, brengen de VS met deze acties acuut miljoenen mensenlevens in gevaar. Nederland en andere landen mogen niet werkeloos toekijken, maar moeten nu serieus tegenwicht bieden en bijdragen aan het dichten van de gaten die nu ontstaan.
Over dit artikel
Mariëlle Bemelmans is directeur van Wemos, een ngo voor mondiale gezondheid.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De VS waren decennialang een hoeksteen in de mondiale gezondheidszorg. Hoewel ze in 2023 een relatief klein deel (0,27 procent) van hun bruto nationaal inkomen (BNI) aan officiële ontwikkelingssamenwerking besteedden, zijn de Verenigde Staten door de omvang van hun economie de grootste donor ter wereld. Veel mondiale gezondheidsinitiatieven zijn sterk afhankelijk van Amerikaanse financiering. Bijvoorbeeld het Global Fund, dat zich richt op het beëindigen van hiv/aids, tuberculose en malaria, en het versterken van gezondheidszorgsystemen. Tijdens de laatste financieringsronde (2023-2025) werd 6 van de 14,4 miljard dollar toegezegd door de VS.
De plotselinge bevriezing van Amerikaanse hulp heeft desastreuze gevolgen. Programma’s zoals PEPFAR, dat toegang tot levensreddende hiv-medicatie biedt aan meer dan 20 miljoen mensen, vrezen voor hun voortbestaan. Elon Musk zegt nu zelfs dat USAID – de hulporganisatie van de VS – geheel opgedoekt kan worden. En de gevolgen blijven niet beperkt tot lage-inkomenslanden. Ziekte-uitbraken kunnen toenemen en epidemieën kunnen zich door beperkte capaciteit voor monitoring makkelijker ontwikkelen. Covid-19 herinnert ons aan de potentiële gevolgen voor mensen overal ter wereld.
De WHO speelt een centrale rol in wereldwijde gezondheid. De organisatie biedt richtlijnen, verzamelt en faciliteert het delen van kennis, adviseert regeringen en bestrijdt infectieziekten. Als de enige mondiale gezondheidsorganisatie waar vrijwel alle landen aan tafel zitten, maakt de WHO snelle informatie-uitwisseling over uitbraken mogelijk. Dit is essentieel om tijdig diagnostiek en medicijnen te ontwikkelen en een effectieve aanpak af te stemmen om pandemieën te voorkomen.
Het besluit van de VS om zich terug te trekken uit de WHO is zeer zorgwekkend. De VS zijn als medeoprichter en grootste donor van de WHO verantwoordelijk voor ongeveer 20 procent van het budget. Met minder budget komen initiatieven zoals de uitroeiing van polio en programma’s voor moeder- en kindzorg en geestelijke gezondheidszorg onder druk te staan. Bovendien wordt de capaciteit van de WHO om uitbraken zoals van mpox en de vogelgriep aan te pakken, ernstig beperkt. Dat vormt een gevaar voor alle landen – ook voor Nederland.
Het huidige systeem van ontwikkelingssamenwerking heeft zijn tekortkomingen, maar blijft vooralsnog een levenslijn voor miljoenen mensen. Nederland kan een voortrekkersrol spelen door in te zetten op verbetering van ontwikkelingssamenwerking en tegelijkertijd te werken aan hervormingen in de mondiale economie waardoor lage-inkomenslanden onafhankelijker worden. Bijvoorbeeld door internationale belastinghervormingen en mechanismen voor schuldverlichting. In veel landen drukken terugbetalingen van schulden en rente zwaar op het budget van publieke diensten, waaronder gezondheidszorg. Zoals in Zambia, waar in 2024 33 procent van de overheidsbegroting naar schuldaflossing ging, terwijl gezondheidszorg nog geen 12 procent ontving.
Op korte termijn is het van groot belang dat Nederland, samen met de EU, een sterk signaal
afgeeft om de schade van de Amerikaanse besluiten te beperken en bijdraagt aan het dichten van financieringstekorten in de mondiale gezondheidszorg. Daarvoor moet het de voorgenomen keiharde bezuiniging op internationale samenwerking ongedaan maken. Die zou de Nederlandse bijdrage doen krimpen van 0,66 procent van het BNI in 2023 naar slechts 0,42 procent in 2028 – ver onder de internationale afspraak van 0,7 procent. Dat terwijl extra investeren nu urgenter is dan ooit; om mensenlevens te redden en toekomstige pandemieën te voorkomen.
Nederland kan niet afzijdig blijven. Dit is een moment voor onze overheid om een langetermijnvisie te laten zien en het belang van internationale samenwerking en solidariteit te onderstrepen. Door extra te investeren in mondiale gezondheidsprogramma’s en andere landen aan te moedigen hetzelfde te doen, kunnen we de ergste gevolgen van de Amerikaanse besluiten beperken.
Geen enkel land kan in zijn eentje de mondiale gezondheid veiligstellen. Het is dan ook van vitaal belang om samen te werken en de successen van internationale samenwerking van de afgelopen decennia te beschermen. Miljoenen levens staan op het spel. Actie is niet alleen een morele plicht maar ook een investering in een gezondere en stabielere wereld, voor iedereen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant