Poetins invasie van Oekraïne is een grote vergissing geweest. De vraag is niet of Rusland de oorlog tegen Oekraïne gaat verliezen (wat strategisch gezien al het geval is), maar hoezeer het land ten prooi zal vallen aan de Chinese ambities.
Net als tsaar Nicolaas II heeft de Russische president Vladimir Poetin het verkeerde land tot zijn belangrijkste vijand gekozen. Terwijl hij een zelfgekozen oorlog uitvecht, laat hij de werkelijke bedreiging voor zijn land aan kracht winnen. Want niet Oekraïne, maar China vormt een existentiële bedreiging voor Rusland.
In de Russisch-Japanse Oorlog (1904-1905) vocht tsaar Nicolaas tegen Japan vanwege concessies in Mantsjoerije waaraan Rusland niets kon verdienen, in plaats van te investeren in de spoorwegen en munitie die hij zo’n tien jaar later nodig had om tegen de werkelijke vijand van zijn land te strijden: Duitsland.
De nederlaag in de Eerste Wereldoorlog kostte Nicolaas en zijn gezin het leven nadat de bolsjewieken de macht hadden overgenomen. Leden van de adel die niet hetzelfde gewelddadige lot ondergingen als de Russische tsaar vluchtten naar het buitenland, waar ze vaak berooid stierven.
Het Westen en Oekraïne zijn nooit van plan geweest om Rusland binnen te vallen, laat staan daar grondgebied te annexeren. Wie in het Westen zou dat willen? China daarentegen misschien best wel. Dat land heeft een lange lijst van grieven die eeuwen teruggaan, tegen de tsaren die die enorme stukken grondgebied – van een grotere omvang dan die van de Verenigde Staten ten oosten van de Mississippi – uit China’s invloedssfeer hebben gehaald.
Over de auteur
S.C.M. Paine is hoogleraar Geschiedenis en Hogere Strategie aan het U.S. Naval War College en heeft vele boeken geschreven, waaronder Imperial Rivals: China, Russia and Their Disputed Frontier.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Poetins invasie van Oekraïne was een cruciale vergissing, van het soort die een terugkeer naar de vooroorlogse status quo uitsluit. Dergelijke fouten leiden juist tot alternatieven die veel minder wenselijk zijn. De vraag is niet of Rusland de oorlog tegen Oekraïne gaat verliezen (wat strategisch gezien al het geval is) maar hoe groot het verlies zal zijn.
Deze oorlog heeft Rusland al meer dan 700 duizend doden en gewonden gekost en heeft het land gedwongen de lucratieve Europese energiehandel te verruilen voor minder winstgevende markten. Door de opgelegde sancties is de productiviteit sterk teruggelopen. Op de reserves aan buitenlandse valuta is beslag gelegd en de renteopbrengst daarvan gaat nu naar Oekraïne.
Ook heeft de oorlog geleid tot de uittocht van honderdduizenden burgers in de kracht van hun leven (vaak hoogopgeleide mensen werkzaam in de cruciale tech-sector), tot bombardementen op Russische fabrieken, militaire bases en infrastructuur en tot de eerste invasie op Russisch grondgebied (in de regio Koersk) sinds de Tweede Wereldoorlog. En ten slotte is door deze oorlog de Navo uitgebreid en versterkt, met Zweden en Finland als nieuwe leden in de alliantie, waarmee de Oostzee in feite een meer van de Navo is geworden.
Zelfs als de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump erin slaagt om het conflict rond Oekraïne te beëindigen, kan Poetin deze verliezen nooit goedmaken. En hoe langer deze oorlog duurt, hoe zwakker Rusland wordt, waardoor velen zich afvragen wanneer het land besluit om zijn verlies te nemen.
Het Russische volk heeft tsaar Nicolaas II verdreven vanwege zijn slechte oorlogvoering, omdat hij de economie ontwrichtte en lichtzinnig omsprong met de levens van zijn onderdanen. Net als de entourage van Nicolaas helpt die van Poetin hem om stug te volharden in zijn slechte beslissing om Oekraïne binnen te vallen, in plaats van hun biezen te pakken zolang het nog kan. Maar hoe langer ze Poetin blijven steunen, hoe kwetsbaarder ze worden voor China.
De vraag is niet óf China zich tegen Rusland zal keren, maar wanneer. Uiteindelijk zal China Rusland de kaas van het brood eten. De enige onzekerheid hierin is hoe groot de maaltijd zal zijn. Rusland heeft het merendeel van zijn Koude-Oorlogsarsenaal ingezet tegen Oekraïne, waardoor Siberië een makkelijke prooi wordt voor Chinese ambities. Siberië heeft de grondstoffen die China begeert: niet alleen energie en mineralen maar, veel belangrijker, water. Het Baikalmeer is groter dan België en bevat 20 procent van alle zoetwater van de wereld; water dat het noorden van China dringend nodig heeft.
Blijkbaar is Poetin van plan om via escalatie de zege te behalen. De oorlog begon met zijn knullige invasie en poging tot regimewisseling in Kyiv, gevolgd door pogingen om de Oekraïners met grof geweld te onderwerpen door bloedbaden aan te richten onder burgers in steden als Boetsja, de volkomen onnodige vernietiging van huizen en steden en het ontvoeren van duizenden kinderen naar Rusland.
Daarna volgde het bestoken van schuilkelders, ziekenhuizen, scholen, musea en krachtcentrales; het standrechtelijk executeren en martelen van krijgsgevangenen; de vernieling van de enorme Kakhovka-dam in de rivier de Dnjepr; het bedreigen van de kerncentrale van Zaporizja (terwijl de heersende wind er richting Rusland waait); en het gebruik van landmijnen, Iraanse drones, ballistische raketten, clustermunitie, zweefbommen en nu zelfs troepen uit Noord-Korea.
Als Poetin kernwapens zou inzetten, iets waarmee hij regelmatig heeft gedreigd, zouden de Russen de paria’s van de 21ste eeuw worden, net als de nazi’s dat waren in de vorige eeuw. Net als de Duitsers vóór hen, steunen ook de Russen veroveringsoorlogen. Nadat de export van het economisch model van de Sovjet-Unie al veel armoede heeft gebracht in de wereld (waaronder Rusland zelf), zou het met kernwapens bestoken van een buurland de status van Rusland bevestigen als het meest agressieve land en die van de Russen als de meest meedogenloze mensen van de hele wereld.
De negatieve strategische effecten daarvan op Rusland en de Russen zouden hun nog generaties lang achtervolgen – vraag dat maar aan de Duitsers.
De duizendroebelvraag is of Poetins entourage van plan is om de hele rit met hem uit te zitten, waardoor ze zouden zijn uitgeleverd aan de genade van China, niet die van Poetin, en hun eenzelfde economisch lot wacht als Noord-Korea. Van China kunnen ze vergelding verwachten voor de lange reeks wandaden die door Rusland sinds het midden van de negentiende eeuw zijn begaan.
De machtige figuren in Rusland moeten zich afvragen wiens belangen er nu gediend zijn met de oorlog tegen Oekraïne. Op dit moment is het antwoord duidelijk: alleen die van Poetin. Wij kunnen alleen maar toekijken hoe deze nationale ramp zich voltrekt terwijl zij moeten besluiten tussen redden wat er te redden valt of met het schip ten onder gaan.
Om het lot van de Russische adel te vermijden – en niet uit het raam van een flatgebouw te vallen – zou de Russische elite Poetin kunnen overhalen om terug te treden en de verliezen van het land te beperken door grondgebied terug te geven in ruil voor het behoud van hun persoonlijke rijkdom.
Helaas lijkt het erop dat Russen eerst nationale rampen moeten meemaken voordat ze hun strategie heroverwegen.
Copyright: Project Syndicate
Vertaling: Leo Reijnen
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant