De Europese defensie-industrie wordt op afzienbare termijn fors uitgebreid. Investeringen in luchtverdediging (rakettenschild) en de productie van munitie (granaten, kogels) krijgen voorrang. De regeringsleiders onderstreepten maandag de noodzaak daartoe, tijdens een speciaal beraad in Brussel over versterking van de Europese defensie.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘De vraag is niet meer of we het gaan doen, maar hoe’, zei EU-president António Costa maandagnacht na afloop van het beraad. De discussie tussen de regeringsleiders dient als input voor meer uitgewerkte defensieplannen die de Europese Commissie medio maart zal presenteren. Gezamenlijke leningen (eurobonds) om de benodigde miljardeninvesteringen te financieren, zullen onderdeel zijn van die plannen, stelden Costa en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
Nederland en Duitsland zijn fel gekant tegen deze Europese leningen. Bondskanselier Olaf Scholz zei na afloop dat de EU ‘niet als oogmerk heeft schulden op te bouwen’. Premier Dick Schoof was door griep niet aanwezig bij het beraad.
Sinds de Russische invasie in Oekraïne (2022) praten de EU-landen over het versterken van de eigen defensie. Niet alleen uit vrees dat Rusland zou willen doorstoten naar een EU-land, maar ook omdat de EU haar beloften over militaire hulp aan Oekraïne soms niet kon nakomen door gebrek aan materieel en munitie.
De terugkeer in het Witte Huis van Donald Trump - die openlijk dreigt de Amerikaanse bijdrage aan de Navo af te bouwen - heeft de EU-leiders ervan doordrongen dat dralen geen optie meer is. Complicerende factor hierbij is dat Trump dreigt met een handelsoorlog tegen de EU door importheffingen voor Europese goederen op te leggen. Als de EU dergelijke heffingen beantwoordt met tegenmaatregelen, verzwakt dit het pleidooi van Europa in Washington om niet aan de Navo te morrelen.
Een flink deel van het speciale EU-beraad ging dan ook over de relatie met de VS. De Poolse premier Donald Tusk, een groot voorstander van nauwe samenwerking met Washington, zei dat alles op alles moet worden gezet om ‘een stomme handelsoorlog’ met de VS te voorkomen. Bondskanselier Scholz benadrukte dat een heffingenoorlog ‘slecht is voor de VS, én slecht is voor de EU’.
De EU heeft zich afgelopen maanden voorbereid op eventuele handelsmaatregelen van Trump. Er liggen plannen klaar om als vergelding sommige Amerikaanse exportproducten te treffen met Europese invoerheffingen. Maar de leiders zijn huiverig om die in te zetten. Alleen de Franse president Emmanuel Macron meent dat de EU harde tegenmaatregelen niet moet schuwen. Von der Leyen riep op tot ‘pragmatische samenwerking’ met de VS. ‘We staan klaar voor stevige en constructieve dialoog’, aldus de Commissievoorzitter.
Secretaris-generaal Mark Rutte van de Navo informeerde de leiders tijdens de lunch over de noodzaak van extra defensie-uitgaven. De Navo-landen (waaronder 23 van de 27 EU-landen) zullen ‘aanzienlijk meer’ aan hun veiligheid moeten besteden dan de huidige 2 procentnorm (van het bruto binnenlands product) van het bondgenootschap.
Volgens Costa zijn alle EU-landen het eens dat luchtafweer, raketten, munitie en militair transport prioriteit moeten krijgen. Dat sluit aan bij het Pools-Griekse plan voor een raketschild. Volgens Tusk is er ook grote steun voor het 800 kilometer lange hekwerk dat zijn land laat bouwen langs de grens met Rusland en Belarus.
De uitbreiding en versterking van de defensie en defensie-industrie vergt investeringen van vele honderden miljarden euro’s. Essentieel is dat de EU-landen meer gaan samenwerken en gezamenlijk inkopen om de kosten te drukken. ‘We moeten meer, maar ook beter investeren’, aldus Costa.
Het merendeel van de miljarden moet van de lidstaten zelf komen. Om landen met hoge staatsschulden te helpen alsnog die investeringen te doen, beloofde Von der Leyen alle ruimte te gebruiken die de nieuwe Europese begrotingsregels bieden. Die regels geven de Commissie de mogelijkheid in buitengewone omstandigheden (zoals oorlogsdreiging) uitgaven voor defensie niet mee te tellen bij de staatsschuld. Landen belanden dan minder snel in het begrotingsstrafbankje van de EU.
De leiders menen dat ook de EU een bijdrage kan leveren aan de extra defensie-uitgaven. De Europese Investeringsbank kan meer investeren, maar Costa en Von der Leyen noemden ook eurobonds als een optie. Volgens Tusk, een voorstander van deze gezamenlijke uitgaven, zou Scholz hier ‘veel positiever’ over zijn dan voorheen. Dat bleek niet uit de woorden van de kanselier na afloop.
De regeringsleiders waren zeer te spreken over de inbreng van de Britse premier Keir Starmer tijdens het diner. Het was de eerste keer sinds de Brexit dat een Britse premier een EU-bijeenkomst met de leiders bijwoonde. De EU en het Verenigd Koninkrijk willen nauwer samenwerken bij defensie en veiligheid.
Starmer ziet die samenwerking als de opmaat naar een bredere ‘reset’ in de relatie tussen het VK en de EU. Costa en Von der Leyen onderstreepten dit eveneens, beiden willen de handelsbetrekkingen verbeteren. Een terugkeer van het VK in de EU werd door Starmer uitgesloten.
De EU-leiders spraken verder opnieuw hun steun uit voor de Deense premier Mette Frederiksen in haar gesprekken met Trump over Groenland. Trump heeft gezegd dat hij Groenland (deel van het Deense koninkrijk) wil kopen vanwege de militaire strategische positie van het eiland. Verder heeft Groenland veel voor de industrie belangrijke grondstoffen. De Amerikaanse president sloot een bezetting van Groenland niet uit als hij zijn zin niet krijgt.
Een recent telefoongesprek tussen Trump en Frederiksen leidde niet tot een vermindering van de spanningen, integendeel. De EU-leiders stelden dat de VS niet mag morrelen aan de grenzen van Denemarken. Tusk zei dat dit geen loze solidariteitsverklaring was. ‘We kennen de consequenties van deze woorden.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant